Рамазон ойини кўрган одам тўғрисдаги саволга жавоб
Рамазон ойини кўрган одам тўғрисдаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқлардан бирида Юсуф исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб
Савол:
Ассалому алайкум. Биламизки, рамазон ойини битта мусулмон кўрдим деб хабар келтирса, унга ишонилади ва шу битта мусулмоннинг гапи билан ҳаммага рўза фарз бўлади. Энди савол қўйидагича, Аллоҳ Таъоло Хужурот сураси 6 – оятда “Эй муминлар, агар сизларга бир фосиқ кимса бирон хабар келтирса, сизлар (ҳақиқий аҳволни) билмаган ҳолингизда, бирон қавмга мусибат етказиб қўйиб, қилган ишларингизга афсус-надомат чекиб қолмасликларингиз учун (у фосиқ кимса олиб келган хабарни) аниқлаб-текшириб кўринглар!” деган. Бир мўъмин фосиқ бўлиши ҳам мумкин, бўлмаслиги ҳам. Рамазон ойини кўрган одам тўғрисидаги ҳукмда эса, ўша бир мусулмоннинг сифати айтилмаган. Ушбу ҳукмни, яъни рамазон ойи бошлангани ҳукми бир мусулмоннинг гапи билан олинаверишини шу мусулмоннинг ҳолатига, сифатига алоқасини аниқлаштириб берсангиз?
Юсуф
Жавоб:
بسم الله الرحمن الرحيم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا
“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”.(Нисо. 59)
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи. Ҳа, рожиҳ қовлга кўра, рамазон ҳилолини бир мусулмон кўрганлигини айтса, унга ишонилади ва шу билан рамазон ойи бошланган ҳисобланади. Ҳасан ибн Зиёддан қилинган ривоятга кўра Имом Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳдан бир қовлда, Моликий мазҳабида ва Шофеъий маҳабидан Имом Нававий ва Шерозийлардан ривоятда ушбу раъйни айтилган.
Бизнингча ҳам, бир мусулмон одам рамазон ҳилолини кўрганини айтса, шу мусулмоннинг гапи билан рамазон ойи бошлангани собит бўлади. Бунинг далили,
عن ابن عباس رضي الله عنهما قال : جاء أعرابي إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال إني رأيت الهلال فقال : أتشهد أن لا إله إلا الله؟ أتشهد أن محمدًا رسول الله ؟ قال: نعم، قال : يا بلال أذِّن في الناس أن يصوموا غدًا
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо айтади: Бир аъробий Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига келди ва “Мен ҳилолни кўрдим”, деди. Пайғамбар алайҳиссалом дедилар: “Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Унинг пайғамбари эканига гувоҳлик берасанми?”. Аъробий “Ҳа” деб жавоб берди. Шунда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Билолга айтдилар: “Эй Билол, одамларга эртага рўза тутишларини билдир”. Термизий, Насаий, Абу Довуд ва Дора Қутнийлар ривояти. Саҳиҳ ва ҳасан.
Энди саволдаги ҳолатга келадиган бўлсак, Аллоҳ Таъолонинг юқорида сиз келтирган оятида шундай дейилган:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ
“Эй муминлар, агар сизларга бир фосиқ кимса бирон хабар келтирса, сизлар (ҳақиқий аҳволни) билмаган ҳолингизда, бирон қавмга мусибат етказиб қўйиб, қилган ишларингизга афсус-надомат чекиб қолмасликларингиз учун (у фосиқ кимса олиб келган хабарни) аниқлаб-текшириб кўринглар!”. (Хужурот. 6)
Оятда хабар келтирган одамнинг фосиқ бўлгандаги ҳолат эканини очиқ аниқ айтиляпти. Мусулмон одам эса, қачонки ундан аниқ фисқ амали содир бўлса ва ўша фисқ амали исботланса, кейин уни фосиқ – гапи олинмайдиган – шахс деб ҳукм қилинади, унгача эса, ҳар бир мусулмон гапи олинувчи ишонарли – фисқдан пок – одам ҳисобланади, чунки фиқҳий қоида бор – الأصل براءة الذمة – мусулмоннинг ҳаққида асл, унинг зиммаси, шаъни поклигидир. Яъни мусулмон банда аслида ҳар қандай ёмон сифатлардан пок бўлади, қачон ёмон сифат исбот топади, кейин унга шу ёмон сифат ёпиштирилади. Бунинг далили қуйидагича:
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам амакиси Абу Толиб мушрик ҳолида ўлганида, унинг ҳаққига мағфират сўраб дуо қилдилар, бошқа мусулмонлар ҳам мушрик бўлиб ўлган яқинларининг ҳаққига дуо қилардилар. Аллоҳ мусулмонларни бу ишларини тақиқлаб оят туширди,
مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَىٰ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ
“На пайғамбар ва на мўъминлар — агар мушриклар қариндошлари бўлса ҳам — уларнинг дўзах эгалари эканликлари аниқ маълум бўлганидан кейин, у мушриклар учун мағфират сўрашлари жоиз эмасдир”. (Тавба .113)
Мусулмонлар бу тақиқдан кейин, мушрик қариндошлари ҳаққига қилган дуоларига қаттиқ ғамгинликка тушдилар, надомат қилдилар. Аллоҳ Таъоло мусулмонларнинг бу ташвишлари ўринсиз эканини билдириб шундай деди:
وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّىٰ يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
“Аллоҳ бирон қавмни ҳидоят қилганидан кейин то уларга сақланишлари лозим бўлган нарсаларни аниқ баён қилиб бермагунича, уларни йўлдан оздиргувчи бўлмади. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани билгувчидир”. (Тавба. 115)
Агар бирон тақиқ ёки буйруқ келса ана шундан кейин уларнинг зиммасига ушбу тақиқ ёки буйруқ юкланади, тақиқ ёки буйруқ келгунича эса, зимма ушбу юкдан покдир, ҳолидир. Яъни мусулмоннинг зиммаси, шаъни аслида покдир, модомики унга бирон сифат ёпишгани исботланмагунча.
Ва яна Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
البيّنة على المدّعي واليمين على من أنكر
“Даъво қилгувчи далил-ҳужжат келтиради, унинг қаршисига даъво қилинаётган эса, қасам ичади”. Байҳақий ривояти. Ҳасан.
Яъни мусулмон шахс унинг қаршисига айтилаётган, даъво қилинаётган бадном сифат далил билан исботланмагунча, уни бадном қилинмайди. Қачон ўша мусулмонни бадном экани далил билан исботланади кейин уни бадном эканига ҳукм қилинади. Мусулмоннинг фосиқлиги ҳам шу бадномликларнинг биридир.
Ана шунинг учун Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам юқоридаги аъробий ойни кўргани ҳақидаги ҳадисда, ойни кўрганини айтаётган аъробийга “Аллоҳ ва росулига ишонасанми?” деб сўрадилар ва аъробий мусулмон эканини тасдиқлагинадан кейин, бу аъробийни сифатини (фосиқ, адолатли ёки адолатсиз ва бошқ) суриштириб ўтирмадилар ва унинг гапини қабул қилдилар. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
25.04.2016й
