Асосий муаммонинг ечими
بسم الله الرحمن الرحيم
Асосий муаммонинг ечими
9— қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари
Инсоннинг табиатига боқар эканмиз, унинг ожизлигини, чеклилигини, ўзидан бошқа нарсаларга муҳтож эканлигини кўрамиз. Унинг муҳтожлиги фақат озиқ-овқат, сув, кислород, уйқу ва шунга ўхшаган нарсалардагина кўринмайди. Ундан ташқари, инсон ўз эҳтиёжи ва ғаризаларини қондириш учун тартиб ва тузумга муҳтож. Шунингдек, ушбу тузум инсоннинг ўзи билан бўладиган алоқаларини тартибга солиши керак, масалан: озиқ-овқат, кийим турлари ва ахлоқ; ундан сўнг Яратган билан алоқаси, яъни ибодат; ва ниҳоят унинг атрофидаги бошқа инсонлар билан, жамият билан алоқалари- савдо-сотиқ муносабатлари, жазо чоралари каби.
Бу уч йўналишдан — сиёсий, иқтисодий, ижтимоий каби бир қанча тузумлар балқиб чиқади. Инсон ўз навбатида тўғри ва бахтли ҳаёт қуриш мумкин бўлган бундай тўғри тузумни ўйлаб топишга қодир эмас. Капиталистик мамлакатлардаги жамиятларнинг бугунги ҳолати — бунга яққол мисол бўла олади. Инсонлар устида татбиқ қилинган капиталистик тузум бир қанча мамлакатлар ва халқларга азоб-уқубат, вайронагарчилик, тушкунлик, бойлик ва заҳираларини талон-тарож қилинишига олиб келди. Дунё бўйлаб бир ҳовучгина бўлган капиталистлар миллионлаб инсонларнинг бўйнига яхшилаб миниб олганлар. Ўзининг эркинлик ғоялари билан дунёда ҳукмрон бўлган капитализмнинг мафкура сифатида мавжуд бўлгандан буён жамиятда кўрилмаган бузуқлик ва ахлоқсизликларнинг ҳеч бир тури қолмади, ҳозирги инсоният бу нарсанинг гувоҳи бўлмоқда. Аслида, инсоннинг табиатига кўра инсониятни фаровон ва бахтли ҳаётга олиб келадиган тўғри тартибни, тузумни ўйлаб топиб ва уни ўрната олмаслигига капиталистик мамлакатлардаги жамиятнинг бугунги аҳволи бунга яққол мисол бўла олади.
Бир куни мусулмонлар қўшинининг оддий аскари — Роби ибн Амир форс қўшинининг бош қўмондони Рустам билан музокаралар олиб бориш учун юборилди. Роби ибн Амир Рустамга қарата шундай деди: "Аллоҳ Таоло бизларни сизларни олдингизга махлуққа ибодат қилишликдан халос қилиб, Яратганга ибодат қилишингиз учун, бу тор дунёдан қутқариб чексиз абадий ҳаётга, эзувчи диндан — Ислом адолатига етаклаб боришлик учун юборди". Оддий мусулмон аскари бу сўзларни катта ҳудудларга эгалик қилган, дунёвий неъматларнинг барчасидан баҳраманд бўлган, ўша даврнинг энг буюк раҳбарларидан бирининг юзига қарата сўзлади. Айни пайтда Роби ибн Амирнинг устидаги либоси жуда эскирган, кунлик овқати эса бир неча хурмони ташкил қилар эди. Ўрталаридаги бундай катта фарққа қарамай, Роби ибн Амирнинг Рустамга қилган муомаласи орқасида улкан бойлик ва салтанати бўлмаган оддий одамга қилинган муомала эди. Бу дунё Роби ибн Амир учун кенг, турли хил бойликлар ва чексиз салтанатга эга бўлганлар учун тор эди. Бу икки музокарачи ўртасидаги фарқ шунчалик буюк эди-ки! Ислом шунақа нарса.
Ким Ислом ақидасини, ундан балқиб чиққан қоидалари, қонунлари, ғоялари, ўлчовлари, тузуми билан қабул қилар экан, у бу дунёга ҳар тарафдан қарашни бошлайди, ўзи озгинагина нарсага эга бўлса ҳам, дунёнинг кенг эканлигини кўради. Кимнинг ҳаёти Яратувчиси билан айри ҳолатда кечаётган бўлса, у бу дунёнинг торлигини ҳис қилади, чунки у ўзи эга бўлган нарсанигина кўради холос.
