بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

41— қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

Бахиллик (давоми)

     Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло ўз мол-мулкларини сарфлаганларга яна ўрнини тўлдириб қўйишини ваъда қилди, шунингдек, бахилларни ҳалокат кутаётганини ҳам хабарини беради.

     Абу Ҳурайрадан ривоят қилинади, Росулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассаллам айтдилар:

مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ العِبَادُ فِيهِ إلاَّ مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ، فَيَقُولُ أحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أعْطِ مُنْفَقًا خَلَفًا وَيَقُولُ الآخَرُ: اللَّهُمَّ أعْطِ مُمْسِكًا تلَفًا

 «Бандалар тонг оттирган кун борки, унда икки фаришта тушиб, улардан бири: «Аллоҳим! Инфоқ қилувчига эваз бергин» дейди, иккинчиси: «Аллоҳим! Мумсикка (бахилга) талафот бергин», дейди». (Бухорий, Муслим ривояти)

     Бахил ўзининг бахиллигидан қийналади, у устидаги мажбуриятларини бахиллиги туфайли бажармаганлиги учун инсонларга, Аллоҳ ва Унинг Расулига манфурдир.

كَفَى بِالمَرْءِ إثْمًا أَنْ يَحْبِسَ عَمَّنْ يَمْلِكُ قُوتَهُ

«Кишининг ўз қўл остидагилардан егуликни қизғонишлиги, унинг гуноҳкорлигига кифоядир.» (Муслим).

    Ўз мол-мулкидан эҳсон қиладиган инсонга келсак, у ҳеч нарсадан афсусланмайди; Аллоҳга итоат этиб, ўзига берилган ризққа рози бўлади, чунки у бу дунёда ўзига тегишли бўлган нарсанигина олишини яхши тушунади. Бундан ташқари, одамлар уни исломда фарз ва нафл қилинган амалларга сарф қилгани учун яхши кўришади. У Аллоҳ ўзига берган нарсалардан ўзига ва оиласига сарфлаш орқали фойда олади.

Ойша онамиз р.а. Пайғамбаримиз с.а.в.дан ривоят қиладилар:

خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي

«Сизларнинг яхшиларингиз – аҳлига яхшиларингиздир. Мен аҳлига муомала қилишда сизларнинг энг яхшингизман». (Ибн Можа)

     Шунингдек, ўз мулкларидан сарф қилганлар Аллоҳга суюклидирлар. Улар қилган харажатларини шариат қонунларига мувофиқ қилганлариклари учун Аллоҳ Таоло уларни ҳар доим мақтади. Албатта, бу нарса инсоннинг ҳаётидаги асосий муаммони тўғри ечиши ва бунинг асосида иккинчи даражали муаммолари  ҳам ўз ечимини топишининг натижасидир. Исломни асосий муаммосининг ечими сифатида қабул қилган киши қашшоқликдан қўрқадими? Барча бошқа мавжудотлар каби ўз ризқини еру осмонларнинг хазинаси қўлида бўлган Зотдан олишига қатъий ишонган мўъмин қўрқадими:

وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا

“Ер юзида ўрмалаган нарса борки, уларнинг ризқи Аллоҳнинг зиммасидадир”.                                                           (Ҳуд: 11)

     Мунзирий Қайс ибн Сала ал-Ансорийдан ривоят қилишича, унинг акалари у ҳақида Расулуллоҳ с.а.в.га шикоят қилишиб: “У мулкидан кўп сарф қилади”, дейишди. Шунда Қайс: “Ё Расулуллоҳ, мен ҳосилдан ўз улушимни олдим ва мен билан бирга бўлганларга Аллоҳ йўлида сарф қилдим деганида, Расулуллоҳ с.а.в. ўз кўкракларига уч марта урдилар-да, дедилар:

أَنْفِقْ يُنْفِقِ اللهُ عَلَيْكَ

“Сарф қил, Аллоҳ қилган инфоқингни ўрнини тўлдиради” дедилар. Шундан сўнг Қайс туяси билан сафарга чиқди ва оиласидаги энг бой кишига айланди.

     Мусулмонлар тарихида бахиллик деган муаммонинг тўғри ечимига кўплаб мисоллар мавжуд; шунингдек Қуръон ва Суннатда жуда кўплаб шаръий далиллар бор. Пайғамбаримиз с.а.в.нинг, саҳобаларининг ва тобеинларнинг босиб ўтган ҳаётлари бахиллик деган муаммони қандай ҳал қилиш кераклигига мисол бўла олади.

     Шунинг учун тўғри ечим бу ёмон хислатдан узоқлашиш ва Аллоҳ йўлидаги саховат деган эзгу фазилатни қабул қилишликдир. Шунингдек, инсон ўз ризқини Аллоҳ билан боғлаши, савобга эришиб, қалбини хотиржам ва мамнун қилиши учун Унинг буйруқларига кўра сарф қилмоғи лозим.

Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)