Ҳафталик муҳим воқеалар таҳлили
Ҳафталик муҳим воқеалар таҳлили
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
﴿أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ﴾
“Динсизлик ҳукмрон бўлишини истайдиларми?! Имонлари комил бўлган қавм учун Аллоҳдан ҳам гўзалроқ ҳукм қилгувчи ким бор?!”
Хабар (gazeta.uz 29.10.2025й): Депутатлар ўзбек, қирғиз ва тожик чегаралари туташ нуқталарига оид шартномани ратификацияловчи қонунни қабул қилди.
Изоҳ: Мазкур шартнома жорий йил 31 март куни Хўжанд шаҳрида Ўзбекистон, Тожикистон ва Қирғизистон президентлари – Шавкат Мирзиёев, Эмомали Раҳмон ва Садир Жапаровлар ўртасидаги учрашувда имзоланган эди. Маълумки, Мирзиёев 2016 йилда ҳокимиятга келганидан сўнг ташқи сиёсатда Марказий Осиё давлатлари билан яхши қўшничилик муносабатларини йўлга қўйишни устувор вазифа қилиб белгилади. Ушбу сиёсатнинг муҳим натижаларидан бири сифатида Мирзиёевнинг ташаббуси билан минтақа давлатлари ўртасида Маслаҳат учрашувлари тизими йўлга қўйилди. Дарҳақиқат, Марказий Осиё раҳбарларининг ўзаро яқинлашиш ва бирлашишга интилиши – бу минтақада яшовчи мусулмон халқлар учун кўп йиллардан бери интиқлик билан кутилаётган воқеадир. Бироқ бу уринишлар фақат Ислом асосида амалга оширилсагина, чинакам ва бардавом бирлик юзага келади. Бунинг учун, аввало, минтақа мусулмон халқларининг зеҳниятини миллатчилик ва ватанпарварлик каби тор ва хатарли тушунчалар таъсиридан тозалаш, мустамлакачи Россия чизиб берган сунъий чегараларни парчалаш зарур. Энг муҳими, минтақа давлатлари раҳбарлари бугунги куфр демократик қонунларидан ечим излаш ўрнига, Исломдан ечим олишга, яъни муаммоларни мусулмонлар эътиқодидан келиб чиққан ҳолда ҳал этишга эътибор қаратишлари лозим. Шундагина минтақа халқлари бир уммат сифатида ягона давлат ва ягона байроқ остида бирлашишнинг нақадар муҳим эканини англаб етадилар ва шунга мувофиқ ҳаракат қиладилар. Акс ҳолда, миллатчилик ва ватанпарварлик каби тор тушунчалардан ҳамда биродар халқлар ўртасига тортилган сохта чегаралардан Россия сингари мустамлакачи давлатлар минтақа устидан ўз таъсирини сақлаб қолишда яна фойдаланаверади. Натижада эса раҳбарларнинг бугунги уринишлари самарасиз бўлиб қолаверади. Демак, Ислом омилисиз юзага келадиган ҳар қандай бирлашиш – мўрт бирлашиш бўлиб, минтақа у ёки бу мустамлакачи давлат қўлида ўйинчоқ бўлиб қолишда давом этаверади. Аллоҳ таоло айтади:
وَٱعۡتَصِمُواْ بِحَبۡلِ ٱللَّهِ جَمِيعٗا وَلَا تَفَرَّقُواْۚ
– “Ва (эй мусулмонлар) Аллоҳнинг арқонига (Қуръонга) жам бўлган ҳолингизда боғланингиз ва бўлинмангиз!” (Оли Имрон:103)
Хабар (kun.uz 01.11.2025й): Ўзбекистон аҳолиси озиқ-овқатга даромадининг 1/3 қисмини сарфламоқда.
