بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Европа Иттифоқи давлатларининг позициялари яҳудий вужудига ва унинг минтақадаги тажовузкорлигига қанчалик таъсир қилади?

Яҳудий вужуди Фаластин ва Ливанга қарши тажовузида ҳаддан ошди. У мусулмон давлатларни асло ҳисобга олмади. Чунки у бу давлатлар ҳукмдорларининг ўз халқларига ёрдам кўрсатмаслигини аниқ билгани учун уларни назарга илмади. Шунинг учун унинг Фаластин ва Ливан аҳлига қарши душманлик позицияси кундан-кунга кучайиб бормоқда. У жазодан омон бўлгани учун ўз позицияси ва хатти-ҳаракатларида борган сари такаббур бўлиб бормоқда. Шу боис тинч аҳолини қириб йўқ қилиш ва кўчиришга қаратилган очиқ ҳужумлар билан кифояланиб қолмасдан, зарбалари Сурия, Эрон, Яман ва Ироқни ҳам қамраб олиши учун зарбаларини кенгайтира бошлади. У ҳеч қандай ташқи кучни ҳисобга олмаяпти, аксинча, унинг кучлари БМТнинг Ливандаги муваққат кучлари (UNIFIL)ни нишонга олмоқда. UNIFIL кучлари аллақачон яҳудий вужудининг уларга қарши тажовузкорлигидан шикоят қилган. Уларнинг айтишича, бу кучлар жиддий хавф остида қолган ва 48 соат ичида икки марта ҳужумга учраган. Айрим Европа давлатлари UNIFILга тажовуз қилгани учун яҳудий вужудини расман қоралади ва у билан савдо шартномасини тўхтатиб қўйишга чақирди. Бу масала Хавфсизлик Кенгашига кўтарилди ва у ўз навбатида Ливандаги UNIFIL кучларининг тинчлиги ва хавфсизлигини ҳурмат қилишга чақирди.

Сиёсий нуқтаи назардан, бу ўринда биринчи навбатда қуйидаги саволлар ташланиши керак: Ливанда Европа нуфузининг ҳажми қандай? UNIFIL кучлари ташкил этилишига европаликларнинг қандай алоқаси бор? Кейин, Европа Иттифоқининг яҳудий вужуди билан алоқаси қандай ва Европа Иттифоқи давлатларининг унга таъсири қандай? Бошқача айтганда, Европа Иттифоқи давлатлари Яқин Шарқда, умуман олганда, қанчалик салмоққа эга? Бу иттифоқ барча давлатлари учун мажбурий бўлган ягона сиёсатга эгами? Ёки ҳар бир давлат, айниқса шу масалада, бошқа давлатлардан алоҳида мақомга эгами?

Европа Иттифоқининг энг муҳим давлатларидан бири бўлган Франция Ливанни ўзининг собиқ мустамлакаси деган эътиборда ва кўпчилик аҳолисининг маронитлар эканлигини баҳона қилиб, ўзини у учун жавобгар деб ҳисоблайди. У диний жиҳатдан ўзини маронитларнинг маънавий отаси деб билади. Шу боис, Ливанда ўз нуфузини сақлаб қолиш учун доим унинг ишларига аралашади. У маронитлар Франция фуқаролари каби эканлигини, шунингдек, уларнинг хавфсизлигидан ва Ливанда улар етакчилик қилишидан ўзини жавобгар деб билишини даъво қилиб, уларнинг вакили сифатида иш олиб боради ва уларнинг номидан гапиради.

2006 йилдан кейин Франция Европа Иттифоқи билан биргаликда минтақадаги вазиятнинг ёмонлашувига йўл қўймаслик ҳамда Ливанда ўз нуфузи ва мавқеини сақлаб қолиш учун UNIFIL кучларини яратиш ва уларни Ливанга жойлаштиришга ҳисса қўшди. Америка унинг Ливандаги нуфузини тан олди. Франция одатда у ерда барқарорликни сақлаб қолиш, халқаро манфаатларни ҳимоя қилиб, баҳам кўриш учун Ливан ишларини Америка билан маслаҳатлашади ва мувофиқлаштиради. Аммо Ливанда кўп ҳолларда Америка устунликка эга бўлиб қолаверади. Бунда у Эрон ва унинг гуруҳларидан восита сифатида фойдаланади.

Европа Иттифоқининг қолган давлатларига келсак, улар одатда Франциянинг позициясига эргашишади. Шунингдек, уни Ливанда эски нуфуз соҳиби ва Европанинг минтақадаги вакили сифатида қўллаб-қувватлашади.

Аммо бу сафар Ливан ва Яқин Шарқдаги тўқнашув ва беқарорлик сабаби яҳудий вужуди томонидан бўлгани учун ишлар бошқача тус олиб, Европа позициялари бузилди ва улар ўзаро бўлиниб кетишди. Яҳудий вужудининг Ғазога қарши тажовузини кучли қўллаб-қувватлаган Франция, манфаатлар тафовути туфайли унинг Ливанга қарши тажовузини қўллаб-қувватламади. Чунки Ливанни сақлаб қолиш Франциянинг манфаати. Ғазога нисбатан эса бундай эмас. Шу нуқтаи назардан, европаликлар яҳудий вужудининг тажовузкорлиги туфайли иккига бўлинди. Уларнинг Ғазо ва Ливанга нисбатан позициялари Ғазога нисбатан ҳам, Ливанга нисбатан ҳам турлича ва ўзаро фарқли бўлди.

