Қуръонга ошно Ўзбекистон халқи

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил ноябр бошларида Шимолий Америкада ўзбек муҳожирлари иштирокидаги Қуръон қироати ва ҳифзи бўйича мусобақа ўтказилди. Унда Ўзбекистон Мусулмонлари Идораси вакиллари ва Шайх Алижон қори ҳакамлик қилди. Мазкур мусобақа Аллоҳнинг Каломи тиловат қилинадиган бундай тадбирларга ташна Ўзбекистон халқининг улкан ҳавас ва эътиборига сабаб бўлди.

Бунинг бир қанча сабаблари бор. Аввало, Ўзбекистондаги мусулмон халқимизнинг Исломга ва унинг ҳаётий дастури бўлган Қуръонга муҳаббати ва ташналиги ҳақиқатга айланган. 2018 йил президент Мирзиёев ташаббуси билан биринчи маротаба “Ўзбекистон Қуръон мусобақаси” ўтказилди. Мирзиёев ўз чиқишида: “Қуръонни эшитиш ва эшита олиш юксак маънавият, маърифат. Қуръон ҳеч қачон ёмонликка даъват қилмайди”, – деди. Мусобақада жами 5366 нафар иштирокчи, шулардан, 3263 нафари эркак ва 2103 нафари аёллар қатнашди. Улар ҳифз, тиловат ва тафсир йўналишларида беллашди. Мусобақа Ўзбекистон мусулмонлар идораси ва Дин ишлари қўмитаси назоратида ўтказилди. Иштирокчилар сонининг ўзиёқ халқнинг Исломга ошуфта қалби бу каби тадбирларга қанчалик иштиёқ билан талпинишини ва золим Каримов олиб борган Ислом ва мусулмонларга қарши репрессив сиёсатига қарамай, Аллоҳнинг Каломини ҳифзу тиловат қилганлар минглаган эканини очиқ намоён қилди. Бу ҳолат, исломий амалларга қарши тазйиқ ва таъқиблар ўтказишда ҳиссиз бўлиб кетган ҳукумат, айниқса, ҳатто қўли қонга ботган золим ва зўравон куч тузилмаларини қўрқитиб юборди. Натижада мусобақа иштирокчилари “кузатув рўйхати”га киритилиб, сўроқ-саволларга тортилди. Хавфсизлик ва ички ишлар ходимлари чақирилганларни “экстремизм” гумони билан сўроққа тутди. Фарғона ва Андижон вилоятида мусобақа босқичидан сўнг ўнлаб иштирокчилар маҳаллий ички ишлар бўлимларига чақирилиб, “ноқонуний Қуръон ўқиганингиз учун” деб огоҳлантирилди. Уларнинг телефонлари текширилиб, оила аъзолари ҳам сўроққа тортилди. Масалан, мусобақа иштирокчиси кейинчалик хорижга сафарига рухсат олишда “диний таълим олиш ниятингиз борми?” деган саволлар билан сўроқ қилиниб, паспорти вақтинчалик олиб қўйилди. Аёл ҳофизаларга оила аъзолари орқали тазйиқ ўтказилди. Бир Самарқандлик аёл иштирокчининг отаси “экстремистик гуруҳлар билан боғлиқ” деб ишдан бўшатилди. Мусобақа давлат назоратида бўлгани учун “расмий”, лекин унга тайёргарлик норасмий бўлгани сабаб “ноқонуний” деб ҳисобланди. Ҳукумат имомларни ротация қилиш ва диний сафарларни чеклаш орқали назоратни кучайтирди.

Мирзиёев ҳукуматининг исломий таълим ва Қуръон сабоқларига қарши чоралари бугунги кунгача давом этиб келяпти. 2025 йил 20 мартдан кучга кирган янги қонунда “Ота-оналар ёки васийлар болаларини ноқонуний диний таълим олишга рухсат бергани учун жарима ёки 15 кунлик ҳибс белгиланди”. Бироз ўтиб, августдаги ўзгартиришда, 5-10 базавий миқдорда жарима ёки 3 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жиноийлаштирилди. Расмий талқинга кўра, бу чоралар ноқонуний диний таълимни тақиқлаш, давлат назоратини кучайтириш ва “диний экстремизмга қарши курашиш”га йўналтирилган. 2023-2025 йилларда ҳужралардаги исломий таълим учун юзлаб ҳибс ва жарима ҳолатлари қайд этилган.

Бунча таъқиб ва тазйиқларга қарамай, Қуръон тиловати билан қалби ором оладиган, дуоларида фарзандлари ҳофиз ва ҳофизалар бўлишини сўрайдиган Ўзбекистон мусулмонларини Аллоҳнинг Каломига ошно қиладиган таълим масканларида ўқишга бўлган хоҳиш ва интилишларининг ҳақиқий ифодаси аслида Рошид Халифалик давлатида татбиқ қилинадиган исломий таълим программасидир.

Ушбу таълимий программа Ислом ақидасига асосланган Шариат қонунларидан иборат бўлиб, унинг бош мақсади – умматда исломий шахсиятни тарбиялаш, фикр ва ҳис-туйғуларни исломий руҳда шакллантиришдан иборат бўлади, яъни ўқув дастурлари ва фанларни белгилашда икки асосий мақсад ҳисобга олинади:

1. Мусулмонларда исломий шахсиятни шакллантириш.

Бу мақсад ўқувчиларнинг онги ва қалбида исломий ақида, исломий фикр ва исломий хулқ-атворни мустаҳкам тарзда қарор топтириш орқали амалга оширилади. Шу боис, Халифалик давлатининг таълим дастурларини ишлаб чиқувчи ва амалга оширувчи масъуллар мазкур мақсадни рўёбга чиқаришга интилади.

2. Мусулмонларни ҳаётнинг барча соҳаларида мутахассис бўла оладиган олимлар сифатида тайёрлаш.

Бу исломий фанлар – Қуръон ва Ҳадис илми, ижтиҳод, фикҳ ва бошқаларда бўладими ёки тажриба-амалий фанлар – муҳандислик, кимё, физика, тиббиёт ва ҳ.к.ларда бўладими – ҳар икки соҳада ҳам Ислом давлати ва Уммат олдидаги масъулиятни зиммасига оладиган салоҳиятли олим ва мутахассислар қилиб етиштириб чиқарилади.

Ислом асосидаги бундай таълим ва тарбиянинг бугунги намуналари эса, ҳамон Ўзбекистон қамоқхоналарида озодликдан мосуво бўлиб ўтиришибди. Уларнинг бор-йўқ даъволари Аллоҳнинг Каломи ҳам тиловат қилиниб, ҳам ҳаётга татбиқ этиладиган Исломий Ҳаётни қайта бошлашдан иборатдир, холос. Шундай экан, бу намуналарни талаб қилиш Қуръоний ҳаёт кечириш учун бугуннинг дастлабки қадамидир.

Иззатуллоҳ

25.11.2025й