Ким Аллоҳга, Унинг Пайғамбарларига, исломнинг бошқа рукнларига иймон келтирганларгина ҳамда Аллоҳнинг буйруқларига бўйинсунганларгина бу дунёга ҳар тарафлама боқа олиши мумкин.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:
وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لاَّ يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لاَّ يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لاَّ يَسْمَعُونَ بِهَا أُوْلَـئِكَ كَالأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَـئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ
"Батаҳқиҳ, жаҳаннам учун кўплаб жин ва инсларни яратдик. Уларнинг диллари бор-у, тушуна олмаслар. Кўзлари бор-у, кўра олмаслар. Қулоқлари бор-у эшита олмаслар. Ана ўшалар чорва ҳайвонлари кабидирлар. Балки улардан ҳам баттарроқдирлар. Ана ўшалар ғофилдирлар". (Аъроф:179)
Аллоҳнинг йўлидан узоқ бўлганлар, ҳаётидаги асосий муаммосини тўғри ечишга ҳаракат қилмаётганлар бепарво, беташвиш бўлганлардир. У ўзининг кўриш ва эшитиш лаёқатини мақсадга мувофиқ ишлатмади, шунинг учун у тўғри тушуниш ва тўлиқ фикрлашдан узоқ. Аллоҳ Таоло уни ҳайвонга, ҳатто ундан ҳам баттарроқ нарсага айлантириб қўйди. Аллоҳ Таоло ҳайвонга ихтиёрсизликни берди, ҳатто шу ҳайвон ҳам Унинг тузумига бўйинсуниб яшаяпти. Ҳолбуки инсон ўз ихтиёрига кўра, Аллоҳнинг йўлидан воз кечиб, Яратувчи ўрнатган тартибдан орқа ўгирмоқда. Ким Аллоҳ Таолонинг инсон учун ўрнатган тузумини қабул қилмас экан, у очиқ залолатга тушибди, сўнг ўзининг бепарволигидан албатта, азоб чекажак. Ким Аллоҳнинг йўлидан эргашса, у албатта икки дунё саодати ва нажотга эришади.
Ҳар битта одам ўзига ўзи савол беради: "у ким?", "унинг ҳаётдаги ўрни қандай?", "У кимга тегишли?", "у ўз ихтиёрига қўйилганми?" Агар у инсон ўз ихтиёрига қўйилган деган жавобга келса, унда у ўз вужудидаги ҳар бир ҳужайра ҳақида сўрасин. Инсон улар ҳақида, уларнинг бошқа ҳужайралар ва бошқа органлар билан алоқалари ҳақида нимани билади? У ўз вужудидаги биттагина ҳужайрани тўлақонли эгасиман деб айта оладими? У ўз истакларининг асири бўлиб қолаверади ва ўзини Роббисининг ўрнига қўяди. Ҳолбуки, қачонки унга ёмонлик етса, ўзини бу балодан қутқара олмайди.
Аллоҳ Таоло шундай дейди:
كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَىٰ أَن رَّآهُ اسْتَغْنَىٰ
"Йўқ! Албатта, инсон туғёнга кетадир. Ўзини бой кўргани учун". (Алақ:6,7)
Инсон қаердан пайдо бўлди?
إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ
"Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз унга қайтгувчимиз" дерлар". (Бақара:156)
Агар инсоннинг аввали ва охири аён бўлса, бундай ҳолатда у нимага эга? Инсон ҳеч нарсанинг эгаси эмаслиги, ҳатто ўзига ўзи тегишли бўлмагандан кейин оддий ҳақиқатни қабул қилиши керак бўлади. У бутунлай Аллоҳга бўйинсуниши ва шайтон васвасасидан узоқроқ туриши керак. Инсон ўз ўрнини билиши керак, чунки оятнинг биринчи қисми бу ҳақида хабар беряпти: "Биз Аллоҳникимиз". Оятнинг иккинчи қисми инсон қандай амал қилиш керак, ўзини қандай қутқариш кераклигини тушунишига далолат қилади.
فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ
"Ким дўзахдан узоқлаштирилса ва жаннатга киритилса, шубҳасиз ютибди. Бу дунё ҳаёти ғурур матоҳидан ўзга нарса эмас". (Оли Имрон:185)
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун.
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
