Дипломатик пиарми ёки стратегик манфаат?
Дипломатик пиарми ёки стратегик манфаат?
بسم الله الرحمن الرحيم
Қалампир.uz’нинг “The Washington Post” нашрига таянган ҳолда 2025 йил 7 май куни берган хабарига кўра, АҚШ Президенти Дональд Трамп маъмурияти Ўзбекистонга Тошкент орқали Қўшма Штатлардан депортация қилинган муҳожирларни қабул қилиши учун бир қатор махсус имтиёзларни таклиф этган. Унга кўра, Трамп маъмурияти учинчи давлатлар фуқароларини депортация қилишда айрим мамлакатлардан транзит пунктлари сифатида фойдаланишни режалаштирмоқда. Хусусан, Ўзбекистон билан олиб борилаётган музокаралар доирасида, АҚШ расмийлари мамлакатдан депортация қилинаётган россиялик ва беларус фуқаролари учун Ўзбекистонни транзит пункти сифатида қўллашга қарор қилган. Муҳожирларни Ўзбекистонга юборишнинг асосий сабаби сифатида эса, уларнинг давлатлари билан Қўшма Штатлар ўртасида тўғридан-тўғри авиақатновлар тўхтатилгани келтирилган. Хабарда таъкидланишича, Ўзбекистон расмийси бу таклифни дарҳол қабул қилган.
Ушбу хабарнинг эътиборли томонларидан бири, АҚШ томонининг ўзбек ҳукуматига депортацияда кўрсатган ёрдами учун қилган таклифидир. Хабарга кўра, америкалик амалдор вазият сиёсий нозикликларга сабаб бўлиши мумкинлигини тан олган ҳолда, бир қатор аниқ рағбатларни, жумладан, икки давлат раҳбарлари ўртасида телефон орқали мулоқот ёки юқори даражадаги бошқа учрашувни таклиф қилган. Яъни яқин орада Трамп ва Мирзиёев ўртасида мулоқот бўлиб ўтиши мумкин. Нашрга кўра, бу ерда “сиёсий нозикликлар” деганда, Россия ва Хитой назарда тутилаётгани эҳтимоли юқори. Чунки хабарда таъкидланишича, бу ҳолат “АҚШга қарши бўлган кучлар, жумладан, Хитой ва Россия” томонидан Вашингтон ва Тошкент ўртасидаги “чуқурлашиб бораётган икки томонлама ҳамкорликни бузиш” мақсадида фойдаланилиши мумкин.
АҚШнинг муҳожирларни депортация қилишда бошқа давлатлардан транзит сифатида фойдаланиши янгилик эмас. 2025 йил феврал ойида АҚШ Коста-Рика билан келишувга эришиб, 200 нафар муҳожирни ушбу мамлакатга юборган. Улар Коста-Рикадаги Вақтинчалик Муҳожирларни Қабул Қилиш Маркази (CATEM)да сақланган. Бу операциянинг барча харажатлари АҚШ томонидан қопланган. Шунингдек, АҚШ Ливия билан муҳожирларни қабул қилиш бўйича музокаралар олиб борган. Аммо бу ҳолатда АҚШ харажатларни қоплаш мажбуриятини ўз зиммасига олмаган. Ушбу мисоллардан кўриниб турибдики, АҚШ бошқа давлатларни транзит пункти сифатида фойдаланган ҳолатларда, баъзан харажатларни ўз зиммасига олган ва баъзи ҳолларда олмаган.
Ўзбекистонга келсак, хабарда АҚШ Ўзбекистонга “депортация қилинган муҳожирларни қабул қилиш” эвазига фақатгина “телефон мулоқоти” каби сиёсий имтиёзни таклиф қилаётгани тилга олинган. Бироқ логистика ва харажатлар, яъни авиабилетлар, текширув, яшаш, кузатув ва шу каби масалалар ким томонидан қопланиши ҳақида аниқ маълумот берилмаган. Бу эса, албатта, ташвишли сигнал сифатида баҳоланиши мумкин. Чунки халқаро амалиётда, агар келишувда харажат масаласи очиқ ва аниқ баён этилмаган бўлса, бу одатда икки эҳтимолни англатади:
Қабул қилувчи давлат (бизнинг ҳолатда Ўзбекистон) харажатларни ўз зиммасига олади;
келишув “босқичма-босқич” шаклда амалга оширилиб, кейинчалик харажатлар ҳам Ўзбекистон томонига юкланиши мумкин.
АҚШ томонидан таклиф этилаётган “телефон мулоқоти” дипломатик жиҳатдан расмий алоқа бўлса-да, бу ҳозирча сиёсий пиардан нарига ўтмаган. Унинг иқтисодий ёки стратегик манфаатларга айланиши, биринчи навбатда, амалий қадамлар билан тасдиқланмаса, бу шунчаки дипломатик пиар рамзидан нарига ўтмаслиги мумкин.
Бугунги Ислом юртлари раҳбарларига қарангки, бир “телефон мулоқоти” учун елиб-югуриб хизмат қилишга тайёр. Уларнинг қадри шунчалик арзонлашиб кетган. Ҳолбуки, бу Америка ўз тарихининг бошидан Ислом ва мусулмонларга қарши ашаддий душманлик қилиб келаётганини ҳар куни, ҳар лаҳза намоён этмоқда.
Ғазода яҳуд вужуди мусулмонларни оммавий қирғин қилишига Америка очиқ “кўк чироқ” ёқиб берди – моддий ёрдам ҳам, сиёсий ҳимоя ҳам айнан Вашингтондан келмоқда. Аммо бу мусулмон юртларидаги раҳбарлар эса, яҳуд вужудининг ушбу жиноятлари олдида худди қабрлардек сукут сақлашмоқда.
Хуллас, Трампнинг бу ҳаддан ошиши мусулмонлар устидаги раҳбарларнинг ҳақиқий юзини яна бир бор фош қилди. Ислом ҳукмрон бўлган даврларда эса, Халифалар кофир давлат бошлиқларига “кўппак” дея мурожаат қилишарди. Улар инсонлардан эмас, Аллоҳдан қўрқишарди. Шу ўринда тарихдан бир буюк мисол келтирсак. Византия императоридан Муовия абу Суфёнга:
“Бизга сиз ва Али ибн Абу Толиб ўртасида бўлган иш етиб келди. Биз шак-шубҳасиз сизнинг ҳукмдор эканлигингизни эътироф этамиз ва Алини ноҳақ деб биламиз. Агар буюрсангиз, сизга дўстлик рамзи сифатида қўшин юборамиз ва Алини бошини сизга тортиқ қиламиз”. Шунда Муовия унга ёзди:
“Муовия Абу Суфёндан Византия кўппагига жавоб: Икки биродарнинг ўзаро тортишиб қолиши билан сени нима ишинг бор? Агар ифлос оғзингни ёпмайдиган бўлсанг, Аллоҳга қасамки, боши сенинг остонангда ва охири менинг олдимда бўладиган қўшин жўнатаман. Уларга сени бошингни олишни буюраман ва биродарим Алига тортиқ қиламан”.
Бугун Ислом уммати ана шундай шерюрак раҳбарларни соғинмоқда. Яқинда тикланажак Халифалик давлатига ҳақиқий мусулмон эркаклар раҳбарлик қиладилар. Ана шунда мустамлакачи кофир давлатлар раҳбарлари уларни кўрганда итга ўхшаб думларини қисиб оладиган бўлишади иншаАллоҳ!
Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин
16.05.2025й
