Эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларни тартибга солиш 

Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми

بسم الله الرحمن الرحيم

Мақоланинг ўтган сонида Аллоҳ Таъоло кўплаб оятларни эркак ва аёлга умумий қилиб нозил қилгани, бу эркак ва аёлнинг баъзи ўринларда жамланишларига рухсат берганини ифодалаши ҳақида айтиб ўтган эдик. Мақоламизни айни мавзуда давом эттирамиз.

Аввалги мақоладаги оятлардан билиндики, Ислом эркак ва аёлга юклаган ҳукмларни ва бажаришлари лозим бўлган амалларни бажариш учун улар ўзаро жамланишларига (яъни бир жойда бўлишларига) рухсат берган. Бироқ Ислом бу ишда эҳтиёт чораларини кўриб, ношаръий жинсий алоқага олиб борадиган, жинсий алоқанинг ўзига хос тартибидан эркакни ёки аёлни четга бурадиган ҳар қандай ишни тақиқлади. Бу тақиқни кучайтириб, иффат (ўзини тийиш) ни вожиб қилди. Фазилатлар ва аҳлоқни сақлашга олиб борадиган барча тариқат, услуб ва воситаларни ишга солишни вожиб қилди. Зеро, вожиб қайси иш билан амалга ошса, у иш ҳам вожибдир. Бунинг учун муайян шаръий ҳукмларни белгилади. Бу ҳукмлар кўп бўлиб, уларнинг айримларини келтирамиз:

1 – Ислом эркакни ҳам, аёлни ҳам кўзни пасайтиришга, яъни бир-бирига тикилиб қарамасликка буюрган. Аллоҳ Таъоло дейди:

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ * وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُوْلِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

“Сен мўъминларга айт, кўзларини тийсинлар ва фаржларини сақласинлар. Ана шу улар учун покдир. Албатта, Аллоҳ нима ҳунар қилаётганларидан хабардордир. Сен мўъминаларга айт: Кўзларини тийсинлар, фаржларини сақласинлар ва зийнатларини кўрсатмасинлар, магар зоҳир бўлган зийнатлар бўлса (майли). Рўмолларини кўксиларига тўсиб юрсинлар. Зийнатларини кўрсатмасинлар, магар эрларига ё оталарига ё эрларининг оталарига ё ўғилларига ё эрларининг ўғилларига ё ака-укаларига ё ака-укаларининг ўғилларига ё опа-сингилларининг ўғилларига ё аёлларига ё ўз қўлларида мулк бўлганларга ё (аёлларга) беҳожат эркак хизматчиларга ё аёллар авратининг фарқига бормаган ёш болаларга (бўлса майли). Махфий зийнатларини билдириш учун оёқларини (ерга) урмасинлар. Аллоҳга барчангиз тавба қилинг, эй мўминлар! Шоядки, нажот топсангизлар”. (Нур. 30-31)

2 – Ошкор намоён бўлиб турадиган ўриндан бошқа барча зийнат ўринларини яшириб турадиган одми, оддий либос кийишни аёлларга буюрган. Аллоҳ Таъоло марҳамат қилади:

“Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни уларнинг ўринларини номаҳрамларга) кўрсатмасинлар ва кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар!” (Нур. 31)

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ

“Эй Пайғамбар, жуфтларингизга, қизларингизга ва мўминларнинг аёлларига айтинг, устларига ёпинчиқларини ўрасинлар!” (Аҳзоб. 59)

Яъни ошкор намоён бўлиб турадиган юз ва кафтларидан бошқа зийнат ўринларини кўрсатмасинлар. Химор – бош ёпинчиғи, жайб эса кўйлак ёқаси, яъни кўйлакнинг бўйиндан кўкраккача очиқ жойи. Оят маъноси – бош ёпинчиқларини бўйинлари ва кўкракларига туширсинлар. Жилбобни узун қилиш – кўйлакни пастгача тушиб турадиган қилиш.

3 – Бир кеча-кундузлик масофадаги жойга маҳрамсиз сафарга чиқишни аёлга ман этган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

لا يحل لامرأة تؤمن باالله واليوم الآخر أن تسافر مسيرة يوم وليلة إلا ومعها ذو محرم لها

“Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлнинг бир кеча-кундузлик масофадаги жойга маҳрамсиз сафар қилиши ҳалол эмас”. Муслим ривояти.

4 – Аёл киши маҳрами билан бирга бўлмаган ҳолда бегона эркак билан бир жойда холи қолишини ман этган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

لا يخلونَّ رجل بامرأة إلا مع ذي محرم

“Аёлнинг маҳрами бирга бўлмаса, бегона эркак у билан асло ёлғиз қолмасин”. Бухорий ривояти.

