بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Роя газетаси:

Саррож ҳукумати президентлик гвардиясини тузишга қарор қилди, бу нарса Ҳафтар армиясига альтернативми!?

                                                                                                Устоз Аҳмад Мансур

Ливия халқи тоғут Қаззофийга қарши қўзғолон қилганидан бери уларни ўз тақдирини ўзи белгилашга қўйишмаяпти. Ғарб давлатлари унга ёрдам кўрсатиш ниқобида бу юрт ишларига бурунларини суқиб, чангалларидан чиқиб кетишига ва ўзи истаган тузумни, яъни Ислом дини асосидаги тузумни барпо этишига йўл қўйишмаяпти. Шунинг учун бу халқ ўз ҳокимиятини ўрнатиб, давлатни барпо этишга ёки ўзи мустақил тарзда ҳукумат ташкил қилишга қодир бўлолмади. Чунки Ливияда халқаро давлатлар аралашуви очиқ кўриниб турибди. Уларнинг Ливия устида ўзаро кураш олиб боришаётгани фош бўлиб, ўйин ҳеч кимга сир бўлмай қолди. Бунга қўшимча, ушбу давлатлар ўзлари фойдаланадиган тарафларни ҳамда режаларини амалга ошириб берадиган малайларни топишга муваффақ бўлишди. Шунинг учун ўтган беш йил мобайнида ҳеч бир ҳукумат мустаҳкам қарор топмади, аксинча, турли доираларга тобе турли ҳукуматлар ташкил топди. Лекин Тобруқ ҳукуматига Америка малайи армия қўмондони Ҳафтар ҳукмрон бўлди, Триполи ҳукуматига эса инглизлар малайлари ҳукмронлик қилишди.

2015 йил 17 декабрда имзоланган Сухайрот (Схират) битими талабига кўра, собиқ Ҳафтар ҳукумати бекор қилиниши ва Саррож раислигидаги янги ҳукумат ташкил қилиниши керак эди. Бироқ айни битимни пишириб тайёрлаган, Саррожни ҳукумат тепасига олиб келган инглизлар бўлади. Улар Саррож ҳукуматини Триполига кўчиришга муваффақ бўлишди ва у ердаги собиқ ҳукуматни эса ўз ихтиёри билан бекор бўлишга, бошқарув тизгинини топширишга ундади. Бироқ собиқ Тобруқ ҳукумати бекор бўлмади. Яъни Ҳафтар гуруҳлари Тобруқ парламентининг бу ҳукуматга қарши овоз беришини орқага суришди. Бу эса Ҳафтар ҳукмронлигидаги армия ҳеч қачон янги ҳукуматнинг армияси бўлмаслигини англатади. Ҳафтар бошқаруви, мазкур битим матнига кўра, бекор қилинган ҳисобланади. Чунки унинг саккизинчи моддасида янги ҳукумат иш бошлаши биланоқ ҳарбий ва хавфсизлик мансаблари бўш-вакантсиз бўлиши қайд этилган. Ҳафтар эса таслим бўлишдан бош тортяпти ва ўзининг терроризмга қарши курашаётганини даъво қилиб, Сирт шаҳри томон у ердан «Исломий Давлат» ташкилотини қувиб чиқариш учун олға силжияпти. Шунинг учун Саррож ҳукумати кенгаши 2016 йил 10 май куни «Президент гвардияси номли янги ҳарбий куч таъсис этиш, унинг қароргоҳини Триполида жойлаштириш» тўғрисида қарор қабул қилди. Қуролли кучлар олий қўмондони президент бўлгани сабабли президент кенгаши томонидан чиқарилган айни қарор гвардиянинг ваколат соҳаларини, кимга итоат қилишини ва мансублик меъёрларини белгилайдиган бўлди. Президент кенгаши матбуот бўлими нашр қилган айни қарорда ушбу ҳарбий кучнинг вазифаси «ҳукумат иншоотлари, қароргоҳи, ҳукумат аъзолари ва хорижий делегация хавфсизлигини таъминлаш, шунингдек, қуруқлик, денгиз, ҳаводаги чиқиш йўллари, нефт транспорти линияларини, сув каби юртнинг муҳим нишонларини, сув тармоқларини қўриқлаш»дан иборатдир.

