بسم الله الرحمن الرحيم

Қалб хотиржамлиги нимада?

Атрофга қаранг, одамларни кузатинг ва ўзингизга савол беринг, уларнинг қайси бирини қалби аниқ хотиржам деб айта оласиз? Қандай инсоннинг қалби хотиржам бўлиши мумкин? Бу ҳаётда яшар эканлар инсонларнинг қалби хотиржам бўлиши – бу улар учун катта нарса. Кўплаб инсонлар ўзини хотиржам қила оладиган нарсалар учун ҳаракат қиладилар. Лекин бу нарсалар ростдан ҳам инсонларнинг қалбини хотиржам қила оладими? Кўриб турибмизки, бу борада саволлар кўп. Бироқ аниқ жавоб сизда борми?

Инсонлар орасида қалбни хотиржам қила олувчи сифатида белгилаб олинган нарсалар бойлик, тинчлик ёки яна бошқа нарсалар. Воқеликка қараб кўрайлик, бу нарсалар инсонларнинг қалбини қанчалик даражада хотиржам қила оляпти? Бой инсонлар билан суҳбатлашиб кўрсангиз, уларнинг ҳам албатта ғам-ташвишлари етарли эканлигини, керак бўлса ўз ҳаётларининг кўп жиҳатларидан рози эмасликларини биласиз. Ҳатто ўзларини хотиржам деб билаётган одамларнинг кўп нарсалар устида фикрламаётганликлари, аксинча уларнинг ўзларини хотиржам тутаётганлари худди юзакидек ёки ҳақиқий эмасдек туюлади. Дунёнинг энг бой инсонларини олинг ёки бутун бир мамлакатларни бошқараётган инсонларга назар солинг, уларда қалб хотиржамлиги мавжудлигига ишониш қийин. Нега шундай?

Юқоридаги саволларга жавоб топиш учун инсоннинг ўзлигига ва уларнинг яшаш тарзларининг асл воқелигига эътибор қаратишимиз зарур бўлади. Инсоннинг табиати ғариза ва узвий эҳтиёжлардан иборат эканлигини аввалги мавзуларимизда айтиб ўтдик. Ва инсоннинг яшаш тарзи унинг амалларидан иборат бўлиб, бу амаллар ғаризалари талабларини ҳам, узвий эҳтиёжларини қондиришга қаратилиши тўғрисида ҳам тўхталдик. Демак, булар инсоннинг асл ўзлигини танишимизда асосий омиллар ҳисобланиб, бу нарсалар бизга инсоннинг яшаш тарзи аслида қандай бўлиши кераклигини идрок қилишимизга ёрдам беради. Биз бу нарсаларни тўғри тасаввур қила олсак ҳамда бугунги воқеликка боғлай олсак инсонларнинг қалбларини изтироблантираётган асл муаммолар нимада эканлигини англаб етишимиз осонлашади. Асл муаммолар идрок қилинмас экан, уларнинг ечимларини қидириш ҳолати вужудга келмайди ва агарки қидирилганда ҳам бу қидириш самарали бўлмайди. Шунинг учун биз бу масалани кўтармоқдамиз.

Энди биз бу фикрларни нима учун билдириб ўтаётганимизни айтиб ўтсак. Токи шу билан юқоридаги фикрлар ва танланган мавзунинг бир-бирига боғлиқлиги идрок қилинсин. Инсонлардаги қалб хотиржамлиги уларнинг муаммоларига тўғри ечимлар татбиқ қилиниши билан амалга ошади. Шунинг учун юқорида тўғри ечимга олиб борувчи баъзи нарсаларни айтиб ўтдик. Инсонда ўзининг фитрати, фитратидаги талабларига нисбатан шакллантирилиши керак бўлган муносабат тўғрисида тиниқ тасаввур ҳосил бўлганидан кейин қалбни хотиржам қилувчи восита борасида аниқ тушунча ҳосил бўлади. Унгача эса инсонлар ҳатто қалб хотиржамлигининг воқелиги, ҳақиқати борасида тўғри тасаввурга эга бўла олмайди. Чунки уни тўғри идрок қилиб олиш учун инсоннинг табиати ва ундаги муаммолар муолажаси тўғрисида тушунчага мухтож бўлинади. Қалб хотиржамлигининг ҳақиқати шу нарсалар билан боғлиқдир. Шунинг учун, аввало, қалб хотиржамлиги тўғрисида тасаввурларимизни тиниқлаштириб олишимиз ва ундан кейин инсонда қалб хотиржамлигининг аслида мавжуд бўлиши нималарга боғлиқ эканлиги устида фикр юритишимиз керак.

Юқоридагилардан хулоса қиладиган бўлсак, инсон қалбининг изтиробланиши ёки хотиржамликка эга бўлиши воқелиги унинг табиати билан боғлиқ бўлиб, шу табиатдаги ғаризалар талаблари ва узвий эҳтиёжлар тўғри қондирилиши билан инсондаги қалб хотиржам бўлади. Аксинча, нотўғри қондирилиш инсондаги қалб изтиробига сабаб бўлади. Инсондаги муаммолар манбаи унинг табиатидаги ғаризалар талаби ва узвий эҳтиёжлари эканлигини аввалги мавзуларда айтиб ўтганмиз. Инсондаги муаммоларга тўғри ечим бериш, дегани инсондаги ғаризалар талаби ва узвий эҳтиёжларнинг тўғри қондирилиш йўли кўрсатиб берилиши деганидир. Инсонларнинг барча муаммоларига тўғри ечим эса Исломдадир. Демак, инсоннинг қалби хотиржам бўлиши ҳам Исломда.

Хизб ут Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

10.11.2018