Изоҳ: Хабарга кўра, Ўзбекистон аҳолиси озиқ-овқатга оила бюджетининг қарийб учдан бир қисмини (30 фоизи) сарфламоқда. Бу, Энгель қонуни нуқтаи назаридан, Марказий Осиёда умумий даромад даражасининг пастлиги ва ҳаётий эҳтиёжларни қондиришнинг устувор муаммо бўлиб қолаётганини тасдиқлайди. Кийим-кечак, транспорт ва кўнгилочар машғулотларга кам маблағ ажратилиши – минтақа аҳолисининг фаровонлик эмас, балки фақат яшаб қолиш учун курашаётганидан далолат беради. Бу маълумотлар Numbeo платформаси томонидан тақдим этилган. Numbeo – бу краудсорсинг (жамоавий маълумот) асосида ишлайдиган хусусий тижорат платформаси бўлиб, унинг фаолияти тизимлар ўртасидаги алоқа воситаси (API) орқали маълумотларни сотиш ва рекламага таянади. Numbeo’нинг асосий фойдаланувчилари трансмиллий корпорациялар (ТМК) ва халқаро молиявий институтлар эканлигини инобатга олсак, бу маълумотлардан мақсад халқнинг иқтисодий аҳволини ўнглаш эмас, глобал капитал манфаатларига хизмат қилишдир. Платформа таҳлиллари Ғарб инвесторларига Марказий Осиёдаги арзон ишчи кучи нархи ва операцион рискларни аниқ баҳолаш имконини беради. Шу орқали ТМКлар минтақада ўз фаолиятини йўлга қўйиш ва арзон ресурслардан самарали фойдаланиш учун молиявий стратегияларни ишлаб чиқадилар. Демак, мазкур маълумотлар очкўз хорижий компаниялар манфаатига хизмат қилади. Шунингдек, бу маълумотлар ўзбек режимининг миллиардлаб инвестициялар ва ташқи қарзларни олиб катта хато қилганини, қолаверса, яшаш қимматлашиб, даромад эса камайиб бораётганини ҳам очиб беради. Юртимизнинг ишсизлик ва сифатли даромад муаммосини ҳал этувчи саноатлашган давлат даражасига чиқа олмаётгани ташқи қарамлик натижасидир. Чунки дунё тартибини назорат қилаётган мустамлакачи давлатлар учун Ўзбекистон каби Исломий юртларнинг саноатлашуви қабул қилиб бўлмас ҳолат. Уларга жаҳон бозорларида рақобатчи эмас, балки Ўзбекистонга ўхшаган текин хомашё ва арзон ишчи кучи етказиб берувчи заиф ва қолоқ давлатлар керак. Бугунги капиталистик демократиянинг асл моҳияти ҳам айнан шу манфаатдорликка асосланади. Ислом ва унинг иқтисодий низомида эса, яшаш харажатлари қимматлашувига йўл қўйилмайди ва ҳар бир шахс муносиб даромад билан таъминланади. Чунки Халифалик давлати чинакам саноатлашган куч-қудратли давлат бўлади иншаАллоҳ.
Хабар (ozodlik radiosi 02.11.2025й): “Ўғлимни урушдан қутқаринг!” Ҳукуматдан ёрдам кутаётган она чорасиз қолмоқда.
Изоҳ: Украинанинг “Яшашни хоҳлайман” лойиҳаси маълумотларига кўра, Россия Қуролли Кучлари сафида Украинага қарши урушаётган хорижий ёлланма ҳарбийлар ичида ўзбек фуқаролари етакчи ўринда турибди. Ташкилотнинг янги ҳисоботида Россия сафида урушаётган 481 нафар Ўзбекистон фуқароси ҳалок бўлган ёки бедарак йўқолган. Ҳозиргача камида 2,7 мингга яқин ўзбекистонлик Россия билан ҳарбий шартнома имзолаб, урушда иштирок этгани аниқланган. Бу рақамлар ортида Рўзигул Бобоева каби ўғли Россиядан Украинадаги урушга мажбурлаб ёки алдов йўли билан жўнатилган оналарнинг оғир тақдири турибди. Умуман олганда, Путин режими томонидан Россия-Украина урушига жирканч йўллар билан ёлланган ўзбекистонлик мусулмонларнинг ота-оналари зорланиб қилаётган мурожаатлари ОАВ ва ҳар турли ижтимоий тармоқларда бот-бот янграмоқда. Албатта, бундай ҳолат ўзбек режимини жуда ноқулай аҳволга солади ва унга катта босим бўлиб тушяпти. Бир тарафдан, “ўрис оғаси”нинг қош-қовоғига қараш бўлса, бошқа тарафдан, жамоатчилик босими, одамларда норозилик кайфиятини кучайиши, бошқарувга бўлган ишончсизликнинг ортиши. Шунинг учун ҳам боши қотган ўзбек режими буни на расман тан оляпти ва на инкор қиляпти. Шунга қарамай, ўзини гўё меҳнат муҳожирлари ҳақида қайғурадигандек қилиб кўрсатишга ҳам интиляпти. Жумладан, 4-5 ноябр кунлари Қатарда бўлиб ўтган Ижтимоий Ривожланиш бўйича Иккинчи Бутунжаҳон Саммитида президент Шавкат Мирзиёев меҳнат муҳожирлари масаласига алоҳида тўхталиб ўтди. Шуни алоҳида таъкидлаш керакки, аввал айтганимиздек, бу ҳолат кўпроқ Америка учун парда ортида ўзбек ҳукуматига босим ўтказиш қуроли бўлиб хизмат қилиши эҳтимоли ҳам йўқ эмас. Зеро, сўнгги пайтларда Ўзбекистон ичида бу масала фаол кўтариляпти. Ислом ҳокимият тепасига келмас экан, мусулмонлар ҳеч қаерда ғамхўрлик ва ҳимоя топмайди ҳамда Россия, Америка каби мустамлакачи давлатларнинг ўзаро манфаат талашуви ўртасида қурбон бўлишларига нуқта қўйилмайди.
