Миссионерлик ва илм-фаннинг Ислом Давлатининг қулашидаги роли
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
Миссионерлик ва илм—фаннинг Ислом Давлатининг қулашидаги роли
Биринчи мавзу: Миссионерларнинг Халифалик ҳудудида ўз фаолиятлари учун воситаларни ташкил қилишга бўлган уринишлари
Ғарб мамлакатлари Ислом Уммати ичида ўз таъсирларини кенгайтириш учун мусулмонларда қолган исломий фикрлар қолдиқларини йўқ қилишни хоҳлар эдилар. Бу мақсадга эришиш учун улар мусулмонларга қарши турли шаклга эга бўлган фикрий-ҳазорий кураш бошладилар. Аввало, бир қисми Салиб юришлари ҳисобланган ҳарбий ҳужум бошланди, бироқ бу урушларда мусулмонларнинг жиҳоддаги сабри ва қатъиятлари билан тўқнашган салибчилар катта талофат кўрдилар. Шу билан бирга, Ғарб миссионерлик кампаниясини ва Ислом Умматини адаштириш, уни тарихи ва динидан ажратиш, ақидасини сусайтириб, шубҳа-гумонларга солиш ҳамда Исломий ўлкалар аҳолисини ўз томонларига оғдириш мақсадида фикрий-ҳазорий ҳужумлар бошлади.
Миссионерлик жамиятлари бутун Исломий ҳудудларни қамраб олди, уларнинг кўпчилиги Франция, Америка ва Британияга тегишли эдилар. Миссионерлик фаолияти асосан мусулмон талабаларга йўналтирилган эди, бироқ у шунингдек мусулмонларни Исломий асосдаги бирлашувларидан маҳрум қилиш ва ораларида миллатчилик оловини ёқиш учун миллий ҳаракатлар ўртасида ҳам олиб борилар эди.
Истанбул ва Байрут шаҳарлари миссионерлар бор кучларини йўналтирган икки асосий марказлар эди. Миссионерларнинг Истанбулни асосий фаолият марказлари қилиб танлашлари тасодифий эмас эди, зеро Америкалик миссионер Эдвин Блисс шундай деган: “Истанбул – барча мусулмонлар нигоҳи қадалган шаҳардир, у мўъминлар йўлбошчилари пойтахти, у ер Ислом маркази, у ердан Ислом олами кенгаяди”. Шунинг учун миссионерлар тиббиёт ва таълим ташкилотлари кўринишида Истанбулда мустаҳкам ўрнашишга ҳаракат қилардилар, чунки бу Халифаликда мусулмонлар марказидан туриб сиёсий ҳодисаларни кузатиш имконини берар эди.
Байрутга келсак, Ғарб давлатлари ўз фикрларини тарқатиш учун коллеж ва мактаблар ташкил қилиш билан бир қаторда насроний-маронитларга уларнинг қадимги адабиёти ва мумтоз тилини тирилтиришга туртки бердилар. Бу борада Насиф Язижий ва Луис Шайхо муҳим аҳамиятли рол ўйнадилар, улар “арабпарастлик” номидан фойдаланиб, мусулмонларни араб миллатчилигига чақирдилар, бундан ташқари, араб тилида ғарб фикрларидан иборат китоблар нашр қилардилар. Бу Исломни инсонлар ҳаётидан узоқлаштиришда ва Исломий Давлатни парчалашда муҳим таъсирини кўрсатди.
Миссионерлик ҳаракатлари ҳамда ҳазорий курашни нафақат Америка, Франция ва Англия, балки кўпчилик куфр давлатлари олиб бордилар, уларнинг орасида чор Россияси ҳам бор эди. Уларнинг манфаатлари турлича бўлгани сабабли ўзаро сиёсий ихтилофлари борлигига қарамай, барибир уларнинг ҳар бири Исломий ўлкаларга миссионерларни юбориш билан Исломга қарши курашда ўз ҳиссаларини қўшдилар. Уларни ягона мақсад бирлаштирар эди – ғарб сақофатини Яқин Шарқда тарқатиш ва мусулмонларга динни давлатдан ажратиш фикрини тиқиштириб, уларни Ғарб ва унинг маданиятини васф қилишларига эришиш эди.
Чор Россиясининг миссионерлик ҳаракатлари фақат Фаластин билан чекланар эди. Бироқ Фаластиндаги барча миссионерларнинг кўпчилик қисми Германия ҳиссасига тўғри келар эди, сўнгра бу ўринни Англия, ундан кейин эса Америка эгаллади. Уларнинг барчаси ўз фаолиятларини туризм, археология, савдо-сотиқ, инсонпарварлик ёрдами ва соғлиқни сақлаш соҳасида хайрия баҳонаси билан олиб борар эдилар. Бу миссионерлар салибчилар бошлаган ишни охирига етказиш мақсадида Ислом Давлатига ҳарбий босқин уюштиришга тайёргарлик доирасида Ислом олами ёки уларнинг таъбири билан айтганда “Яқин Шарқ” ва “Ўрта Шарқ” қа қарши фикрий кураш бошладилар.
Кейинги мавзуларимизда, Аллоҳнинг изни ила, Ғарб давлатларининг миссионерлик фаолиятини йўналтирган бошқа юртларни кўриб чиқамиз. Биз улар бу давлатларда эриша олган миссионерлик ташкилотлари ва мақсадларининг асл моҳиятини кўрсатиб берамиз.
Ҳизб ут—Таҳрирнинг Марказий ахборот офиси
учун махсус Рина Мустафо
22 Жумадул аввал 1438 ҳ.й.
17.02.2017 й.
