Хитойга технологик қарамликнинг расмий поғонаси

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Пекинда бўлиб ўтган IV Халқаро илмий ташкилотлар альянсининг (ANSO) Бош Ассамблеясида Ўзбекистон Фанлар академияси ушбу ташкилотнинг олий раҳбар органи – Бошқарув кенгашига сайланди, деб хабар бермоқда “Дунё” ахборот агентлиги мухбири.

Хабарга кўра Ўзбекистон Фанлар академиясининг ANSO Бошқарув кенгашига сайланиши — бу мамлакат илм-фанининг халқаро майдондаги мавқеига ва унинг нуфузли халқаро илмий ҳамкорликдаги фаол иштирокига берилган юксак баҳодир. Бу халқаро эътироф Ўзбекистоннинг барқарор ривожланиш, илмий билимлар алмашинуви ва ёш тадқиқотчиларни қўллаб-қувватлаш соҳасидаги ташаббусларига бўлган ишончни акс эттиради.

ANSO – Халқаро илмий ташкилотлар альянси (Alliance of International Scientific Organizations) 2018 йилда Хитой Фанлар академияси (CAS) томонидан “Бир макон, бир йўл” ташаббуси доирасида (under the framework of the Belt and Road Initiative) ташкил этилган биринчи йирик халқаро илмий-технологик ташкилотдир.

Ўзбекистон Фанлар академиясининг ANSO билан ҳамкорлиги мамлакатдаги 5000 та Хитой компаниясининг фаол иштироки контекстида, Пекиннинг технологик ва иқтисодий таъсирни мустаҳкамлашга қаратилган кенг кўламли ва кўп даражали геополитик стратегиясининг бир қисми сифатида қаралади. Бу ҳамкорлик қуйидаги тўртта асосий йўналиш орқали тушунтирилади:

1. “Бир макон, бир йўл” (BRI) доирасида Илм-фан ва Бизнес интеграцияси

ANSO “Бир макон, бир йўл” (BRI) ташаббусининг муҳим элементидир. BRI фақатгина инфратузилма қурилишидан иборат эмас, илм-фан, технология ва бизнесни қамраб олган комплекс экотизимни яратишни ҳам ўз ичига олади. ANSO бу ерда “технологик кўприк” вазифасини бажаради, Ўзбекистоннинг илмий салоҳиятини Хитойнинг технологик ишланмалари ва компаниялари билан боғлайди. ANSO орқали йўлга қўйилган илмий ҳамкорлик ва қўшма тадқиқотлар қишлоқ хўжалиги, қайта тикланувчи энергия ёки рақамли технологиялар каби соҳаларда Хитой компаниялари учун янги инвестиция йўналишларини аниқлашга хизмат қилади.

2. Технологик қарамлик ва стандартларни яратиш

Хитойнинг асосий мақсадларидан бири – ҳамкор мамлакатларда ўз технологик стандартларини жорий этиш. ANSO билан илмий ҳамкорлик ва экспертлар алмашинуви орқали Хитой Ўзбекистонда ўз технологик стандартларининг қабул қилинишига кўмаклашади. Ўзбекистонлик олимлар ва мутахассислар Хитой методологиялари ва ускуналарида (масалан, ANSO стипендиялари орқали) ўқиб, ишлаган сари Хитойнинг технологик таъсири мамлакатда шунчалик кучаяди. Бу эса Ўзбекистонда фаолият юритаётган 5000 та Хитой компанияси учун мослашув харажатларини камайтириб, уларнинг ишини енгиллаштиради.

3. Бозорни разведка қилиш ва ресурсларга кириш

Илмий ҳамкорлик кўпинча стратегик аҳамиятга эга маълумотлар ва ресурсларга киришни таъминлайди. ANSO доирасидаги Ер фанлари ёки атроф-муҳитга оид қўшма лойиҳалар Хитой компанияларига Ўзбекистоннинг табиий ресурслари, геологик шароитлари ва атроф-муҳит маълумотлари ҳақида қимматли маълумотлар беради. Бу маълумотлар Хитойнинг йирик компанияларига инфратузилма ёки табиий бойликларни ўзлаштириш бўйича энг фойдали ва стратегик инвестиция қарорларини қабул қилишда ёрдам беради. Қолаверса, ANSO дастурлари орқали тайёрланган ўзбек кадрлари Хитой компаниялари учун юқори малакали маҳаллий эксперт кадрлар базасини яратади.