Хабар (kun.uz 03.11.2025й): Бойсундаги кондан яна газ сизиб чиққани юзасидан расмий изоҳ берилди.
Изоҳ: Энергетика вазирлигининг расмий изоҳига кўра, Бойсундаги “М-25” конидаги 202-қудуқдан чиқаётган газ ўчиб қолгач, атроф-муҳитга зарар етказмаслик учун қайта ёқилган. Аммо бу ҳодисалар конда хавфсизлик чораларига нисбатан жиддий ва тизимли беэътиборлик мавжудлигини яққол кўрсатади. Мана, конда бир неча бор ўта хавфли вазиятлар юзага келганига қарамай, масала ҳукумат расмийлари томонидан “вазият назоратга олинди”, “ёқиб юборилди” каби шаблон баёнотлар билан ёпиб келиняпти. Жумладан, сўнгги, 5 майдаги газ отилиши ҳам ёқиб юбориш орқали “назорат” қилинди. Агар бундай “охирги чора” такрорланаверса, демак, хавфсизликка бўлган ёндашувнинг ўзи аллақачон барбод бўлган. Аслида, 15 миллиард куб метр газ ишлаб чиқариш режалаштирилган ушбу лойиҳа нафақат иқтисодий, балки стратегик аҳамиятга эга. Лойиҳа пудратчилари – Ўзбекистон ҳукуматига яқин бўлган Enter Engineering ва Eriell каби компаниялардир. Маълумки, бу компаниялар ишчиларнинг ойлигини бермаслиги билан ҳам машҳур ва Бойсундаги конда ҳам ишчилар ҳаққини тўламаганлиги аён бўлганди. Шундай экан, бу каби йирик лойиҳаларни эгаллаб олган очкўз компаниялар техник хавфсизлик, ишчилар ҳимояси ва экологик талабларга ортиқча харажат ва “вақтни йўқотиш” сифатида қарашларига ажабланмаса ҳам бўлади. Уларнинг одамлар қурбон бўлгани, маҳаллий аҳолининг азоб-уқубат чекишига бепарволик қилаётгани шуни тасдиқлаб турибди. Ҳолбуки, бу компанияларнинг бирортаси ҳозиргача Бойсун кони бўйича ақалли бир оғиз баёнот бериб қўймади. Ҳар доимгидек, уларга энергетика вазирлиги “адвокат”лик қилмоқда ва буни техноген вазият деб халқни чалғитишга уринмоқда. Умуман олганда, ўзбек ҳукумати хавфсизлик, экологик талаблар ва маҳаллий аҳоли манфаатларидан анави компаниялар манфаатини устун қўймоқда. Чунки Ўзбекистонда манфаатга асосланган капиталистик тузум ҳукмрон бўлиб, бу тузум мусулмон халқимизнинг туб манфаатларини умуман ҳисобга олмайди. “М-25” конидаги фожиалар ҳам буни яққол тасдиқлади. Ислом тузуми ва Исломий ҳукумат иқтидорга келмагунча мусулмонлар хавфсизлиги таъминланмайди ва экологик муаммоларга барҳам берилмайди.
Хабар (qalampir.uz 03.11.2025й): Ўзбекистонда наркожиноятлар кўпайяпти. Президент унга қарши курашишни буюрди.