Ақсо Тўфони операцияси амалга оширилганда, Европа давлатларининг барчаси Европа комиссияси ортидан яҳудий вужудининг ўзини ҳимоя қилишга ҳақлилигини рўкач қилиб, уни қўллаб-қувватлади. Аммо яҳудий вужудининг Ғазо секторидаги шафқатсиз жиноятлари яққол кўзга ташлангач, шунингдек, яҳудий армиясининг, айниқса, аёллар ва болаларга қарши жиноятларини намоён қилган даҳшатли манзаралар Европа жамоатчилигида кескин норозилик тўлқинини келтириб чиқаргач, Европадаги вазият ўзгара бошлади.

Ирландия, Испания, Норвегия, Словения ва Малта Фаластин давлатини расман тан олганликларини эълон қилишди. Бу эълон одатда яҳудий вужудини қўллаб-қувватлаган анъанавий Европа позиция бирлигида бўлинишни пайдо қилди. Улар томонидан Фаластин давлатининг тан олиниши можаролар борасида мувозанатли позицияларни қабул қилишга таяниб келган Европа сиёсатида ўзгаришларни келтириб чиқарди ва Европанинг бошқа саккизта давлатига Фаластин давлатини тан олишга йўл очди. Бу Европа Иттифоқини Ғазога қарши урушни тўхтатишни талаб қилишга мажбур қилди ва яҳудий вужудини қўллаб-қувватловчи Европа позицияси парчалашининг бошланиши бўлиб қолди. Бундай ўзгариш ортидаги асосий мотив яҳудий вужудини инсониятга қарши қирғинларни, шунингдек, жавобгарликка тортмай қўйиш мумкин бўлмаган жиноятларни содир этгани учун жазолаш истаги эди. Испания ҳукумати раҳбари Педро Санчес: «(Исроил) бош вазири Бинямин Нетаняхуда Фаластин учун тинчлик лойиҳаси йўқ», деди. Бу баёнот европаликларни ҳайратда қолдирди ва Европанинг яҳудий вужудининг жиноий амалиётларидан норозилигини акс эттирди.

Аммо Франция ва Германиянинг позициялари Европа Иттифоқининг бошқа давлатлари позицияларидан устун бўлиб қолмоқда. Германия яҳудий вужудига Америка каби ёки ундан ҳам кўпроқ тарафкашлик қилмоқда. Шу сабабли Германия ташқи ишлар вазири ўзининг сўнгги баёнотида яҳудий армияси томонидан (Исроил) хавфсизлигини ҳимоя қилиш баҳонасида Ғазода аёллар ва болалар ўлдирилганини оқлади. Германия ҳукумати яҳудий вужудига керакли барча қурол-яроғ ва техника етказиб беришни давом эттиришга қарор қилди. Маълумки, яҳудий вужудига керакли қурол-яроғ ва техниканинг 30 фоизини Германия етказиб беради.

Франция ҳам ўз позицияларида Германиядан унчалик фарқ қилмайди. У яҳудий вужудини ҳарбий ва дипломатик жиҳатдан, шунингдек, оммавий ахборот воситаларида қўллаб-қувватлаб келди ва ҳамон қўллаб-қувватламоқда. Бироқ, Ливан урушга киргач, Ливанда Франциянинг ўзига тегишли манфаатлари борлиги туфайли, Франция яҳудий вужудини қўллаб-қувватлашни камайтирди.

Ҳақиқат шундаки, бугунги кунда яҳудий вужудига жиддий таъсир кўрсатадиган дунёдаги ягона давлат Америкадир. Европа давлатларининг, шу жумладан, Германия ва Франциянинг позициялари Америка позициясидан мустақил равишда, бирор нарсани ўзгартирмайди ва бирор нарсага таъсир қилмайди. Европа Иттифоқи ва Европа комиссиясининг Яқин Шарқдаги можаро борасида Америка сиёсатига эргашишдан бошқа чораси йўқ.

Роя газетасининг 2024 йил 23 октябр чоршанба кунги 518-сонидан

+8

0

Related posts:

Ал-Ваъй гуруҳи «Яҳудий вужуди жазодан қутулиб қолаётгани учун яна жазога лойиқ қилмишларни содир этди» шиори остида қатор тадбирлар уюштирди Яҳудийлар билан муносабатларни нормаллаштирувчилар: тарсакилар ва саҳифалар Муносабатларни нормаллаштиришга чақираётганлар Умматдан эмас, балки пасткаш кимсалардир Росулуллоҳ ﷺнинг байроқлари билан Сайкс-Пико байроқлари ўртасидаги фарқни ажратиш жиноятми?!