Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
Эркак ва аёл
Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
بسم الله الرحمن الرحيم
Туркум мақолаларнинг бугунги сонини “эркак ва аёл” деган тушунчага Ислом шариати қандай қараши тўғрисидаги фикрлар билан давом эттирамиз.
Эркак ва аёл
Аллоҳ Таъоло бандаларини эркак ва аёл жинсларида яратди. Ва уларнинг яшашлари мобайнида эркакка алоҳида, аёлга алоҳида эътибор қаратиб, уларнинг жамиятдаги ўринларини Ўзи чиройли тарзда белгилаб берди. Ислом шариати эркак ва аёлга эътибор қаратганда социализм (шу жумладан коммунизм) айтганидек, эркак ҳам, аёл ҳам табиатдаги бошқа моддалар каби бир моддадир, улар жамиятда бир хил тарзда иштирок этишлари керак, буни давлат тартибга солиши керак, деган эътиборни ёки капитализмдан келиб чиққан демократик бошқарув низоми таъкидлаганидек, эркак ҳам, аёл ҳам жамиятдаги ўрнининг қандай бўлишини ўзлари белгилашлари керак, давлат буларнинг ўзлари танлаган йўлини қонунийлаштириб, жамиятда татбиқ этиб бериши керак, деган эътиборни қилмади. Ислом шариати эркакка нисбатан эътибор қаратишда эркакни эркак қилиб яратган Аллоҳ у учун нимани жоиз ва нимани жоиз эмас, деб белгилаган бўлса, ана шуни жамиятда қонун сифатида татбиқ қилиши тўғри, деб ёки аёлга нисбатан эътибор қаратишда аёлни аёл қилиб яратган Аллоҳ у учун нимани жоиз ва нимани жоиз эмас, деб белгилаган бўлса, ана шуни жамиятда қонун сифатида татбиқ қилинишини тўғри, деб ҳисоблади.
يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا
“Эй инсонлар, дарҳақиқат Биз сизларни бир эркак (Одам) ва бир аёл (Ҳавво)дан яратдик ҳамда бир-бирларингиз билан танишинглар (дўст-биродар бўлишинглар) учун сизларни (турли-туман) халқлар ва қабила-элатлар қилиб қўйдик”. (Ҳужурот. 13)
Аллоҳ Таъоло эркак ва аёлни инсон деган эътиборда, уларга эркак ва аёллик мартабасида тўғри туриб, Аллоҳга ибодат қилишдан оғишмасликни таъкидлади.
يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ
“Эй Инсон! Сени карамли Роббинг ҳақида нима ғурурга кетказди?!” (Инфитор. 6)
قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ * مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ * مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ
“Ҳалок бўлгур инсон-а! Бунчалар кофир бўлмаса! (Аллоҳ) уни қай нарсадан яратди ўзи?! Уни бир (ҳақир) нутфадан яратиб, сўнг уни(нг она қорнидаги ривожини ва ой-кунини) белгилаб қўйди-ку!” (Абаса. 17-19)
Аллоҳ инсонга таклиф (вазифа) лар билан хитоб этган. Инсонни хитоб ва таклиф қаратилган ўрин қилган, шариатларни инсон учун нозил қилган. Аллоҳ инсонларни қайта тирилтиради ва муҳосаба қилади. Жаннатга ҳам, дўзахга ҳам инсонни киритади. Бинобарин эркак ёки аёлни эмас, балки инсонни таклифлар ўрни қилди. Яъни Аллоҳнинг буйруқлари олдида эркак ҳам, аёл ҳам бирдек масъулдирлар.