Изоҳ: Президент Шавкат Мирзиёевга тақдим этилган маълумотлар мамлакатдаги наркожиноятчилик муаммосининг ҳалокатли даражада эканлигини тасдиқлайди: йил бошидан 11 мингдан зиёд наркожиноят аниқланиб, 2,5 тоннага яқин гиёҳванд моддалар ушлаб қолинган. “Миллий қонунчилигимизга мана шундай хавф-хатарларнинг олдини олиш, уларга қарши аёвсиз курашиш, бундай иллатни таг-томири билан йўқотишга қаратилган нормаларни киритиш вақти келди”, деди давлат раҳбари. Қизиғи, тақдимот матнида 2023 йил сентябр ойида Тошкент аэропортида ушланган 8 тонналик рекорд даражадаги наркотик модда партиясига оид маълумот киритилмаган. Орадан бир йилдан зиёд вақт ўтса ҳам бу улкан жиноят ортида кимлар тургани ҳақида бирорта расмий идора тушунтириш бермади. Бундай жимлик ва ахборотнинг ёпиқлиги жамоатчиликда наркотик савдосида давлат тизимининг юқори мартабали шахслари ёки уларга яқин бўлган гуруҳларнинг қўли борлиги ҳақидаги гумонларни янада асосли қилади. Таъкидлаш жоизки, 8 тонналик наркотик биргина мисол холос. ОАВларда ҳатто наркотикка қарши курашувчи хавфсизлик ходимларининг ўзи ҳам нарколаборатория ташкил қилгани ёки наркотик моддалар савдоси билан шуғулланувчиларни “қаноти остига олгани” ҳақида хабарлар чиқяпти. Буларнинг барчаси халқимизда ҳукуматнинг наркожиноятларга қарши курашда жиддий эмаслиги ва ҳатто унинг ўзи ҳам жамиятимизда бундай иллатнинг тарқалишида қўли борлиги борасидаги шубҳаларини фақат кучайтиради холос. Албатта, бунинг илдизи наркотик моддаларга манфаат нуқтаи назаридан қарайдиган капиталистик тузум татбиқига бориб тақалади. Бу тузумда наркотикдан фойда олиш мумкин экан, демак, бу ишни қиладиганлар ҳар доим топилади. Муаммони таг-томири билан йўқотишнинг ягона ечими – Ислом дунёқарашини инсонлар онгига сингдириш ва унинг тузумини амалда татбиқ қилишдадир. Ана шунда наркотик моддалар тарқалишига ҳақиқатда барҳам берилади, инсонлардан унга ружу қўйиш ҳам даф қилинади. Зеро, Исломда наркотик моддаларнинг қатъий ҳаром эканлиги ҳаммага маълум ва шу эътибордан давлат жамиятни ундан тамоман тозалаб ташлашга жуда жиддий қарайди. Қолаверса, бунга давлатнинг қудрати ҳам етади.
Хабар (president.uz 04.11.2025й): Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Қатар Давлатига амалий ташрифи якунланди.
Изоҳ: Шавкат Мирзиёев Қатарга ташрифи давомида Доҳада бўлиб ўтган Иккинчи Жаҳон Ижтимоий Ривожланиш Саммитида иштирок этиб, қатор ташаббусларни илгари сурди. Шу билан бирга, у Қатар амири шайх Тамим бин Ҳамад Ол Соний билан алоҳида музокаралар ўтказди. Расмий маълумотлар ташриф доирасида икки давлат ўртасидаги ижтимоий ва иқтисодий соҳалардаги ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинганини кўрсатса-да, Мирзиёевнинг АҚШга режалаштирилган С5+1 саммити олдидан Қатарга ташрифи ва айнан Қатар Амири билан алоҳида мулоқот ўтказиши – бу тасодифий дипломатик ҳаракат эмас, балки чуқур ўйланган стратегик қадам бўлиши мумкин. Бу қадамнинг асосий сабаби – АҚШ томонидан Россиянинг “Лукойл” каби йирик энергетика компанияларига нисбатан жорий қилинган санкциялардир. Бу чоралар Ўзбекистоннинг энергетика лойиҳаларига тўғридан-тўғри хавф солиб, мамлакатни тезкор ва ишончли молиявий муқобил қидиришга мажбур қилган. Қатарнинг ғарбга мойил, катта суверен фонди (QIA) “Лукойл”дан бўшаган ўринни тўлдириш ёки унинг таъсирини камайтириш учун энг қулай ва тезкор ечимдир. Қатар орқали олинган бундай молиявий кафолатлар, АҚШнинг Россия ва Хитой таъсирини камайтириш стратегиясига тўлиқ мос келади. Қатар ушбу жараёнда асосий инвестиция манбаи, Ўзбекистон эса энергия транзити ва логистикаси маркази сифатида намоён бўлмоқда. Шунингдек, Қатарнинг АҚШ ва Британия таъсири остидаги давлат эканини ҳисобга оладиган бўлсак, Қатар Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида “дипломатик кўприк”, яъни халқаро сиёсатда ишонч механизмларига асосланган норасмий дипломатия (backchannel diplomacy) вазифасини бажараётганини тушуниш мумкин. Бундан ташқари, саммит арафасида Президент Трампнинг Minuteman III туридаги ядровий қитъалараро ракета синовини ўтказишни буюриши геосиёсий босим муҳитини яратмоқда. Ушбу чора Хитой ва Россияни стратегик қуроллар бўйича музокараларга ўтқазишга қаратилган бўлса-да, Марказий Осиё давлатлари иштирокидаги учрашувга куч намойиши фонида ўзига хос кескин муҳит олиб киради. Бу ҳолат Америка ташқи сиёсатининг мулоқот орқали яқинлашиш, куч орқали бўйсундириш услубига мос келади. Америка турли ниқоблар остида мусулмон юртларини иқтисодий, ҳарбий ва сиёсий жиҳатдан ўзининг қарамлик тизимига боғламоқда. Ўзбекистон ҳам ушбу жараёнда аста-секин шундай боғланиш траекториясига кириб бормоқда.
