Остонадаги “Марказий Осиё – Хитой” саммити: Уйғур мусулмонлари масаласи яна кўтарилмади

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил 17 июн куни Остона шаҳрида “Марказий Осиё – Хитой” иккинчи саммити бўлиб ўтди. Мазкур саммитда имзоланган қатор келишувлар, расмий баёнотлар, қўл сиқиб кўришиш ва ҳоказолардан ташқари ҳеч бир тараф кўтармаган, шунингдек, ахборот воситалари эътиборидан четда қолган муҳим масалага эътибор қаратмоқчимиз. Ҳа, бу масалани ҳеч ким кўтармади, бир оғиз сўз ҳам айтилмади. Зеро, Хитой билан муомала қилинар экан, аслида бу масала энг биринчи ўринда туриши керак ва бундан бошқасига иккинчи даражали масалалар сифатида қаралиши лозим эди. Соф Исломий кўзқараш мана шундай бўлиши вожиб эди. Хўш, бу қайси масала экан, дерсиз.

Бу – Шарқий Туркистон масаласи. Уйғур мусулмонларининг худосиз Хитой режими тарафидан шафқатсиз репрессия қилинаётганига қарши туриш масаласи эди. Тўғри, ҳозирда Ғарбий Соҳил ва Ғазодаги лаънати яҳуд вужудининг шафқатсиз қирғинлари қолган барча масалаларни бир четга суриб қўйган бўлиши мумкин. Албатта, бу ҳозирда ҳар бир иймон эгасининг энг оғриқли жойи бўлиб турибди. Шунга қарамай, мана бу саммитда уйғур мусулмонларининг оғриғи, дод-фарёди бир четга суриб қўйилиб, Хитойнинг ифлос пулларига сўлаги оққан МОдаги режимларнинг хоинлиги ҳам эътиборимиздан четда қолмаслиги зарур. Бунга асло беэътибор қараб бўлмайди. Ваҳоланки, бу режимлар ўзларининг мусулмон халқлари манфаатлари йўлида катта давлатлар билан ҳамкорлик қилаётганларини даъво қилишмоқда. Агар ҳақиқатда шундай бўлганида, нега улар ҳамма масалани бир четга суриб қўйиб, асосий мавзу сифатида уйғур мусулмонлари масаласини кўтаришмади?! Ҳолбуки, мана шу нарса ўзини минтақа мусулмонлари раҳбарлари сифатида кўрсатаётган президентларни ташвишга солиши лозим эди. Модомики, мусулмонларнинг хурсандчилиги ва хафачилиги бир экан, бизнинг уйғур биродарларимизга ғайриинсоний муомала қилаётган анави лаънати Хитой режими билан қандай ҳамкорлик ҳақида гап кетиши мумкин?! Ахир, қандай қилиб у билан кулиб, қучоқлашиб, абадий дўстлик ва яхши қўшничилик қилиш мумкин?! Бу хоинлик ва қўрқоқликнинг энг жирканч кўриниши эмасми ахир?! 

Хитой биз учун дўст ҳам, яхши қўшни ҳам эмас. Чунки у Шарқий Туркистонни босиб олиб, унинг мусулмон аҳолисига қарши шафқатсизларча зулм ва зўравонлик қилмоқда. Ва бу айнан уларнинг мусулмон бўлганликлари учундир. Аллоҳ таоло шундай дейди:

وَمَا نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَن يُؤْمِنُوا بِاللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ

– “Улар (мўминлардан) фақат у(мўмин)лар қудрат ва мақтов эгаси бўлган Аллоҳга – осмонлар ва ернинг подшоҳлиги Ўзиники бўлган зотга иймон келтирганлари учунгина ўч олдилар!”                                                        (Буруж:8)

Шундай экан, қандай қилиб нажас Хитой бизга яхши қўшни ва дўст бўлиши мумкин?! Аллоҳ таоло яна шундай дейди:

قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ

  – “Уларнинг сизларни ёмон кўришлари оғизларидан ошкор бўлди. Дилларидаги адоватлари эса янада каттароқдир”. (Оли Имрон:118)

Ҳа, Хитойнинг мусулмонларга қарши адовати очиқ-ойдин кўриниб турган ҳолда у билан ош-қатиқ бўлиш улкан хиёнатдан бошқа нарса эмас. Агар Хитойнинг ифлос пуллари учун мусулмонлардан воз кечилса, бу янада каттароқ гуноҳдир! Ваҳоланки, Аллоҳ айтади:

﴿إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِخۡوَةٞ﴾

– “Мўминлар, ҳеч шак-шубҳасиз, оға-инидирлар”. (Ҳужурот:10)

Расулуллоҳ ﷺ дедилар:

المسلم أخو المسلم لا يظلمه ولا يسلمه

“Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. У ўз биродарига зулм ҳам қилмайди ва уни (золим қўлига) топшириб ҳам қўймайди”. (Муттафақун алайҳ ҳадис)

Аллоҳ таолонинг мана шундай аниқ-равшан буйруқлари бўлгани ҳолида Марказий Осиё режимларининг уйғур мусулмонлари устида уялмай савдо қилишлари ҳеч кечириб бўлмас жиноятдир! Бироқ минтақанинг мусулмон халқлари, айниқса етакчи бўлишга лойиқ Ўзбекистон мусулмонлари бу режимларнинг, хусусан, ўзбек режимининг бу жиноятларига шерик бўлиб қолишдан эҳтиёт бўлиши лозим. Чунки кўриб, билиб, сукут сақлаш ҳам жиноятга шерик бўлиш ҳисобланади.

Мусулмон халқимизга шуни айтамизки, уйғур мусулмонлари масаласини анави қўрқоқ режимлар беркиётган экан, сиз асло унутмаслигингиз лозим. Аксинча, уни Хитой билан муомала қилишда биринчи ўринга қўйган ҳолда ҳукуматга бу масалани кўтариши учун қаттиқ босим ўтказинг! Ҳеч бўлмаганда, ўзбек ҳукуматидан Хитой билан барча лойиҳа ва алоқаларни музлатишни талаб қилинг! Токи, Хитой уйғур мусулмонларига зулм қилишдан тийилсин ва Ғарбий Туркистон мусулмонлари улар билан бирга эканликларини, ёлғиз ташлаб қўймаганликларини ҳис қилсин! Албатта, бу Шарқий Туркистонни Хитой мустамлакасидан озод қилиб, ҳақиқий озодлик ва ҳимояни кафолатловчи Халифалик давлати тиклангунга қадар бўлган вақтинча ечим, холос. 

Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот бўлими радиоси учун Форуқ Ўзбекий – Ўзбекистон