Қарордан кўриниб турибдики, Саррож ҳукумати Америка малайи Халифа Ҳафтар армияси йўлини қирқишга аҳд қилди. Чунки бу армия Ливиядаги – нефтга бой Ҳилол минтақаси каби – стратегик муҳим минтақаларга бостириб бора бошлади. Чунки Ҳафтарга қарашли армия айни нефтга бой Ҳилол шаҳарларини «Исломий Давлат» ташкилотидан озод қилиб босиб оладиган бўлса, кузир қартани қўлга киритади, бу карта унга Ливия келажагида бирор муҳим ўринни эгаллашини таъминлайди. Эртанги кунда Саррож ҳукуматига ёрдам бериши ва бу ҳаракатини оқлаши мумкин бўлган иш шундан иборатки, у ноҳукумат жангчи гуруҳларни бекор қилиб, қуролсизлантириши, шахсларини эса, 2013 йилги 53 рақамли миллий конгресс қарори асосида, армия кўнгиллилари қаторига киритиши керак бўлади. Демак, ҳукумат ушбу ишни уддалай олса, альтернатив армия барпо этиш борасидаги позициясини мустаҳкамлаб олади, Ҳафтар армияси эса ё бекор қилинади ёки унга қўшилади.

Саррож айни мақсадини яширишни ва бошқаларни ўзига қўшиб олишни истайди. Шу боис ўзининг Ҳафтар етакчилигидаги армияга қаршилигини кўрсатмаслик мақсадида ўзи тузган армияга «Президент гвардияси», деб атади. Бу йўлга қадам қўйишидан олдин, 2016 йил 29 апрелда бундай баёнот берганди: «Биз барча томонлар билан бирга Сирт шаҳри ва қўшни минтақалардаги ИШИДни йўқ қилиш учун миллий жанг бошлаш мақсадида саъй-ҳаракатларни бирлаштиришга интилмоқдамиз». Ҳафтарга ишора қилиб, «Биз ушбу Сиртни озод этиш жангимизнинг қандайдир сиёсий савдонинг, ўткинчи манфаатларнинг нишони бўлишига йўл қўймаймиз. Чунки ИШИДни яксон қилишнинг вақти аллақачон етган», деди. Айни баёнотини чоп этган «France-Presse» ахборот агентлиги қуйидагича қўшимча қилди: «Бироқ Саррож ҳукумати агар Ҳарфтар «Исломий Давлат» ташкилотига бир томонлама ҳужум қилгудек бўлса, бу турли қуролли жамоалар ўртасида тўқнашувлар келтириб чиқариши ва юртни фуқаролар урушига тиқиб қўйиши мумкинлигидан хавотирланмоқда».

Демак, масала аён: Саррож ҳукумати Ҳафтарнинг ундан олдин илгарилаб кетишига қарши ва унинг «Исломий Давлат» ташкилотига ҳужум қилиб, Сирт шаҳрини ундан тортиб олиб, шу ва бошқа шаҳарларни ўз назорати остига ўтказиб олишига қарши тўсиқ қўйишни истамоқда. Маълумки, «Исломий Давлат» ташкилоти нефтга бой Ҳилол минтақаси (Садра кўрфази минтақаси) сари кенгайишга уринмоқда. Бу минтақа Бенғози билан Триполи ўртасида жойлашган бўлиб, Бенғози ва Сирт ўртасидаги бир неча шаҳарларни ўз ичига олади. У ерда юрт нефт захирасининг асосий қисми мавжуд. Бундан ташқари, Садра ва Роъсу Лануф портлари ҳамда Ливиядаги энг катта «Бариқа» ширкати шу минтақада.

Европаликлар Саррож ҳукуматини ҳарбий кучлар ташкил қилиш масаласида қўллаб-қувватлашди. 2016 йил 14 май куни хавфсизлик ва ташқи ишлар масалалари бўйича Европа Иттифоқи вакиласи Федерика Могерини бундай деди: «Ливия қонуний ҳукумати талабига биноан, Европанинг «София» амалиётида қатнашувчи денгиз флоти Ливия соҳилбўйи соқчилиги ва денгиз кучлари машғулотларига ҳамда маълумот алмашишга киришади, «София» миссияси бир йил давом этади».