Хабар (president.uz 06.11.2025й): Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев АҚШ Президентининг расмий қароргоҳи – Вашингтон шаҳридаги Оқ уйда бўлиб ўтган Марказий Осиё мамлакатлари ва АҚШ етакчиларининг “С5+1” форматидаги саммитида иштирок этди.
Изоҳ: Вашингтонда 2025 йил 6 ноябр куни бўлиб ўтган C5+1 саммити расмий жиҳатдан “ҳамкорликни мустаҳкамлаш ва янги даражага олиб чиқиш” шиори остида ўтган бўлса-да, унинг моҳияти – Американинг геосиёсий манфаатларига хизмат қилишдан иборат бўлди. Маълумки, ҳозирда минтақанинг муҳим минералларга бой конлари Америка учун асосий нишонлардан бирига айланган. Мазкур саммитда ҳам бу масала муҳокамаларда марказий ўринни эгаллади. Бундан Американинг мақсади Хитойнинг бу соҳадаги гегемонлиги ва муҳим минераллар бўйича қарамликни пасайтиришга эришиш эканлигини тушуниш қийин эмас. АҚШ Хитой монополияси остидаги нодир ер элементлари (REE) ва уран каби стратегик ресурслар учун Қозоғистон ва Ўзбекистон захираларини ўзлаштиришга сармоя киритиш орқали энергетик мустақиллигини таъминламоқчи. Шу билан бирга, АҚШ “Ўрта йўлак” транспорт коридорларини қўллаб-қувватлаб, логистика йўлларини диверсификация қилишга, яъни Россияга бўлган қарамликни камайтиришга интилмоқда. Шунингдек, Жексон-Вэник тузатиши каби эскирган савдо чекловларини бекор қилиш орқали АҚШнинг улкан бозорига кириш учун Марказий Осиё давлатларига озгина “хўрак” ташлаб берилиши кутилади. Кутилганидек, мазкур саммит Марказий Осиё давлатларини ўз геосиёсий орбитасига тортишдан иборат бўлди. Яна бир эътиборли жиҳати, саммитда демократик қадриятлар, инсон ҳуқуқлари масаласи “эътибордан четда қолдирилди”. Бу эса, демократиянинг асосий ҳимоячиси ва экспортчиси бўлган Америка ўз қадриятларидан манфаат эвазига воз кечганини яна бир бор намоён қилди. Бироқ аслида Ғазо воқеалари бу иккиюзламачиликни аллақачон ошкор қилиб бўлган. Хулоса шуки, C5+1 саммити қуллар бозоридаги савдолашувга ўхшайди. Минтақа давлатлари Америка, Россия каби мустамлакачи давлатлар ўртасида мувозанат сақлашга ҳаракат қилиб, ўз ресурслари ва мустақиллигини бозорга солмоқда. Бу Марказий Осиёдаги мусулмон халқларнинг туб манфаатлари ва ҳақиқий суверенитетини таъминлаш эмас, балки учинчи томон таъсиридан “ҳимоя” қилиш ниқоби остидаги янги қарамлик шаклларини танлаш жараёнидир. Токи, бу қарамликнинг асоси бўлган капиталистик демократия тузумидан воз кечиб, Ислом тузумини ҳаётга олиб келмас эканмиз, мустамлакачилик балосидан қутула олмаймиз.
Форуқ
09.11.2025й
