ИСЛОМИЙ ДАЪВАТНИ ЁЙИШ

ВАЗИФАЛАР ВА СИФАТЛАР

(47-бўлак)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

ИЙМОН ВА АМАЛ

Иймон шундай таърифланди, у далилдан келиб чиқиб, воқега мувофиқ бўлган қатъий тасдиқ ёки қалбий эътиқоддир. Қуръон ва суннат далиллари ушбу таърифни қувватлайди. Бироқ қатъий тасдиқ ва қалбий эътиқод иймоннинг энг тўғри таърифи бўлсада, уни амал ёки гап деб аташ ҳам мумкин. Ва уламоларнинг кўпчилиги иймонни шундай қилганлар. Чунки иймон сўзидан гоҳо қатъий тасдиқ, қалбий эътиқод, гоҳида эса, ундан намоз, амри маъруф, наҳй мункар, жиҳод, ҳусни хулқ, рамазон рўзасини тутиш каби шаръий амаллар кўзда тутилади. Бунинг боиси иймон билан шаръий таклифлар орасида узвий боғлиқлик мавжудлигидадир. Агар бу боғлиқлик мавжуд бўлмаганда эди, иймонни амал деб аташ тўғри бўлмасди.

Иймоннинг аслига далолат қилувчи далиллар жуда кўп бўлиб, уларнинг айримларига тўхталиб ўтамиз. Аллоҳ Таоло «Бақара» сурасида шундай марҳамат қилади:

 لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَـكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ

– “Юзларингизни Машриқ ва Мағриб томонларига бураверишингиз яхшилик эмас, балки Аллоҳга, охират кунига, фаришталарга, китобга, пайғамбарларга иймон келтирган, …кимсалар яхши кишилардир”.          (Бақара:177)

яна шу суранинг ўзида марҳамат қилади:

 آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ

– “Пайғамбар ўзига Парвардигоридан нозил қилинган нарсага иймон келтирди ва мўминлар (ҳам иймон келтирдилар). Аллоҳга, фаришталарига, китобларига ва пайғамбарларига иймон келтирган ҳар бир киши (айтди): “Унинг пайғамбарларидан бирон кишини ажратиб қўймаймиз”.               (Бақара:285)

Умар ибн Хаттоб Жибрил А. қиссаси ҳақида, унинг Расулуллоҳ с.а.в. га Исломни, иймонни, эҳсонни таълим берганлиги ҳақида қуйидаги ривоятни келтиради: Расулуллоҳ с.а.в. Жибрилга дедилар: «Иймон ҳақида менга хабар беринг». Жибрил дедилар: «Иймон Аллоҳга, фаришталарига, китобларига, элчиларига, охират кунига ва қадарнинг яхшиси ҳам, ёмони ҳам Аллоҳдан эканига ишонишингиздир». Муслим, Абу Довуд, Термизий ва Аҳмад ривояти. Бухорий эса, Абу Ҳурайрадан қуйидаги лафз билан ривоят қилади: «Эй Аллоҳнинг элчиси, иймон нима?» Жибрил дедилар: «У Аллоҳга, фаришталарига, элчиларига, у билан учрашишга ва охири қайта тирилишга ишонишингиздир». Ушбу далиллар иймон қалб иши, яъни тасдиқ ва эътиқод эканлигига далолат қилади. Лекин бу ерда бир неча далиллар мавжудки, улар иймоннинг бошқа шаръий таклиф ва амаллар каби бир амал эканлигига ҳам далолат қилади.

Ҳақ Таоло «Бақара» сурасида марҳамат қилади:

وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنتَ عَلَيْهَا إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللّهُ وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُوفٌ رَّحِيمٌ 

– “Сиз илгари қараган қиблани Биз фақатгина ким пайғамбарга эргашиб, ким орқасига қайтиб кетишини билиш учун қилганмиз, холос. Шубҳасиз, бу оғир иш. Магар Аллоҳ ҳидоят қилган зотларгагина (оғир эмасдир). Аллоҳ иймонларингизни (яъни иймон билан ўқиган намозларингизни) зое қилувчи эмас. Албатта, Аллоҳ одамларга меҳрибон ва раҳмдилдир”.  (Бақара:143)

Аллоҳнинг “иймонингизни” деган сўзи Масжидул Ақсода “намоз ўқишингизни” англатади. Намоз амалдир. Саҳобалардан ибни Аббос ва Барро ибн Озиб шу тафсирни айтганлар. Абу Ҳурайра ривоят қиладилар: «Расулуллоҳ амалларнинг қай бири афзал, деб сўралганларида, Аллоҳга иймон келтириш», деб жавоб бердилар. Муслим ривояти. Бухорийда эса, қуйидаги ибора билан ривоят қилинади: «Қайси амал афзал?» Расулуллоҳ с.а.в. дедилар: «Аллоҳ ва Расулига иймон келтириш (афзал)». Шундай қилиб, Расулуллоҳ с.а.в. иймонни амал маъносида қўлладилар.

Демак далиллар – гарчи «иймон, қатъий тасдиқ ва эътиқод, унинг ўрни қалб» эканлигига далолат қилса ҳам, бироқ шаръий таклиф амалларга ҳам бир неча бор иймон лафзи берилган.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси

22.05.2019й