بسم الله الرحمن الرحيم

“Исломда иқтисод низоми” туркумидан:

Иқтисодий низом ҳақида сўз боши

(Капитализм мабдасининг иқтисодий низоми)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– «Оллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Оллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Оллоҳ бузғунчиларни суймас». (Қасос:77)

Сизларга капитализм мабдасининг иқтисодий низоми ҳақида батафсил маълумотларни тақдим қилишдан аввал, бу низом татбиқи ортидан инсоният бошига тушган ва тушаётган кулфатлар ҳақидаги айрим маълумотларни келтириб ўтишни лозим топдик.

Бугун олам улкан иқтисодий бўҳронлар гирдобида энг ёмон кунларни бошидан кечирмоқда. Бунинг ягона сабаби, “динни ҳаётдан ажратиш” ақидасига асосланган капитализм мабдасининг иқтисодий низоми асосида  инсонлар ҳаётига татбиқ қилинаётганидир. Бунинг оқибатида дунё 120 дан ортиқ улкан иқтисодий инқирозларни бошидан кечирди, қуйида улардан айримларини диққатингизга ҳавола қиламиз.

АҚШ да 1929-1933 йилларда Нью Йорк биржасининг қулаши ортидан юз берган “буюк тушкунлик” (великая депрессия), 1971 йили президент Никсоннинг доллар билан олтинни алоқасини узиш ҳақидаги баёнотидан кейинги “мажбуриятлар” инқирози, 1973 йилда Швейцарияда соатсозлик соҳасидаги ишчилар сонини 120 мингдан 18 минггача қисқартирилиши ва қурилиш соҳасидаги таназзул ортидан юз берган иқтисодий инқироз, 1987 йилда Доу-джонс кўрсаткичи 23 фоизга тушиши ортидан юз берган ҳиссадорлар инқирози, 1989 -1991 йилларда кўчмас мулк эвазига қарзлар берувчи юзлаб кичик хусусий кредит уюшмалари таназзули ортидан АҚШда юз берган жамғарма кредит корхоналари инқирози, 1992 йилдаги Швейцария банкларининг иқтисодий инқирози, 1994 йилда давлат векселларини давомли сотиш натижасида Мексикада юз берган иқтисодий инқироз, 1997 йилдаги Осиёдаги молиявий инқироз, 1998 йилдаги рубл қадрсизланиши ортидан Россияда юз берган молиявий инқироз, 2001-2002 йиллардаги Аргентинадаги иқтисодий инқироз. Бу инқирозлар, бузуқ асосга таянган иқтисодий низом инсонлар ҳаётига қанчалар кучли салбий таъсир кўрсатишининг далилидир.

Инсонлар ўртасидаги алоқалар шу даражада тубанлашдики, уларнинг ҳаёт тарзи гўёки ўрмон ҳаётига ўхшаб қолди. Инсонлар ҳеч қачон барқарор бўлмайдиган, тутуриқсиз, юзаки, мўрт асосга таяна бошладилар, бу эса уларни ҳаётларидан инсоний, аҳлоқий ва руҳий қийматларни эътиборсиз қолдириб, фақатгина моддий қийматни кўзлаб яшайдиган худбин кимсаларга айлантирди. Натижада кучли ўз кучи ва устунлиги билан қутурадиган, заиф нотавон эса хорлигича, мискинлигича қолиб кетадиган бўлди. Итлар мазали таомларни еяётган, уларга махсус даволовчи врачлар тайинланаётган, иссиқда салқинлашлари учун махсус бассейнлар қурилаётган бир пайтда очликдан териси суягига ёпишиб қолган миллионлаб инсонлар ҳаёт билан ўлим ўртасида жон талашиб ётибди, кўчаларда йиқилиб қолмоқда. Оёқлари остидаги ер ҳосилдор ва табиий бойликларга тўла бўлишига қарамасдан улардан фойдаланишдан маҳрум қилиниб, қашшоқлик ва хорликда яшамоқдалар. Бошқа миллионлаб одамларни эса зулм кўчага улоқтириб, муҳожирликка, сарсон-саргардонликка маҳкум қилди. Бу одамлар ўз ҳаётларини сақлаб қолиш учун уй-жойларини, диёрларини ташлаб кетишга мажбур бўлдилар. Қуйида биз мана шу, инсонни фақат беқарорлик ва тубанлик сари етакловчи капитализм иқтисодий низомини чуқурроқ ўрганиб, унинг асл воқесини ёритиб беришга ҳаракат қиламиз. 

Капитализм мабдасидаги иқтисодий низомни кўриб чиқсак, улардаги иқтисод инсон эҳтиёжлари ва уларни қондириш воситалари бўйича изланиш олиб боришининг гувоҳи бўламиз. Демак, улардаги иқтисод инсон ҳаётининг фақат моддий томонинигина ўрганади ва бу иқтисод уч асосга қурилади:

1. Эҳтиёжларга (қондирилиши талаб қилинадиган хоҳиш истаклар, ҳожатлар) нисбатан товар ва хизматларнинг нисбий камлиги, яъни инсоннинг янгиланиб турувчи турли-туман эҳтиёжларини қондирадиган товар ва хизматларнинг етишмаслиги муаммоси бўлиб, бу муаммо улардаги жамият дуч келаётган иқтисодий муаммо ҳисобланади.

2. Ишлаб чиқарилган нарсанинг қиймати бўлиб, бу қиймат иқтисодий изланишларнинг асоси ҳисобланади ва жуда кўп ўрганилади.

3. Нарх ва унинг маҳсулот ишлаб чиқариш, истеъмол қилиш ва тақсимлашда ўйнайдиган роли бўлиб, у капитализм иқтисодий низомининг негизи, пойдевори ҳисобланади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

04.03.2017й.