Икки “ўт” орасидаги меҳнат муҳожирлари
Икки “ўт” орасидаги меҳнат муҳожирлари
بسم الله الرحمن الرحيم
Совет давлати қулатилиб, Ўзбекистон “мустақилликка” эришганига 30 йил бўлган бўлса-да, ҳануз ўз фуқароларини сифатли иш билан таъминлай олгани йўқ. Шунинг учун ҳам мамлакатимиз мусулмонларининг ўзга юртларга, асосан Россия давлатига тирикчилик учун бўлган оқими тўхтамаяпти. Ўзбек ҳукуматининг иш ўринларини ташкил қилаётгани ҳақидаги баландпарвоз гаплари эса қуруқ сафсатадан бошқа нарса эмаслиги кўриниб турибди.
Оиласини таъминлаш учун Россия давлатида сарсон бўлаётган, турли қийинчиликларга дуч келаётган меҳнат муҳожирларининг аҳволлари ҳақида батафсил тўхталишнинг ҳожати бўлмаса керак. Сабаби, бу ҳақда расмий ва норасмий сайтларда кўплаб хабарлар тарқатиляпти. Эътиборли жиҳати 30 йилдан бери мусофирчиликда юрган меҳнат муҳожирлари ўз давлатлари томонидан ҳеч қандай қўлловга эга эмаслар. Қўллов тугул Ўзбекистон биринчи президенти Каримов меҳнат муҳожирларидан жирканишини яширмай, дангасалар деб атаган эди. Ҳолбуки, Ўзбекистон иқтисодига четдан валюта оқимининг катта улуши Каримов даврида ҳам, ҳозирги Мирзиёев даврида ҳам айнан меҳнат муҳожирлари ҳиссасига тўғри келади. Масалан, Каримов даврида 2009 йилдан 2013 йилгача пул ўтказмалари миқдори барқарор ўсиб, йилига 6,69 миллиард АҚШ долларини ташкил этган. Бу йил эса меҳнат муҳожирлари Ўзбекистонга 9 ойда 11,3 млрд доллар пул жўнатган. Бундан кўп қисми, яъни 8,75 млрд доллар Россиядан жўнатилган. Тўғри, Мирзиёев Каримов каби улар ҳақида салбий фикр билдирмади, балки “фарзандларим” деб атади. Гарчи шундай бўлса ҳам, Мирзиёев ҳукумати меҳнат муҳожирларининг аҳволи яхшиланишига ва айниқса, уларнинг ҳимоясига етарлича эътибор қаратаётгани йўқ. Қайтанга, Россия-Украина уруши фонида ва Крокус воқеаларидан кейин меҳнат муҳожирларининг аҳволлари ёмонлашгандан ёмонлашиб боряпти. ВВСнинг 2023 йил 1 март кунги “Илтимос, Мирзиёев, бизни қутқаринг” номли мақоласида Россияда қамалган ўзбекистонликлар президент Мирзиёевга мурожаатлари келтирилган эди. Ушбу мурожаатда, жумладан, шундай дейилади: “Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевга мурожаат қилмоқчимиз. Россия давлатида қамалиб қолган инсонлар бор. Биз бу ерга ишлаймиз деб келган инсонлармиз, бу ерга қамалай деб келмаган эдик. Бошимизга шундай оғир кун тушиб қолди, энди Ўзбекистонга кета олмаяпмиз. Бизга ёрдам беришингизни сўраймиз. Биз ёзиб-ёзиб чарчадик. Тошкентдан — Бош прокуратурадан рад жавоби келябти”. Яна шундай дейилади: “Майли, биз жиноят қилган бўлсак, жазоимизни ўтаймиз. Фақат ўз юртимизда, қариндошларимизга яқин бўлсак. Харажатларини ўзимиз тўлашга тайёрмиз. Давлат харажат қилиши ҳам шартмас”. Бироқ Мирзиёев ҳукумати айтарли жиддий чора кўрмай келяпти. Бор-йўқ қилган иши Украина урушига борган фуқароларини жиноий жавобгарликка тортиш билан огоҳлантириш бўлди. Ҳаттоки қамаб ҳам улгурди. Gazeta.uz хабарига кўра, жиноят ишлари бўйича Фарғона вилояти Қўштепа туман суди 4 ноябрь куни Украина ҳудудида ҳарбий ҳаракатларда иштирок этган Ўзбекистон фуқароси 51 ёшли Алишер Холиқовни беш йилга озодликдан маҳрум қилиш ҳақида ҳукм чиқарди. Бундан олдин ҳам 56 ёшли Ўзбекистон фуқароси Россиянинг Украинага қарши урушида иштирок этгани учун 3 йилга озодликдан маҳрум қилинганди.
