Амаллар ўлчови

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Кўп одамлар бу ҳаётда яшашда тўғри қўлланмага эга эмаслар ва ўзлари қилаётган иш-амалларини муайян ўлчов асосида қилмайдилар. Уларнинг ёмон ишларни тўғри деб ўйлаб қилаётганларини, яхши амалларни эса, нотўғри деб ўйлаб қилишдан тийилаётганларини кўришимиз мумкин.

Муслима аёл Тошкент, Душанбе, Истанбул, Қоҳира ва Бағдод сингари мусулмонларнинг машҳур шаҳарлари кўчаларида оёқларини, ўз зийнатларини намойиш қилиб юрар экан, у бу ишни тўғри деб ўйлайди. Масжидга қатнайдиган тақводор эркак ҳукмдорларнинг ёвуз ишларига қарши курашишни рад этади, чунки бу сиёсат билан боғлиқ ишдир ва у сиёсат билан шуғулланишни салбий иш, деб ўйлайди. Ушбу эркак ва аёл гуноҳ иш қилишяпти, чунки аёл ўзининг аврат жойларини намойиш қиляпти, эркак эса, мусулмонларнинг аҳволи билан қизиқмаяпти.

Бундай бўлишига сабаб шуки, улар ўзлари учун ўз амалларини ўлчаб берадиган ўлчовларни қабул қилишмаган. Агар улар ўзлари учун бирор ўлчовни қабул қилган бўлганларида ўзлари эътиқод қилаётган ақидага зид бўлган ишларни қилмаган бўлардилар. Инсон ўз иш-амаллари асосланадиган ўлчовларни қабул қилиши лозим. Бу билан у муайян ишга киришишдан олдин бу амалнинг моҳиятини тушуниб олади.

Ислом инсон учун яхши билан ёмонни ажратиб берадиган ўлчовларни белгилаб берди. Бу билан у инсонни ёмон ишлардан тийиб, яхши ишлар сари йўналтирди. Шариат – бу ягона тўғри ўлчовдир. Шариат инсон учун яхши деб белгилаб берган амал яхши, ёмон деб белгилаб берган амал ёмондир.

Ушбу ўлчовлар ўзгармас бўлиб, яхши амал ҳеч қачон ёмон бўлиб қолмайди, ёмон амал яхшига айланиб қолмайди. Аксинча, замон ва макондан қатъий назар шариат томонидан яхши деб белгилаб қўйилган амал яхшилигича қолаверади, ёмон эса ёмонлигича. Шундан келиб чиқиб инсон бу ҳаётда тўғри йўлда юради ва атрофида ўраб турган нарсаларнинг моҳиятини яхши тушунади.

Агар шариат яхши ва ёмон учун ўлчов белгилаб бермаганида ҳамда ўлчов қилиб ақлни белгилаб қўйганида, унда инсон тахмин асосида иш кўрган бўларди. Муайян ҳолатда нарса яхши бўлиб кўринади, бошқа ҳолатда эса, ёмон бўлиб кўринади, чунки ақл бугун бир нарсани яхши деса, эртага шуни ёмон дейди ва аксинча. Шундай қилиб, ақл асосидаги ўлчов мисоли шамол ҳар тарафга учириб кета оладиган парга ўхшаб қолади, яхши ва ёмон нисбий тушунчага айланиб қолади. Ваҳоланки, яхши ва ёмон тўғрисидаги тушунча аниқ, ҳақиқий бўлиши лозим. Шунинг учун ҳам инсон ўзи учун шариатни ҳакам қилиши зарурати туғилади ва шариат яхши деганни яхши, ёмон деганни ёмон деб қабул қилиши шарт бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими. Фаррух

23.03.2021й