Ғарбнинг “диний бағрикенглик” шиори ортидаги мафкуравий стратегияси Исломни сиёсий ҳаётдан четлатишга қаратилган лойиҳа
Ғарбнинг “диний бағрикенглик” шиори ортидаги мафкуравий стратегияси Исломни сиёсий ҳаётдан четлатишга қаратилган лойиҳа
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
XXI асрга келиб халқаро сиёсий ва мафкуравий майдонда “диний бағрикенглик”, “динлараро мулоқот”, “цивилизациялар мулоқоти” каби шиорлар кенг тарғиб этилмоқда. Халқаро ташкилотлар, Ғарб университетлари, сиёсий институтлар ва оммавий ахборот воситалари ушбу концепцияларни глобал тинчлик ва ўзаро тушунишни таъминловчи универсал қадриятлар сифатида тақдим қилмоқда. Бироқ мазкур тушунчалар капитализм мафкураси доирасида ишлаб чиқилган ва унинг манфаатларига хизмат қиладиган дискурс бўлиб, аслида турли динлар ўртасидаги мулоқотни эмас, балки Исломнинг жамият ҳаётини тартибга солувчи хусусиятини инкор этиш ва Исломни сиёсий ҳаётдан четлатишни мақсад қилган стратегия хисобланади.
Ғарб интеллектуал доиралари Исломни яҳудийлик ва насронийлик каби динлар қаторида фақат руҳий дин сифатида тақдим қилишга интилади. Бу эса Исломнинг табиатига зиддир. Чунки Ислом фақат ибодатлардан иборат эмас, балки инсон ҳаётининг барча соҳаларини қамраб олган мукаммал ҳаёт тузумидир.
Бу масалани тушуниш учун аввало “дунёқараш” тушунчасининг моҳиятини англаш зарур. Дунёқараш ҳаёт ҳақидаги барча тушунчалар мажмуаси бўлиб, у инсоннинг борлиқ, инсон ва ҳаёт ҳақидаги асосий тушунчаларига кўра белгиланади. Дунёқараш илоҳий таълимот асосида шаклланади ёки инсон томонидан ўйлаб топилган тўқима бўлади.
Ислом дунёқараши ваҳийга асосланган илоҳий дунёқарашдир. Бугунги кунда дунёга ҳукмронлик қилаётган капитализм дунёқараши эса, инсон ўйлаб топган тўқима дунёқарашдир. Бу иккиси ҳам ҳаёт ҳақидаги барча тушунчаларга эга бўлгани учун муайян дунёқараш ҳисобланади. Яҳудийлик ёки насронийлик эса, дунёқараш эмас, чунки уларда ҳаёт ҳақидаги барча тушунчалар эмас, балки ибодат, емоқ-ичмоқ, кийим-кечак каби баъзи нарсалар ҳақида тушунчалари бор, холос. Шу сабабли Европа халқлари насронийликка эътиқод қилса-да, ҳаёт тарзини шакллантириш учун секуляр дунёқарашни қабул қилган. Худди шунингдек, яҳудийликка эътиқод қилувчиларнинг дунёқараши ҳам динни сиёсат ва давлатдан ажратадиган капиталистик дунёқараш эканини кўрамиз.
Демак, дунёқараш инсон яшаш тарзини шакллантирувчи ҳаёт ҳақидаги барча тушунчалар йиғиндисидир. Шунга кўра, баъзи тушунчаларга эга бўлган яҳудийлик ёки насронийлик динлари дунёқараш эмас. Ўз навбатида, ҳаёт ҳақидаги барча тушунчаларга эга Ислом ёки капитализм эса, муайян дунёқарашдир. Бироқ бу икки дунёқарашнинг асослари мутлақо зиддиятли бўлгани учун тамоман бир-бирига зид ҳисобланади. Капитализм дунёқараши ўрта асрлардаги черков ҳукмронлигига қарши реакция сифатида пайдо бўлиб, динни ҳаётдан, сиёсатдан ажратиш керак, деган ўртача ечим асосига қурилди. Натижада дин шахсий ҳаёт доирасига чеклаб қўйилди. Ислом дунёқараши эса, бунга тамоман зид бўлиб, Аллоҳ розилигига эришиш учун ҳаётнинг барча соҳалари – бошқарув, ташқи сиёсат, иқтисод, таълим, ижтимо кабилар Шариат қонунларига мувофиқ тартибга солиниши шарт. Бошқача айтганда, Аллоҳнинг ҳукмлари ҳокимият даражасида татбиқ қилиниши лозим. Айнан Ислом дунёқараши жамият ва халқаро майдонда татбиқ этилиши натижасида Уммат инсоният етакчисига айланди ҳамда бутун оламни ҳидоят ва бахтли келажак сари етаклади. Капитализм дунёқараши эгалари бўлган Ғарб эса, ўз етакчилигини бой бермаслик учун бугунга қадар Исломга қарши тинимсиз ҳужумлар қилмоқда. Мана шу ҳужумларининг энг хатарлиси мафкуравий ҳужумдир. Капиталистик Ғарб Исломни тузум сифатида ҳаётга қайта келмаслиги ва Ислом уммати яна янгидан инсоният етакчисига айланмаслиги учун Исломни яҳудийлик ва насронийлик динлари каби ҳаёт ҳақидаги баъзи чекланган тушунчаларга эга дин сифатида талқин қилмоқда. Бу ҳужумлар таъсирига тушган мусулмонлар эса, ўзлари эътиқод қилган Исломни дунёқараш сифатида эмас, балки ибодат ва аҳлоқ дини сифатида тушуниб, бошқа дин эгалари каби капитализм дунёқарашини қабул қилган ҳолда ўз яшаш тарзини шакллантирмоқда. Ваҳоланки, Аллоҳ нозил қилган Ислом ҳаёт ҳақидаги барча нарсаларга тааллуқли тушунчаларга эга бўлган дунёқарашдир.
وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ
وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ
– “Сизга Китобни ҳар бир нарсани баён қилувчи сифатида мусулмонлар учун ҳидоят, раҳмат ва хушхабар этиб нозил қилдик”. (Наҳл:89)
Капиталистик Ғарб Ислом дунёқарашига қарши курашда фақат мафкуравий ҳужумлар билан чекланиб қолгани йўқ. У бу курашни сиёсий, иқтисодий ва ҳарбий услублар орқали ҳам изчил равишда олиб бормоқда. Чунки Ислом олами жойлашган ҳудуд геосиёсий жиҳатдан жуда катта аҳамиятга эга. Бу минтақада дунёдаги энг йирик нефт ва газ захиралари, ноёб табиий ресурслар ҳамда халқаро савдо ва транспорт йўлларининг стратегик тугунлари жойлашган. Шу сабабли капиталистик дунёқарашнинг ажралмас хусусияти бўлган мустамлакачилик сиёсати Ғарб давлатлари ташқи сиёсатининг узвий қисмига айланган. Улар Ислом юртлари бойликларини назорат қилиш, сиёсий таъсирини сақлаб қолиш ва глобал ҳукмронликни таъминлаш мақсадида турли жирканч восита ва услублардан фойдаланмоқда. Бу жараён тарихан мустамлакачилик давридан бошланган бўлиб, мустамлака давлатлар номигагина мустақил деб эълон қилинганидан кейин ҳам ўз моҳиятини йўқотмади. Фақат унинг шакли ўзгарди. Энди тўғридан-тўғри колония бошқаруви ўрнига сиёсий босим, иқтисодий қарамлик, халқаро институтлар орқали таъсир ўтказиш, маҳаллий режимлар орқали назорат қилиш каби янги услублар қўлланилмоқда. Шу билан бирга, Ғарб давлатлари зарур деб билган пайтларда ҳарбий интервенция, минтақавий можароларни қўзғатиш ва хавфсизлик баҳонасида ҳарбий базалар жойлаштириш орқали ҳам ўз манфаатларини таъминлашга ҳаракат қилмоқда. Бу воқелик, айниқса, Яқин Шарқ ва Форс кўрфази минтақасида яққол намоён бўлмоқда. Бугунги кунда Америка ушбу ҳудуддаги фаоллиги нафақат сиёсий ва ҳарбий таъсирини сақлаб қолиш, балки стратегик ресурслар ва халқаро йўллар устидан назоратни таъминлашга қаратилгани кундек равшан бўлиб бормоқда. Нефт захиралари, глобал энергетика бозори ва халқаро транспорт йўллари устидан назоратни қўлга киритиш АҚШ геосиёсий стратегиясининг марказий масалаларидан бирига айланган. Бу ҳолат Ислом ва капиталистик дунёқараш ўртасидаги зиддият фақат фикрий баҳслар билан чекланмаслигини кўрсатади. Аксинча, бу зиддият мафкуравий, сиёсий ва иқтисодий манфаатлар ўзаро тўқнашган кенг кўламли глобал кураш сифатида намоён бўлмоқда. Шу боис, Ислом оламига нисбатан олиб борилаётган босим ва аралашувларни фақат минтақавий сиёсий воқеалар сифатида эмас, балки мафкуравий дунёқараш даражасидаги курашнинг манзараси сифатида баҳолаш зарур.
Хулоса қилиб айтганда, бугунги кунда Ғарб томонидан илгари сурилаётган “диний бағрикенглик” ва “цивилизациялар мулоқоти” каби шиорлар ортида муайян мафкуравий стратегия ётади. Бу стратегиянинг асосий мақсади Исломни сиёсий ҳаётдан четлатиш, мусулмон юртлардаги жамиятларни секуляр дунёқарашга мослаштириш ва Ғарб цивилизациясининг глобал етакчилигини сақлаб қолишдан иборатдир. Шу сабабли мусулмонлар Исломни фақат ибодат ва аҳлоқ дини сифатида эмас, балки Рошид Халифалик Давлатини барпо қилиш орқали инсон ҳаётининг барча соҳаларини тартибга солувчи дунёқараш сифатида англашлари зарур. Чунки Ислом – инсониятни адолат, фаровонлик ва ҳақиқий тараққиётга етаклайдиган ягона мукаммал ҳаёт низомидир.
Иззатуллоҳ
10.03.2026й