Мигрантлар масаласи мустамлакачи Россия томонидан Ўзбекистонга нисбатан босим қуроли бўлиб қолаётганлиги ҳеч кимга сир эмас. Албатта, Россия-Украина уруши фонида МО минтақаси мамлакатларига Америка бошлиқ Ғарб давлатларининг қизиқиши ортиб боряпти. Буни кўриб турган рус ҳукумати Ўзбекистонни ўз таъсири доирасидаги ташкилотларга аъзо қилишдан манфаатдор. Путин Ўзбекистонга жорий йил 28 май кунги ташрифидан сўнг журналистларга берган интервьюсида ЕОИИга аъзо бўлиш аввало Ўзбекистон учун манфаатли экани ва бу билан кўп муаммолар ҳал бўлиб кетишини айтиб ўтган эди. Путин бу муаммолар ичида Ўзбекистон учун оғриқли бўлган мигрантлар масаласини ҳам назарда тутганлигига шубҳа йўқ. Ўзбек ҳукумати эса бу муаммонинг ечимини Ғарбдан изламоқда. “Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги иш ўринларини яратиш ва аҳолини касбга ўқитиш борасидаги камчиликларни бартараф этиб, 100 минг ишчига касб-ҳунар ва тил ўргатиб, уюшган ҳолда чет эл корхоналарига ишга юбориш вазифаси қўйилди”, – деб ёзади Шерзод Асадов ўзининг Telegram каналида. Бироқ ана шунда ҳам мигрантларнинг кўп қисми Россия ҳиссасига тўғри келмоқда. Ўзбекистонга 9 ойда хориж давлатларидан пул ўтказмалари миқдори ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 34,8 фоизга, яъни 11,3 млрд долларгача ошган. Жумладан:
Россиядан – 8,75 млрд доллар (35 фоиз ўсиш)
Қозоғистондан – 625 млн доллар
Жанубий Кореядан – 420 млн доллар (76 фоиз ўсиш)
АҚШдан – 415 млн доллар
Туркиядан – 291 млн доллар
Британиядан – 93 млн доллар (65 фоиз ўсиш)
Польшадан – 48 млн доллар (97 фоиз ўсиш) миқдорида пул ўтказмалари амалга оширилган.
Хулоса қиладиган бўлсак, меҳнат муҳожирлари икки “ўт” орасида сарсон бўлмоқдалар. Ўз юртларига қайтадиган бўлишса, етарли даромад оладиган иш йўқ. Россияда эса мигрантларга борган сари босимлар кучайиб, қонун-қоидалар қаттиқлаштириляпти. Наҳотки, табиий бойликларга бой юртда фуқароларни даромадли иш билан таъминлашнинг иложи бўлмаса?! Албатта, бор. Бунинг учун оғир ва енгил саноатларни ривожлантириш, табиий бойликларни умумий мулкка айлантириш ва улардан маҳаллий саноатда фойдаланиш, маҳаллий ва хорижий монопол компанияларни тугатиш ва ҳоказо. Бир сўз билан айтганда, сиёсий жиҳатдан ҳам, иқтисодий жиҳатдан ҳам тўлиқ мустақил бўлиш зарур. Бироқ бунга мустамлакачи кофирларнинг капиталистик демократия тузумини татбиқ қилиш билан эришиб бўлмайди. Сабаби, мустамлакачи кофирларнинг асосий ютуғи Ўзбекистон каби мусулмон юртларида ўз тузумларини, хоҳишларидаги режимларни татбиқ қилишга эришаётганларидир. Токи, уларнинг тузуми татбиқ бўлар экан, мигрантлар оқими давом этишига, табиий бойликларнинг талон-тарож бўлишига асло чек қўйиб бўлмайди. Бу муаммоларнинг ягона ва энг тўғри ечими Аллоҳ таоло нозил қилган илоҳий низомга ўтиш, уни тўлиқ татбиқ қилишдир. Яқинда тикланажак Халифалик давлатида бу муаммолар шаръий ҳукмлар асосида комил суратда ечиб берилади иншаАллоҳ. Халифалик давлати дустури лойиҳаси:
149-модда – Давлат ҳар бир фуқарони иш билан таъминлаш кафолатини олади.
Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин
08.11.2024й
