Россиянинг “умумий тарих” сафсатаси

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

МХМ “Sputnik Ўзбекистон”да “Россия ва Марказий Осиё: тарих ва маданият” китоби тақдим этилди (видео). “Россотрудничество”нинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Ирина Старосельскаяга кўра, халқ дипломатиясининг юз йиллигига бағишланган нашр икки мамлакатнинг тарихий ва маданий мероси умумийлигини акс эттиради. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Археология миллий маркази катта илмий ходими Шоҳрух Чориевга кўра, бундай лойиҳалар ёш авлодга ўтмишга нисбатан холисона муносабатда бўлишга ва тарихий хотирани, жумладан, Улуғ Ватан уруши ҳақидаги хотирани сақлашга ёрдам беради.

Ирина Старосельская сўзининг давомида шундай деди: “Биз Россотрудничество ташаббуси билан чоп этилган китобни тақдим этмоқдамиз. Бу китоб, унинг нашр этилиши халқ дипломатиясининг 100 йиллигига бағишланган ва у “Россия ва Марказий Осиёнинг кўргазмали хронологияси. Тарих ва маданият” деб номланади. Биз ҳар доим бизнинг умумий маданиятимиз, умумий тарихимиз борлигини, биз бир тилда гаплашамиз, Ўзбекистон томонидан ҳам, Россия томонидан ҳам севадиган, ҳурмат қиладиган ва қадрлайдиган жуда кўп машҳур инсонлар борлигини кўрсатиш устида ишлаяпмиз”.

“Sputnik Ўзбекистон” матбуот марказида Россотрудничество вакиллари томонидан тақдим этилган “Россия ва Марказий Осиё: тарих ва маданият” китоби ҳақидаги баёнотлар, хусусан, унда илгари сурилган “икки мамлакатнинг тарихий ва маданий мероси умумийлиги” ҳақидаги фикрлар ғирт сафсатадан иборат. Бундай баёнотлар нафақат тарихий фактларни инкор этади, балки Россиянинг минтақадаги босқинчилигини оқлашга қаратилган аниқ геосиёсий мақсадни ҳам кўзлайди. Россотрудничество раҳбари Ирина Старосельскаянинг нашри “халқ дипломатиясининг юз йиллигига” бағишланганини таъкидлаши тарихий воқеаларнинг атайин бузиб кўрсатишга уринишни англатади. “Умумий тарих” деганда фақат Совет даври ва Улуғ Ватан уруши каби “ҳамкорлик” эпизодларига урғу берилади, аммо бу “умумийлик”дан аввалги, яъни XIX асрнинг иккинчи ярмидаги Чор Россиясининг босқинчилик ва мустамлакачилик даври бутунлай эътибордан четда қолади. Айнан мана шу давр Марказий Осиё халқлари учун сиёсий суверенитетнинг йўқотилиши, қонли ҳарбий юришлар ва маҳаллий мусулмон халқи маданиятининг империя манфаатларига бўйсундирилиши билан хотирланади. Аслида, Россиянинг минтақага кириб келиши маданий алмашинув сифатида эмас, балки қуролли агрессия ва босқин сифатида амалга ошган. Бу даврдаги сиёсат, Совет давридаги қатағонлар ва зўравонликлар (масалан, коллективлаштиришга қаршилик кўрсатишдаги қирғинлар) билан биргаликда, “умумий маданият ва тарих” деган романтик тезисга тубдан зид келади. Шунингдек, “ҳамкорлик” деган тушунчанинг ўзи ҳам ҳеч қандай асосга эга эмас. Чунки айнан Совет давлати 1920 йилларда миллий-ҳудудий чегараланиш орқали Марказий Осиёни сунъий равишда бўлиб ташлади, бу эса ягона минтақавий бирлик шаклланишининг олдини олиш ва Москванинг назоратини кучайтиришга қаратилган “бўлиб ташла ва ҳукмронлик қил” сиёсатининг амалий ижроси бўлган. Россия ва Марказий Осиё ўртасидаги муносабатлар қурбонлар, мажбуриятлар ва истибдод асосига қурилган бўлиб, буларни “умумий мерос” деб аташ – тарихий ҳақиқатни бузиб кўрсатишдан бошқа нарса эмас.

