АЁЛГА ҚАРАШ

Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми

بسم الله الرحمن الرحيم

Мақоланинг ўтган сонида аёл киши авратини беркитиш, деганда нимани тушунилиши, тананинг қайси аъзоларини номаҳрам эркаклардан  беркитиши кераклиги ҳақида сўз юритган эдик. Энди аёл умумий ҳаётда, яъни бозорларда, умумий кўчада киядиган либоси ҳақида тўхталамиз.

Шореъ аёлга бозорларга чиққанда ёки умумий кўчада юрганда кийими устидан киядиган бошқа кийими бўлишини вожиб қилган. Бинобарин унга кийими устидан киядиган, оёқларигача тушиб турадиган ёпинчиғи бўлишини вожиб қилди. Агар бундай кийими бўлмаса, қўшниси ё дугонаси ёки қариндошининг кийимини қарзга олиб туради. Агар қарзга олишга қодир бўлмаса ёки ҳеч ким қарзга бериб турмаса, бундай кийимсиз кўчага чиқиши мумкин эмас. Кийими устидан киядиган кийимсиз кўчага чиқса гуноҳкор бўлади. Чунки бу ҳолда аёл Аллоҳ унга фарз қилган амални тарк қилган бўлади. Бу ҳукмлар аёлнинг пастки либосига тааллуқлидир. Устки либосга нисбатан эса, аёлнинг рўмоли ёки унга ўхшаш, унинг ўрнини босадиган либоси бўлиши, бу либос бошининг барча қисмини, бўйнининг ҳамма томонини ва кўйлакнинг кўкракдаги очиқ жойларини ўраб туриши керак. Ҳамда бу либос кўчага чиқиш ёки умумий кўчада юриш учун тайёрланган бўлиши, яъни либосларининг устидан кийиладиган ва умумий ҳаёт учун тайёрланган либос бўлиши керак. Мана шу икки либоси (яъни, кийимларининг устки ва пастки қисмларини ўраб турадиган либоси) бўлса, аёл ўз уйидан бозорларга чиқиши ёки умумий кўчада юриши, яъни умумий ҳаётга чиқиши мумкин. Агар бу икки либоси бўлмаса, бирор ҳолатда ҳам чиқиши мумкин эмас. Чунки бу икки либосни кийишга бўлган буйруқ умумий бўлиб, уни хословчи ҳукм мутлақо келмаган. Шунга кўра, у барча ҳолатларда ҳам умумийлигича қолади.

Умумий ҳаёт учун шундай икки либос бўлиши вожиблигига қуйидаги оятлар далил бўлади. Устки либос ҳақида Аллоҳ шундай дейди:

وَلاَ يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ

“Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (номаҳрамларга) кўрсатмасинлар ва кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар!” (Нур. 31)

Аллоҳ Таъоло пастки либос ҳақида шундай дейди:

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ

“Эй Пайғамбар, жуфтларингизга, қизларингизга ва мўъминларнинг аёлларига айтинг, устларига ёпинчиқларини ўрасинлар!” (Аҳзоб. 59)

Умму Атийя ривоят қилади:

أمرنا رسول الله صلى الله عليه و سلم أن نخرجهن في الفطر والأضحى, العواتق والحيّض وذوات الخدور, فأما الحيّض فيعتزلن الصلاة ويشهدن الخير, ودعوة المسلمين. قلت يا رسول الله إحدانا لا يكون لها جلباب, قال: لتلبسها أختها من جلبابها

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизга ёш қизларни, ҳайз кўриб турган ва бўйига етган қизларни Рамазон ва Қурбон ҳайит намозларига чиқаришимизни буюрдилар. Ҳайз кўриб турганлари намоздан четлашадилар, яхшиликка ва мусулмонларнинг дуосига гувоҳ бўладилар”. Айтдимки: “Биримизнинг ёпинчиғи (жилбоби) бўлмаса-чи?”. Дедилар: “Унга опаси (дугонаси) жилбобини кийдирсин”. (Муслим ривояти). Ушбу далиллар аёлнинг умумий ҳаётдаги либосини аниқ-равшан баён қилиб беряпти. Аллоҳ Таъоло бу икки оятда аёлга умумий ҳаётда кийиши вожиб қилинган либосни аниқ ва тўлиқ сифатлаб берган. Аёлнинг устки либоси ҳақида Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ

“Кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар”. (Нур. 31)

Яъни бош ёпинчиқларини бўйинларига, кўкракларига ўрасинлар, кўйлак ва кийим ёқасидан кўриниб турадиган бўйин ва кўкракларини беркитсинлар. Аёлларнинг пастки либоси ҳақида эса шундай дейди:

يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ

“Устиларига ёпинчиқларини ўрасинлар”. (Аҳзоб. 59)