Аллоҳ инсонни ҳайвондан ажралиб турадиган муайян фитратда аёл ёки эркак қилиб яратди. Аёл ҳам, эркак ҳам инсондир. Улар инсонийликда бир-биридан фарқ қилмайдилар ва бу инсонийликда бир-бирларидан бирор нарсада ажралиб турмайдилар. Аллоҳ Таъоло уларни инсон сифатида ҳаёт майдонига шўнғишга тайёрлаб, уларни битта жамиятда бирга яшайдиган қилиб қўйди. Инсон нави давом этишини уларнинг жамланишига, ҳар бир жамиятда мавжуд бўлишларига боғлиқ қилиб қўйди. Шунинг учун уларнинг ҳар бирига барча инсоний хусусиятлардан ва ҳаёт асосларидан фойдаланадиган инсон сифатида баробар қараш лозим. Аллоҳ уларнинг ҳар бирида ҳаётий кучни яратди. Бу куч ҳар иккаласида бир хилда мавжуддир. Уларнинг ҳар бирида очлик, чанқаш, қазои-ҳожат каби узвий эҳтиёжларни ҳамда яшаш учун кураш, нав ва диндорлик ғаризаларини бир хилда мавжуд қилиб қўйди. Уларнинг ҳар бирига бир хилда фикрлаш қуввати ва ақл берди. Зеро, Аллоҳ ақлни эркак ёки аёл учун эмас, балки инсон учун яратган.
Бироқ нав ғаризасини эркак бошқа эркак билан ёки ҳайвон билан ёки бошқа йўллар билан қондириши, аёл ҳам бошқа аёл билан ёки ҳайвон билан ёки бошқа йўллар билан қондириши имкони бўлса-да, лекин инсоннинг яратилишидан кўзланган мақсад фақат бир ҳолатда, яъни эркак бу эҳтиёжни аёл билан, аёл эса эркак билан қондириши орқалигина амалга ошиши мумкин. Шунинг учун эркак билан аёл ўртасидаги, аёл билан эркак ўртасидаги жинсий, ғаризий жиҳатдан бўлган алоқа ҳеч ажабланарли жойи бўлмаган табиий алоқадир. У аслий алоқа бўлиб, ушбу ғариза, яъни инсон навининг сақланиб қолиши ғаризасининг яратилишидан кўзланган мақсад фақат шу алоқа орқали рўёбга чиқади. Агар иккаласи ўртасидаги бу алоқа жинсий жамланиш шаклида юз берса, бу ниҳоятда табиий ва оддий иш бўлиб, унда ажабланарли ҳеч нарса йўқ. Бу алоқа инсон навининг сақланиб қолиши учун зарурдир.
Бироқ бу ғаризани эркин қўйиб юбориш инсонга ҳам, унинг ижтимоий ҳаётига ҳам зарар келтиради. Унинг бор бўлишидан мақсад инсон нави давом этиши учун насл қолдиришдир. Шунинг учун инсоннинг бу ғаризага қараши инсонда унинг яратилишидан кўзланган мақсадга, яъни навнинг давом этишига қаратилиши зарур. Бу ўринда эркак билан аёл ўртасида фарқ йўқ. Эҳтиёжни қондиришдан пайдо бўладиган лаззат ва роҳатланиш – инсон уни назарда тутса ҳам, тутмаса ҳам, табиий равишда ўз-ўзидан ҳосил бўлаверади. Шу туфайли нав ғаризасидан лаззатланиш ва роҳатланишни назарда тутишни узоқлаштириш керак, дейиш нотўғри бўлади. Чунки лаззат ва роҳатланиш табиий ва муқаррар юзага келадиган иш бўлиб, у назарда тутиш билан юзага келмайди. Бу назарда тутишни узоқлаштириш амри маҳол иш бўлганлигидан уни узоқлаштириб ҳам бўлмайди. Балки назарда тутиш ушбу қондириш ҳақидаги ва нав ғаризасидан кўзланган мақсад ҳақидаги инсоннинг тушунчасидан пайдо бўлади.
