Америка калити билан очилган Европа эшиги
Америка калити билан очилган Европа эшиги
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
“Биз Европага эшигимизни ёпаётганимиз йўқ. Марҳамат, келсин, кўрсин, бизга насиҳат берсин. Агар бу бизга маъқул бўлса, албатта, бирга ишлаймиз. Маъқул бўлмаса, менталитетимизга, бизнинг анъаналаримизга тўғри келмаса, биз буни қабул қилмаймиз”, – деди президентнинг ташқи сиёсат бўйича маслаҳатчиси Абдулазиз Комилов “Ўзбекистон 24” телеканалининг Davra подкастида.
Унинг айтишича, ҳозирда АҚШ бундай саволларни кам кўтармоқда: “Мана ҳозир Америка Қўшма Штатларида бироз нафасини босиб, бунақа ўткир масалаларни кам кўтаришяпти”, – деди маслаҳатчи. Шунингдек, у: “Ҳозир президент Трамп билан бизнинг дунёқарашимиз, муносабатларимиз регионал, минтақавий ва халқаро масалаларда бир-бирига жуда яқин бўляпти”, – деди.
Эътиборли томони шундаки, Абдулазиз Комиловнинг Ўзбекистон ҳукуматини Ғарб билан музокараларда инсон ҳуқуқлари, демократия бўйича саволлар билан юзланишига доир ушбу сўзлари Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева 9-15 октябр кунлари Брюссел ва Лондонга уюштирган расмий сафари арафасида янгради.
Брюссел нуқтаи назаридан бу сўзлар – Европанинг анъанавий “инсон ҳуқуқлари шарти билан ҳамкорлик” талабларига нисбатан сигнал бўлиб, Тошкент ЕИ билан ҳамкорликни эҳтимолий демократик шартлардан ташқари ҳолда хоҳлаётганини англатади.
Маълумки, Мирзиёев Нью-Йоркка қилган сафари чоғида Трамп билан учрашиб, Оқ уйнинг “ишонч калити”ни қўлга киритиб қайтди. Бу “калит” ўз навбатида Ўзбекистон ташқи сиёсат йўналишини белгилашда дипломатик “қалқон” вазифасини бажармоқда. Абдулазиз Комиловнинг айтган сўзлари буни очиқ намоён қилди. Шунинг учун унинг гапларини “Агар ҳамкорликни сиёсий шартларсиз амалга оширсангиз, биз тайёрмиз. Мана Америка ҳам шундай қилаяпти” деган контекстда тушуниш мумкин.
Ғарбнинг ўзи “Америка сабабли Ғазо демократик қадриятларнинг қабристонига айланди” деяётган бир пайтда инсон ҳуқуқлари, демократия мавзуси (исроил) геноцидини очиқ дастаклаётган Америка ташқи сиёсатининг кун тартибидан чиқиб қолди. Бу билан, Тошкент учун инсон хуқуқлари масаласи ўзаро ҳамкорлик борасидаги “тўсиқ” эмас, балки “четга сурилган” мавзуга айланди. Шу сабабли Комиловнинг Брюсселга “ишораси”ни ҳам аслида Вашингтон орқали сигнал бўлди, дейиш мумкин. Шу жиҳатдан, Абдулазиз Комиловнинг мазкур гапи Саида Мирзиёеванинг Брюсселдаги дипломатик нутқлари ва Европага очиқ баёнотлари учун мувозанат ролини ўйнади. Ушбу мувозанат Тошкентнинг келгусида Европа сиёсатига нисбатан позициясини белгилаб беради. Агар Брюссел “Глобал Гейтвей” доирасида инсон ҳуқуқлари масаласини кун тартибига чиқарса, Вашингтоннинг “ишонч ёрлиғи” Ўзбекистон ҳукумати учун дипломатик “қалқон” вазифасини ўтайди. Бу эса, Европа учун “ноқулай ҳолат”ни пайдо қилади. Чунки Брюссел Тошкент билан келишувларда инсон ҳуқуқлари ва сўз эркинлиги шартларини қўйиб, “принципиал” ёндашса, бу автоматик равишда АҚШ муносабатидаги фарқни очиб қўяди. Агар “прагматик” бўлса, ўз қадриятларини инкор қилади.
Брюсселдаги учрашувлар манзараси шу бўлдики, Саида Мирзиёева айнан шундай дипломатик миссияни бажарди, яъни Европа Комиссияси раҳбарлари билан мулоқотда очиқлик риторикасини ишлатиб, бир вақтнинг ўзида Вашингтоннинг прагматик йўналишини ҳимоя қиладиган дипломатик позицияни сақлади. Ўз навбатида, унинг фон дер Ляйен ва Каллас билан мулоқотида “инсон ҳуқуқлари” ёки “демократия” мавзулари тилга олинмади. Буни Брюссел матбуоти ҳам қайд этди. Буни ўзига хос “тилсиз дипломатия”, яъни мавзуни четлаб ўтиш орқали вазиятни назоратда сақлаб қолиш, дейиш мумкин.
Хулоса шуки, Америка ҳам, Европа Иттифоқи ҳам манфаат асосида сиёсат юритадиган мустамлакачи давлатлардир. Ғазо аҳлининг Исломга фидоийлиги уларнинг инсон ҳуқуқлари ва демократия, деган сафсаталар устига қурилган Ғарб салтанатининг ўргимчак уяси каби арзимас эканлигини очиқ-ойдин кўрсатиб қўйди. Вашингтондан тортиб Брюсселгача ўзини демократия бешиги деб танитадиган Ғарб ҳукуматлари Ўзбекистон бойликларини қўлга киритиш йўлида дунёга жар солиб келган қадриятларидан воз кечиши мана шунинг бир кўринишидир. Шундай экан, ўн уч аср давомида Халифалик давлати соясида исломий қадриятлари билан олам гули бўлиб келган Уммат учун яна қайта дунё етакчилигини қўлга олиш фурсати келди. Мана шу Умматнинг фарзандлари бўлган Ўзбекистон мусулмонлари ҳам ҳақиқий бахтли ҳаёт кечириш фақат Исломий Ҳаётда эканлигини англаб етиши вақти келди.
Иззатуллоҳ
18.10.2025й