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам хутба қилаётганларида Ибн Аббос розияллоҳу анҳу шундай сўзларни эшитганини айтади:

لا يخلون رجل بامرأة إلا ومعها محرم, ولا تسافر المرأة إلا مع ذي محرم, فقام رجل فقال: يا رسول الله إن امرأتي خرجت حاجّة وإني اكتتبت في غزوة كذا وكذا قال: فانطلق فحج مع امرأتك

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам “Аёл маҳрами билан бирга бўлмаса, бегона эркак у билан асло ёлғиз қолмасин. Аёл маҳрами қолмаса сафарга чиқмасин” дедилар. Шунда бир киши туриб деди: “Эй Расулуллоҳ! Аёлим Ҳаж қилгани чиқиб кетганди. Мен эса фалон, фалон ғазотларга ёзилиб қўйгандим”. Расулуллоҳ: “Бориб, аёлинг билан бирга ҳаж қил” дедилар. Муслим ривояти.

5 – Аёлга эрининг изнисиз уйидан чиқишни ман қилди. Чунки унинг устида эрнинг ҳақлари бор. Шунга кўра, эрининг изни билангина уйидан чиқиши мумкин. Унинг изнисиз чиқса гуноҳкор бўлади. Нафақа олишга ҳаққи йўқ итоатсиз ҳисобланади. Ибн Батта “Аҳкомун нисо” (“Аёллар ҳукмлари”) китобида Анасдан ривоят қилади: Бир киши хотинининг кўчага чиқишини ман қилиб, сафарга кетди. Аёлнинг отаси касал бўлиб қолганда, отасини кўриб келгани Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан рухсат сўради. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга “اتقي الله ولا تخالفي زوجك – Аллоҳдан қўрққин, эрингга қарши чиқма” дедилар. Кейин унинг отаси вафот этди. Аёл унинг жанозасига бориш учун Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан рухсат сўради. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга “اتقي الله ولا تخالفي زوجك – Аллоҳдан қўрққин, эрингга қарши чиқма” дедилар. Шунда Аллоҳ пайғамбарига “إني قد غفرت لها بطاعة زوجها – Эрига итоати туфайли унинг гуноҳларини мағфират этдим” деб ваҳий қилди.

6 – Ислом аёллар жамоасини хос ҳаётда, масжидда, мадраса ва шу каби жойларда эркаклар жамоасидан ажраган ҳолда бўлишига қаттиқ турди. Аёлни аёллар даврасида, эркакни эркаклар даврасида яшайдиган қилиб қўйди. Намозда аёллар сафини эркаклар сафидан кейин қилди.

Шунингдек, Ислом аёлларни йўл ва бозорларда эркаклар билан тиқилиб юрмасликка ундади. Аёллар ҳаётини аёллар билан ёки маҳрамлар билан бўладиган қилди. Шунга кўра, аёл савдо-сотиқ ва шу каби умумий ишларини бажариб, сўнг аёллар ёки маҳрамлари даврасига жўнайди.

7 – Эркак ва аёл ўртасидаги ҳамкорлик алоқаси – бегона эркаклар билан аёллар ўртасида борди-келди қилиш, биргаликда айлангани чиқиш каби хусусий алоқа бўлмай, балки муомалаларда бўладиган умумий алоқа бўлишига қаттиқ турди. Чунки мазкур ҳамкорликдан мақсад аёл ўз ҳуқуқлари ва манфаатларини бевосита ўзи амалга ошириши ва зиммасидаги вазифаларни адо этишидир.
Мана шундай ҳукмлар орқали Ислом эркак билан аёл ўртасидаги жамланиш манфаатларни юзага чиқариш ва ишларни бажариш учун бўладиган ўзаро ҳамкорлик жамланиши бўлиб қолиши учун, бу жамланиш жинсий жамланиш томон бурилиб кетмаслиги учун эҳтиёт чораларини кўрди. Бу билан эркаклар аёллар билан жамланган пайтда – эркаклар бўладиларми, аёлларми – умуман шахсларнинг манфаатларидан пайдо бўладиган алоқаларни муолажа қилди. Эркакларнинг аёллар билан жамланишидан пайдо бўладиган нафақа, фарзандлик, никоҳ ва шу каби бошқа алоқаларни шундай муолажа қилдики, жамланишни маълум мақсаддаги алоқага чеклаб қўйди ва уни жинсий жамланиш алоқаси бўлиб қолишдан йироқлаштирди.

Мақоланинг келгуси сонида “Хос ҳаёт” мавзусига киришамиз.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

23.08.2017й.