Исломий ҳаёт тўғрисида тушунча

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Мусулмонларнинг Исломдан узоқлашиши натижасида уларнинг Исломий ҳаёт ҳақидаги тушунчалари ҳам хиралашиб кетди. Чунки Исломни тушунишдан узоқлашилгани сари Исломий ҳаёт тарзидан ҳам узоқлашиш табиий ҳолдир. Ва бу узоқлашув мусулмонларнинг турмуш тарзида яққол намоён бўлмоқда. Баъзи мусулмон биродарларимиз Исломни жуда тор олиб, динга амал қилишни қийин қилиб кўрсатаётган бўлсалар, баъзилар жуда кенг олиб, Ислом ҳаром қилган амалларни ҳам ҳалол қилиб олмоқдалар. Бунинг натижасида мусулмонлар орасида Исломий ҳаёт тўғрисида Исломга тўғри келмайдиган, балки унга зид келадиган тасаввур пайдо бўлмоқда. Аллоҳ Таоло айтади:

وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ ٱلْكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٌ وَهَٰذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُواْ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

– “Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқиш учун тилларингиз васф қилган ёлғонни гапириб, “Бу ҳалол, бу ҳаром”, – деяверманглар. Албатта, Аллоҳга нисбатан ёлғон тўқувчилар зафар топмаслар”. (Нахл:116)

Бунга сабаб Исломни тушунишдаги хираликлар, нафс ва ақлдир. Кўп ҳолатларда маълум масалаларда ечим олишда ақлни асос қилиш ва нафсга хуш ёқадиган фатволарни олиш ҳам мусулмонларда Исломий ҳаёт ҳақида нотўғри тасаввур шаклланишига олиб келмоқда. Исломий ҳаёт билан яшашни хоҳлаган инсон, аввало, ўзи бундай турмуш тарзи аслида қандай бўлишини тушуниб олиши лозим. Келинг, бу мавзуни биргаликда кўриб чиқсак. Зора, ушбу масалага ойдинлик киритиб олинганидан сўнг мусулмон биродарларимиз ўз хатоларини тўғрилаб олишса.

Исломий ҳаёт ёки Исломий турмуш тарзи ёки яна бошқача номлар билан номланса-да, маъноси Ислом асосида яшашни назарда тутадиган ҳаёт тарзи ҳақида гапирар эканмиз, қуйидаги асосий нуқталарни кўриб чиқиш зарур. Биринчидан, Исломий ҳаёт фақат шахсий суратга чекланмаган. Ислом христианлик, яҳудийлик, буддизм динлари каби ҳамма ўзи якка тарзда амал қиладиган дин эмас. Ислом бугун баъзилар айтаётганидек фақат ўзини руҳий жиҳатдан кучайтириш билан боғлиқ бўлган намоз, рўза, закот каби ҳукмлардан иборат бўлган қуруқ руҳий дин ҳам эмас, бу борада ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ. Исломга амал қилиш масжид ва мадрасалар, турли диний тадбирлар, аъза ва байрамларга чекланган эмас. Маълум бир макон ва тадбирлардан бошқа пайтда Исломни бир четга суриб, бошқа қонунлар асосида яшаш Исломий турмуш тарзига зиддир. Шунингдек, Исломда диний ва дунёвий одамлар, деган тушунчага ҳам ўрин йўқ. Кимлардир салла-чопон кийиб олган бўлса уни диний одам, бошқаси костюм-шим кийиб олган бўлса уни дунёвий одам, деб ажратилмайди.

Иккинчидан, Ислом билан яшаш, дегани таркидунё қилиб, худди Тибетдаги монахларга ўхшаб узлатда ҳаёт кечиришни англатмайди. Эрта-ю кеч ибодатдан бош кўтармай яшаш, дегани ҳам эмас. Ва бу динни ибодат ва салавот дини, деб тушуниш ҳам хато. Христианлик динига ўхшаган дунёвий илмларни ўрганишни ҳаром қиладиган, инсоннинг моддий жиҳатдан тараққий этишига тўсқинлик қиладиган дин ҳам эмас. Буларга Исломий ҳаётнинг ҳеч қандай алоқаси йўқ. Гарчи Ислом душманлари уни шундай тасвирлашга уринаётган бўлсалар-да, Исломни тушунган ҳар қандай одам ҳақиқий Ислом қандай бўлишини яхши билади.

Исломий ҳаёт тарзи Исломнинг шахс, жамоат ва давлат томонидан татбиқ этилиши билан барпо бўлиб, асло шахс ва жамоатнинг ўзигагина чекланган эмас. Исломий ҳаёт тарзи ҳар бир соҳада кўриниб туради, унинг ҳис қилинадиган воқеси бор бўлиб – тарихдан бу нарса бизга жуда яхши маълумки – мусулмонлар Исломий ҳаёт тарзи билан ўтган асрнинг бошларигача яшаб келганлар. Бундай ҳаёт тарзида яққол кўзга ташланадиган жиҳат шуки, шахс, жамоат ва давлат ҳалол-ҳаром асосида иш юритади. Жамиятдаги фикрлар, туйғулар ва қонунлар ҳамда инсонлар ўртасидаги алоқалар Исломга асосланган бўлади. Шунингдек, Ислом одамларни ҳам, давлатни ҳам моддий жиҳатдан тараққий этишдан тўсмайди, аксинча одамлар ҳаётини енгиллаштирадиган, давлат бошқарувини осонлаштирадиган турли мубоҳ услуб ва воситаларни қўллашни рағбатлантиради, илм-фан, иқтисод, сиёсат, тиббиёт, ҳарбий ва бошқа соҳаларни ривожлантиришни буюради. Бир сўз билан айтганда, Ислом ҳаётнинг барча соҳаларида яққол кўзга ташланиб туради ва унинг асосидаги турмуш тарзи барча соҳаларни қамраб олади.

Мусулмон биродарларимиз мана шундай Исломий ҳаёт тарзини барпо бўлиши учун ҳаракат қилишлари лозим. Сизлар Исломнинг бир қисмини шахсий равишда татбиқ қилиш билан ўзингизни алдаб юрманг. Бундай хато фикрни бошқаларга ҳам уқтирманг. Бу Аллоҳга ва Унинг динига нисбатан туҳматдир. Шунингдек, Исломни жуда тор ҳам олманг, чунки бу одамларни диндан бездиради, жуда кенг ҳам олманг, бу динни бузилишига олиб келади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух 

16.12.2020й