Яъни кўчага чиқиш учун кийган кийимлари устига кийган ёпинчиқ ва плашч каби кийимларини пастгача тушиб турадиган қилиб узун қилсинлар. Аёлнинг ушбу либосининг умумий кўриниши ҳақида шундай дейди:

وَلاَ يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا

“Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (номаҳрамларга) кўрсатмасинлар”. (Нур. 31)

яъни қулоқ, билак, болдир каби зийнат ўринларини кўрсатмасинлар. Бу оят нозил бўлган даврда, яъни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларида умумий ҳаётда кўриниб турган жойлар, яъни юз ва қўл кафтлари бундан мустаснодир. Мана шундай аниқ сифатлаш орқали аёлнинг умумий ҳаётдаги либоси нима ва қандай бўлиши вожиблиги ёрқин маълум бўлади Умму Атийянинг ҳадиси аёл кўчага чиққанда кийими устидан киядиган кийими бўлиши вожиблигини очиқ баён қилган. У Расулуллоҳдан “Биримизнинг жилбоби бўлмаса-чи?” – деб сўраганда унга шундай жавоб берганлар: “Унга опаси (дугонаси) ўз жилбобини кийдирсин”. Яъни у Расулуллоҳдан: “Кўчага чиқиши учун кийими устидан киядиган кийими йўқ бўлса-чи?” – деб сўраганида, Расулуллоҳ унга дугонаси кийими устидан киядиган кийимини бериб туришини амр қилганлар. Бунинг маъноси, агар кийимини бериб турмаса, кўчага чиқиши мумкин эмас. Бу эса ҳадисдаги буйруқ фарз эканлигига ишорадир, яъни аёл кўчага чиқишни хоҳласа, кийими устидан жилбоб кийиши фарз бўлиб, уни киймаса чиқмайди.

Жилбоб оёқларни ҳам ёпиб турадиган даражада пастгача тушиб туриши шарт. Чунки Аллоҳ оятда айтганки:

يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ

“Устларига ёпинчиқларини ўрасинлар”. (Аҳзоб. 59)

яъни жилбобларини узайтирсинлар. Чунки бу ердаги “мин” баъзисини деган маънода эмас, балки баён маъносида келган. Яъни ёпинчиқни ёки плашчни пастгача тушириб узайтирсинлар. Чунки ибн Умар ривоят қилганки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

من جرَّ ثوبه خيلاء لم ينظر الله إليه يوم القيامة, فقالت أم سلمة: فكيف يصنع النساء بذيولهن؟ قال: يرخين شبراً, قالت: إذن ينكشف أقدامهن. قال: يرخين ذراعاً لا يزدن

“Кимки такаббурлик қилиб этакларини судраб юрса, Қиёмат куни Аллоҳ унга қарамайди”. Шунда Умму Салама сўрадики: “Унда аёллар этакларини нима қиладилар?” Дедилар: “(Тиззаларидан) бир қарич туширсинлар (узун қилсинлар)”. Деди: “Унда оёқлари  очилиб қолар экан-да?” Дедилар: “(Тиззаларидан) бир зироҳ (яъни бир билак) узунлигича узайтирсинлар. Бундан зиёда қилмасинлар”.

Бу эса аёл кийими устидан киядиган кийими, яъни ёпинчиғи оёқларни ёпиб турадиган даражада узун бўлишини очиқ билдиряпти. Агар оёққа пайпоқ ёки махси каби нарса кийилган бўлса, бу ҳолат “иккала оёқ беркитилиб турибди, кийимни тушириш топиладиган ҳолатга далолат топиляпди, шунинг учун уларни устига кийимни туширишга ҳожат йўқ”, дейишга олиб бормайди. Яъни аёл кийган кийимида кийимни оёққача тушириш топилиши керак, токи бу кийим аёл умумий ҳаётда кийиши вожиб бўлган кийими эканлиги равшан билиниб турсин ва Аллоҳнинг “узун қилиб олсинлар”, деган каломи рўёбга чиқсин.

Шундан маълум бўладики, аёл кўчага чиқиши учун кийимлари устидан киядиган кенг кийими бўлиши керак. Кўчага чиқишни хоҳласа-ю, бундай кийими бўлмаса дугонаси, яъни бирор муслима ўзининг кийимлари устидан киядиган кийимини унга бериб туриши керак. Агар бериб турадиган аёлни топа олмаса, кийимлари устидан киядиган кийим топгунча кўчага чиқмайди. Барча авратлари беркитилган бўлса ҳам, кийимлари устидан кенг, пастгача тушиб турадиган кийим киймай кўчага чиқса гуноҳкор бўлади. Чунки оёққача тушиб турадиган кенг кийим фарздир. Демак, у фарзга хилоф иш қилган бўлади. Бинобарин у Аллоҳ олдида гуноҳкор бўлади ва давлат тарафидан таъзир бериш жазоси билан жазоланади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

19.12.2017й.