Шунга кўра, нав ғаризаси ва унинг инсонда мавжуд бўлишидан кўзланган мақсад ҳақида инсонда муайян тушунчани пайдо қилиш даркор. Бу тушунча унда Аллоҳ Таъоло инсонда яратган нав ғаризасига нисбатан ўзига хос қарашни шакллантиради-да, уни эркак билан аёл, аёл билан эркак алоқасига чеклаб қўяди. Шунингдек, инсонда эркак билан аёл ўртасидаги эркаклик ва аёллик алоқаларига ёки бошқача ибора билан айтганда, жинсий алоқаларга нисбатан ўзига хос қарашни шакллантиради-да, бу алоқалар нав ғаризасининг яратилишидан кўзланган мақсадга, яъни навнинг давом этишига қаратилади. Мана шундай қараш билан ғаризанинг қондирилиши рўёбга чиқади ва унинг мавжуд бўлишидан кўзланган мақсад амалга ошади.
Бу тушунчани қабул қилган ва ана шундай ўзига хос қарашга эга жамоатда хотиржамлик рўёбга чиқади. Ҳар қандай инсоний жамоатнинг эркак ва аёл ўртасидаги эркаклик ва аёллик алоқалари ёки бошқа ибора билан айтганда, жинсий алоқаларга бўлган қарашини “лаззат ва роҳатланиш ҳукмрон бўлган” қарашдан “бу лаззат ва роҳатланиш ғаризани қондиришдан келиб чиқадиган табиий ва муқаррар иш” деган тушунчага ўзгартириш зарур. Яъни эркаклик ва аёллик алоқаларига бўлган эътиборни нав ғаризасидан кўзланган мақсадга қаратиш зарур. Мана шундай қараш нав ғаризасини сақлаб қолади ва уни унинг учун яратилган тўғри йўналишга йўналтиради. Шунингдек, инсон барча ишларини бажара олиши учун ва уни бахтли қиладиган ҳамма ишларга вақти етарли бўлиши учун кенг майдон қолдиради.
Шунинг учун инсонда нав ғаризасини қондириш ҳақида ва унинг мавжудлигидан кўзланган ғоя ҳақида тушунча бўлиши керак. Инсоний жамоатга жинсий қўшилиш фикрининг ҳукмрон бўлишини ва бутун эътиборни шу қўшилишга қаратишни қалблардан ўчириб юборадиган ҳамда эркак ва аёл ўртасида ҳамкорлик алоқаларини барпо қиладиган низом керак. Чунки эркак ва аёл бир-бирларига муҳаббат ва раҳматни таъминловчи биродарлар сифатида ўзаро ҳамкорлик қилишлари орқалигина жамоат ислоҳ бўлади, ўнгланади.
Шунинг учун эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга нисбатан жамоатнинг қарашини тамоман ўзгартиришни яна бир бор таъкидлаш зарурки, бу ўзгартириш жинсий қўшилиш тушунчалари ҳукмронлигини йўқ қилиб, уларни жинсий эҳтиёжни қондиришнинг табиий ва муқаррар ишига айлантиради. Бу алоқани фақат лаззат ва роҳатланишга чеклаб қўйишга барҳам бериб, уни эркаклик ва аёллик сифатларига қарашга эмас, балки жамоат манфаатини кўзлайдиган қарашга айлантиради. Бу қарашни роҳатланиш ва шаҳватни яхши кўриш эмас, балки Аллоҳдан қўрқиш ҳукмронлик қиладиган қарашга айлантиради. Бу қараш инсоннинг жинсий лаззатдан баҳраманд бўлишини инкор қилмайди, балки уни навнинг давом этишини рўёбга чиқарадиган ва мусулмоннинг олий ғояси – Аллоҳ Таъолонинг розилигига эришиш ғоясига мос келадиган шаръий баҳраманд бўлишга айлантиради.
Мақоланинг келгуси сонини Қуръон оятлари эр-хотинлик жиҳати, яъни нав ғаризасининг яратилишдан кўзланган мақсадга эътиборни қаратгани тўғрисидаги фикрлар билан давом этамиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
18.04. 2017й.