4. “Юмшоқ куч” ва стратегик шерикликни мустаҳкамлаш

Хитойнинг илмий ва бизнес соҳаларидаги фаол иштироки унинг "юмшоқ кучи"ни оширишга ва сиёсий лоялликни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Илм-фан ва бизнес соҳасидаги муваффақиятли ҳамкорлик Хитойнинг ишончли ҳамкор сифатида ижобий имижини шакллантиради. Ўзбекистон Фанлар академиясининг ANSO Бошқарув кенгашига киритилиши каби кўп даражали ҳамкорлик эса, Ўзбекистонни Хитойнинг стратегик ҳамкорлик орбитасида мустаҳкамлайди. Бу каби тизимли ўзаро таъсир (давлат, фан ва бизнес ўртасида) Пекиннинг Марказий Осиёдаги геополитик мақсади бўлган минтақавий таъсирни янада мустаҳкамлайди.

Маълумки, Ўзбекистон Марказий Осиёда ишсизлик даражаси юқори бўлган давлатлардан биридир. Шу сабабли, меҳнат миграцияси масаласида ҳам мамлакат минтақада етакчилик қилади. Бундан ташқари, Ўзбекистоннинг Европа Иттифоқи давлатларининг айримлари билан меҳнат миграцияси борасида келишувлар тузаётгани ҳам ушбу долзарб муаммонинг кўламини кўрсатади.  Хитой ANSO орқали Ўзбекистондаги ишсизлик муаммосини ҳал қилишга ёрдам бераётгандек кўринади, бироқ бу кўмакни ўз манфаатлари сари йўналтирмоқда. ANSOнинг асосий мақсади – Ўзбекистонда фақат Хитой технологияларига мойил ва қарам бўлган кадрлар базасини шакллантириш. Бу кадрлар Хитой технологияларини самарали бошқара олсалар-да, мустақил равишда ихтиро қилиш ёки инновация яратиш имкониятига эга бўлмасликлари мумкин. Чунки Хитой каби геосиёсий таъсирга эга барча давлатлар ўз технологияларининг чуқур илмий асослари ва ихтиро сирларини қатъий равишда ўз назоратида сақлайди. Бу сиёсатнинг энг хатарли томони шундаки, у Шарқий Туркистонда мусулмонларга нисбатан эътиқодий зулм ўтказаётган Хитойга нисбатан халқда ижобий мойилликни вужудга келтириши мумкин. Хитойнинг мақсади, юртимиздаги мусулмонлар орасида ўзига нисбатан шаклланган нафрат туйғуларини “саховатпешалик” ниқоби остида сўндирмоқчи. Шу сабабли, Хитойнинг ANSO лойиҳасига юзаки эмас, балки чуқур назар ташлаш лозим. Энг тўғриси, Ислом асосида қаралаши лозим. Шундагина унинг “табассумлари” ортида яширинган стратегик ва ғаразли мақсадларни англаш мумкин бўлади.

Бироқ Хитой, Россия ва АҚШ каби ҳар қандай мустамлакачи кофир давлатларнинг разил мақсадларини фақат фош этиб, тушунишнинг ўзи етарли эмас. Уларнинг тажовузини тийиш, умматнинг қўлидан тортиб олинган ҳақ-ҳуқуқини қайтариш зарур. Бу мусулмонларни ҳақиқатдан ҳимоя қиладиган ўз сиёсий кучи билан амалга ошади. Бу куч – Халифаликдир. Халифалик шунчаки тарихий хотира эмас, у Умматнинг сиёсий иродаси, иқтисодий мустақиллиги ва ҳарбий ҳимоясининг ягона шаклидир. Шунингдек, у ўзининг мустақил оғир саноати, таълим системаси, техник-технологик базасига эга бўлиши билан ташқи қарамликка барҳам берадиган ягона нажотимиздир!

Салоҳиддин

13.11.2025й