Ҳаёт ўйин эмас. У ҳақида фикрлашда тўғри асосга таяниш лозим
Ҳаёт ўйин эмас. У ҳақида фикрлашда тўғри асосга таяниш лозим
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Шахмат ўйини барчамизга таниш, кимдир ўйнаган, кимдир кузатган. Ундаги доналарни номланиши, хусусиятлари ва даражаларини яхши билмайдиган одам кам бўлса керак. Лекин шу ўринда деярли барча учун умумий бўлган бир қизиқ жиҳат мавжуд, бу шахмат доналари орасида пиёдага бўлган муносабат. Барча уни энг ожиз дона ва қолган доналарга нисбатан паст аҳамиятли, деб ҳисоблайди. Шунинг учун асосий аҳамиятни кучли доналарга қаратадилар. Ҳақиқатда пиёда шахмат тахтасидаги энг ожиз дона ҳисобланади, аммо шу билан бирга, унда кучли донага айланиш ва ўйинни тубдан ўзгартириш хусусияти бор. Фақат бунинг учун уни кучли донага айлантирадиган нуқтагача бўлган масофани қийинчиликларни енгган ҳолда босиб ўтиши шарт. Бундай хусусият, гарчи кучли ҳисобланса-да, бошқа бирорта донада йўқ.
Биз мақоламизни шахмат доналарининг хусусиятлари ҳақида маълумот бериш билан бошлаганимиздан мақсад, шахмат ҳақидаги фикрларимиз билан ўртоқлашиш эмас, асло ундай эмас. Мақсадимиз юртимиздаги инсонларни фикрлашга чақириш ва бу жараённи тўғри амалга оширишда эътиборли жиҳатларга диққатни қаратиш. Яъни уларга фикрлаш жараёни, ундаги инсонлар аҳамиятли ёки аҳамиятсиз, деб қараётган жиҳатларининг воқесини тўғри англатиш. Бу ишнинг муҳимлиги шундаки, бугунги кунга келиб уларнинг кўпчилиги ҳаётлари, ўзларини ўраб турган нарсалар, воқеа-ҳодисаларга бефарқликлари ва улар хусусида тўғри фикрлай олмасликлари оқибатида турли муаммолар исканжасига тушиб қолмоқдалар. Яъни ҳаётларидаги муаммоларни келиб чиқишига ўзлари сабабчи бўлмоқдалар. Чунки улар фикрлаш учун асос сифатида кўр-кўрона эргашаётган ботил ақида уларни шу кўйга солди.
Бу иш уларни бу ботил ақида динни ҳаётдан ажратиш асосига қурилгани ҳақида фикрламаганлари туфайли юз берди. У ақида уларга – “инсонни ва атрофдаги барча нарсаларни Аллоҳ Таоло яратган, лекин Аллоҳ ҳаётга аралашмайди, яъни дин ҳаётдан ажратилган” – деган фикрни асос қилиб берди. Тасаввур қилиб кўринг-а, аслида Зотини ҳис қилиш мумкин бўлмаган Аллоҳ Таоло тўғрисидаги бу фикрни у қайси ақлдан келиб чиқиб айтмоқда? Лекин улар бу савол ҳақида фикрламадилар. Тўғрироғи, дин ҳаётдан ажратилганидан кейин у ҳақида фикрлаш аҳамиятсиз, деб қарадилар. Натижада ҳаётларидан Исломни узоқлаштирдилар. Асосий диққат эътиборларини манфаатга эришишга қаратиб, шу хусусида фикрлаш аҳамиятли масала, деб ҳисобладилар. Оқибатда биз юқорида келтирган аҳволга тушиб қолдилар. Буни бугунги кундаги ҳар қандай услуб ва воситалардан моҳиятига эътибор бермай манфаат йўлида фойдаланиш, маънавиятни ўта тубанлашиб кетиши, ҳатто ҳайвонлар ҳам қилмайдиган ишлар жамиятда оддий ишга айланиб қолди.
Шундай экан, бугунги кунга келиб ҳаётда аҳамиятсиз, деб қаралаётган, ожиз бўлиб кўринаётган бўлса-да, фақатгина исломий фикрлар ҳаётни тубдан ўзгартириш, хорликдан азизликка олиб чиқиш, тўғрини нотўғридан фарқлаб бериш хусусиятига эга. Қачонки унинг аҳамияти англаниб, ҳаётга қайтарилсагина ботил ақида томонидан чиройли кўрсатилиб, диққат-эътиборни тортишга уринилаётган фикрларнинг ҳақиқий воқесини англаб етиш мумкин. Шундагина динни ҳаётдан ажратиш қандай оқибатларга олиб келиши тушиниб етилади. Шунда ҳаёт ҳақида фикрлаш учун қайси ақида тўри асос бўла олиши яққол намоён бўлади. Демак, асосий аҳамиятни Исломни ҳаётимизга қайтариш ҳақида фикрлашга қаратишимиз лозим.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
16.02.2020й