Россотрудничество (Россия ҳамкорлиги бўйича Федерал агентлик) ўз фаолиятини расман 2008 йилда ташкил этган бўлса-да, унинг тарихий илдизлари 1925 йилдаги Совет даври тузилмаларига бориб тақалади. Россия ҳукумати унинг асосий мақсадларини Халқаро гуманитар ҳамкорлик, рус тили мавқеини мустаҳкамлаш ва Россиянинг хорижда объектив образини шакллантириш, деб белгилайди. Шунингдек, ташкилот Россиянинг “юмшоқ куч” (Soft Power) сиёсатини амалга оширувчи асосий восита сифатида стратегик вазифаларни бажаради. Унинг геосиёсий мақсадлари “Рус Дунёси”ни (Русский Мир) мустаҳкамлаш, собиқ Совет Иттифоқи мамлакатларида Россиянинг маданий таъсир доирасини сақлаб қолиш ҳамда Россиянинг мустамлакачилик ролини юмшатишга қаратилган тарихий нарратив устидан назорат ўрнатишдир. Россия президенти Владимир Путин ва Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров Россотрудничествони очиқчасига Россия ташқи сиёсатининг муҳим воситаси деб атайди, унинг вазифаси Россия манфаатларини ҳимоя қилиш ва Ғарбнинг дўстона бўлмаган сиёсатига қарши туришдир.

Марказий Осиё тарихи Ислом билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, минтақанинг маданий ва сиёсий асосини белгилайди. Ислом ёйилиши натижасида маҳаллий халқлар тўлиғича бу динни қабул қилган, минтақа Ислом диёрига айланган ва узоқ муддат давомида Халифалик давлатининг таркибида бўлиб, ҳаётда шариат қонунлари асосида яшаган. Бу ҳолат минтақанинг сиёсий, ҳуқуқий ва маданий ўзлигини шакллантирган. Халифалик давлати қулашига яқинлашган тарихий даврда, юқорида айтилганидек, Чор Россияси минтақани куч билан босиб олиб, ўз назоратига олган ва тўлақонли мустамлакасига айлантирган. Кейинги босқичда, Совет тузуми шакллангач, бу қарамлик қоғозда бекор қилинган бўлса-да, амалий жиҳатдан мустамлакачилик сиёсати сақланиб қолган. Бу Марказий Осиё халқларининг сиёсий ва иқтисодий ресурслари устидан Москва томонидан назорат ўрнатилишида яққол кўринган.

Бугунги кундаги Россия ҳукумати эса, айнан шу тарихий қарамликни ва таъсир доирасини сақлаб қолиш учун Россотрудничество ташкилоти каби юмшоқ куч (Soft Power) воситаларидан фаол фойдаланиб келмоқда. Шу сабабли, ҳозирда Россотрудничество томонидан тарғиб қилинаётган бу каби лойиҳалар тарихни қайта ёзиш ва бузиб кўрсатишнинг ёрқин кўриниши ҳисобланади. Унинг асосий геосиёсий мақсади – ўз таъсир доирасини легитимлаштириш ва юртимизнинг ёш мусулмон авлодига ўтмишдаги ўрис босқинини ижобий фонда тасвирлаб беришдир.

Хулоса ўрнида шуни алоҳида қайд этиш лозимки, ҳар қандай мустамлакачи давлат ўз нуфузини ёйиш ва мустаҳкамлаш учун Ислом юртларида доимо махсус лойиҳаларини ишга солади. Бу лойиҳаларнинг пировард мақсади – мусулмон ёшларнинг онгини заҳарлаб, Исломий дунёқарашдан йироқлаштиришдир. Бунинг оқибатида Россиядек ёвуз мустамлакачи давлат дўст давлат қиёфасига кириб, юртимизни қарам аҳволда ушлаб туриши янада узоқроқ давом этади. Шунингдек, мусулмон халқимизнинг эътиқодий ва тарихий душмани бўлмиш Россияга нисбатан нафрат кайфияти сўндирилади. Ваҳоланки, тарихдаги ўрис мустамлакачилиги ҳеч қачон ёдимиздан чиқмаслиги зарур, чунки бу нарса унинг бугунги сиёсатини тушунишимиз учун ўта муҳим ҳисобланади.

Шунга кўра, мустамлакачи кофир давлатларнинг Ислом юртларидаги бундай лойиҳалари ниҳоятда хатарлидир, чунки уларнинг стратегик мақсади – мусулмонларни ўз динларидан бутунлай узоқлаштириб, ўзларига қарам қилишдир.

Токи, Халифалик тикланмас экан, мусулмонлар кофирларнинг барча ҳужумларидан, жумладан, сақофий ҳужумларидан омонда бўлмайдилар. Шунинг учун Халифаликни тиклаш ҳар бир мусулмоннинг бурчидир. Бу бурчни адо қилиш учун муборак давлатимизни тиклашга ҳаракат қилаётган Ҳизб ут-Таҳрир Исломий сиёсий жамоасини ҳар томонлама қўллаб-қувватламоқлари зарурдир. Росулулллоҳ ﷺ дедилар: “Имом (халифа) қалқондир, унинг ортидан туриб жанг қилинади ва у билан ҳимояланилади”.

Салоҳиддин

03.12.2025й