Америкаликларга келсак, бу гўё уларга аҳамиятсиздек, ўзларининг энг катта муаммолари «Исломий Давлат» ташкилотига қарши курашдан иборат қилиб кўрсатишяпти. Малайлари Ҳафтаргагина ишониб қолишмай, Ливияда тўғридан-тўғри нуфузларини мустаҳкамлашга ҳаракат қилишмоқда. 2016 йил 13 май куни Америкада чиқадиган «Вашингтон Пост» рўзномаси америкалик масъулларнинг қуйидаги баёнотларини чоп этди: «Махсус амалиётлар олиб борувчи 25 нафар аскардан иборат Америка кучлари ўтган йил охирларидан буён Ливиянинг Мисрата ва Бенғози шаҳарларига жойлашиб, потенциал иттифоқчиларни жалб қилишга ҳамда кутилаётган хавф-хатарларга оид разведка маълумотларини тўплашга ҳаракат қилмоқда». Рўзномада «Исломий Давлат ташкилоти Ливияда шу даражада кенгайиб бормоқдаки, бутун юртни эгаллаб олишга кўз олайтирмоқда», дейилди. Рўзномада «бундан беш йил муқаддам бошланган араб баҳори қўзғолонларининг заҳарлари юқишини олдини олиш учун курашаётган Африка давлатлари заиф» эканлиги қўшимча қилинди. Яъни бу давлатларнинг «Исломий Давлат» ташкилотига қарши курашишга қодир эмаслиги, шу боис Американинг аралашуви зарурлиги айтилди! 2016 йил 14 май куни Америка ташқи ишлар вазири ўринбосари Энтони Блинкен ҳам «Қўшма Штатлар Нигериядаги Боко Ҳаром жамоасининг ўз жангариларини Ливиядаги «Исломий Давлат» ташкилоти сафига юбораётганини таъкидловчи ҳисоботлардан хавотирда», деди. Булар Американинг ёлғон баҳоналаридир. У айни баҳоналар орқали Ливия ишига бевосита янада кўпроқ аралашишни хоҳлаяпти. Шунингдек, бу Американинг навбатдаги услубидир. У шу орқали Саррож ҳукумати ролига тормоз беришни, президент гвардиясини муваффақиятсизликка учратишни кўзлаяпти.

Хулоса:

Америка позицияси малайи Ҳафтарни ва унинг армиясини қўллаб-қувватлашдан иборат. То Ҳафтарни ва бошқа малайларини Саррож ҳукуматига зўрлаб тиқиштириб, ҳукуматни ўз ҳукмронлиги остига олмагунча, бу позициясидан осонликча воз кечмайди. У «Исломий Давлат» ташкилотига, терроризмга қарши курашаётганини баҳона қиляпти ва Ливия ишига тўғридан-тўғри бурнини суқадиган бўлиб олди.

Европа эса Ливияда қадимдан нуфуз соҳибидир. Сиёсий доиралар устидан ҳукмронлик унинг қўлида. Европа кучлари Ливияда бевосита уруш олиб бормоқда ва Саррож ҳукумати ҳам унга тобедир. Шунинг учун у айни ҳукуматни қўллаб-қувватлаш сари ташлаётган қадамларини ҳаргиз тўхтатмайди. Афтидан, у ерда икки армия ва икки ҳукумат, икки парламент юзага келган. То бу икки мустамлакачилардан бири ҳукмрон бўлмагунча ёки улар вақтинчалик келишувга эришишмагунларича, ўртадаги кураш олови аланга олаверади. Оловнинг қурбонлари эса Ливиянинг мусулмон аҳли ҳамда мустамлакачи очкўз давлатлар кураши остида қолган нефтга бой ўлка бўлиб қолмоқда. Бу мусулмон халқ ўз бошларига тушган бундай улкан офатдан халос этадиган холис онгли диндошларига мунтазирдирлар. Бу эса ёлғиз Ливиянинг ўзида ҳаракат қилиш билангина амалга ошмайди. Балки ҳаракат юртга қўшни бўлган давлатларни ва бошқа давлатларни ҳам қамраб олмоғи лозим. Ана шундагина ушбу холис инсонлар Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифаликни барпо этиш орқали Ливияни озод этишга муваффақ бўладилар.

Роя газетасининг 2016 йил 18 май чоршанба кунги 78-сонидан

0

0