بسم الله الرحمن الرحيم

Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!

Гўзал хулқ эгалари

(Тўққизинчи қисм)

т) Фахрланиб ўзини мақташ:

Аллоҳ Таоло айтади:

فَلاَ تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ اتَّقَى

– “Бас, сизлар ўзларингизни покламай қўя қолинглар! Унинг Ўзи тақводор бўлган кишиларни жуда яхши Билгувчидир”.          (Нажм:32)

Муҳаммад ибн Амр ибн Атоъ ривоят қилади: «Қизимнинг номини Барра (яъни яхши) қўйган эдим, менга Абу Саламанинг қизи Зайнаб шундай деди:

«إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ  نَهَى عَنْ هَذَا الاسْمِ, وَسُمِّيتُ بَرَّةَ, فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ: لاَ تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ, اللَّهُ أَعْلَمُ بِأَهْلِ الْبِرِّ مِنْكُمْ, فَقَالُوا بِمَ نُسَمِّيهَا؟ فَقَالَ: سَمُّوهَا زَيْنَبَ»

«Пайғамбаримиз (с.а.в.) Барра номини қўйишдан қайтариб: «Ўзингизни ўзингиз мақтаманг, сизлардан яхшилар кимлигини Аллоҳ билгувчироқ», дедилар. «Унда қандай ном қўяйлик?», дейишганида: «Зайнаб деб номланглар», деганлар». Муслимдан.

Ҳеч қандай шаръий эҳтиёжи бўлмай, фақат кеккайиб, фахрланиб, мақтаниш жоиз эмас. Шаръий эҳтиёж туфайли, яъни шариат тайинлаган жойларда мақтаниш жоиз. Бу иш Пайғамбар (с.а.в.)нинг айтишлари, етказишлари керак бўлган ишлар жумласидан бўлса. Бухорийда Анас р.а.дан ривоят қилинади:

«جَاءَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ إِلَى بُيُوتِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ r, يَسْأَلُونَ عَنْ عِبَادَةِ النَّبِيِّ, فَلَمَّا أُخْبِرُوا كَأَنَّهُمْ تَقَالُّوهَا, فَقَالُوا وَأَيْنَ نَحْنُ مِنْ النَّبِيِّ  قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ, قَالَ أَحَدُهُمْ: أَمَّا أَنَا فَإِنِّي أُصَلِّي اللَّيْلَ أَبَدًا, وَقَالَ آخَرُ: وَأَنَا أَصُومُ الدَّهْرَ وَلاَ أُفْطِرُ, وَقَالَ آخَرُ: أَنَا أَعْتَزِلُ النِّسَاءَ فَلاَ أَتَزَوَّجُ أَبَدًا, فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ, فَقَالَ أَنْتُمْ الَّذِينَ قُلْتُمْ كَذَا وَكَذَا, أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ, لَكِنِّي أَصُومُ وَأُفْطِرُ, وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ, وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ, فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي»

«Уч киши Пайғамбар (с.а.в.) аёлларининг уйларига келиб, у кишининг ибодатлари хусусида сўрашди. Жавобни эшитгач, ўзларидан-ўзлари нафратланиб кетиб: «Биз қаёқда-ю, Пайғамбар (с.а.в.) қаёқда, у кишининг аввалгию, кейинги ҳамма гуноҳларини Аллоҳ кечирган бўлса» деб, улардан бири: «Мен то абад кечаси намоз ўқийман», деди. Иккинчиси: «Мен доимо рўзада бўлиб, ҳечам оғиз очмайман», деди. Учинчиси эса: «Мен аёллардан узоқ бўлиб, ҳеч қачон уйланмайман», деди. Кейин Пайғамбар (с.а.в.) келиб: «Фалон, фалон гапни гапирган сизлармисизлар? Энди (мендан эшитинг): Аллоҳга қасамки, мен сизлардан кўра кўпроқ Худодан қўрқаман, тақво қиламан. Аммо мен рўза ҳам тутаман, оғзимни очиб ҳам юраман, намоз ҳам ўқийман, ухлайман ҳам, аёлларга уйланаман ҳам. Энди ким менинг суннатимдан юз ўгирса, у мендан эмас», дедилар».

Абу Ҳурайра р.а.нинг муттафақун алайҳ ҳадисида Пайғамбаримиз (с.а.в.):

«أَنَا سَيِّدُ الْقَوْمِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»

«Қиёмат кунида мен қавмим саййиди бўламан», дедилар.

Муслимдаги ривоятда эса:

«أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ, أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»

«Қиёмат кунида одамларнинг саййиди мен бўламан, қиёмат кунида одамларнинг саййиди мен бўламан», деганлар.

Термизийда Абу Саъиднинг ҳадисида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:

«أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ فَخْرَ, وَبِيَدِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَلاَ فَخْرَ, وَمَا مِنْ نَبِيٍّ يَوْمَئِذٍ آدَمُ فَمَنْ سِوَاهُ إِلاَّ تَحْتَ لِوَائِي, وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الأَرْضُ وَلاَ فَخْرَ»

«Қиёмат кунида одам боласининг саййиди мен бўламан. Бу фахрланиш эмас. Ҳамд байроғи менинг қўлимда бўлади. Бу ҳам фахрланиш эмас. У кунда Одам алайҳис-салом, у кишидан бошқа ҳамма Пайғамбарлар менинг байроғим остида бўлади. Ернинг биринчи бўлиб ёриладиган жойи ҳам мен бўламан, бу ҳам фахрланиш эмас».

Муслимдаги Абу Ҳурайра ривоятида Пайғамбар (с.а.в.):

«أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ, وَأَوَّلُ مَنْ يَنْشَقُّ عَنْهُ الْقَبْرُ, وَأَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ»

«Қиёмат кунида Одам боласининг саййиди мен бўламан, қабри биринчи бўлиб ёриладиган одам ҳам мен бўламан, биринчи ҳимоя қилувчи ҳам, биринчи шафоат қилувчи ҳам мен бўламан», деганлар.

Муслимдаги Восила ибн Асқаънинг ҳадисида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:

«إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى كِنَانَةَ مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ, وَاصْطَفَى قُرَيْشًا مِنْ كِنَانَةَ, وَاصْطَفَى مِنْ قُرَيْشٍ بَنِي هَاشِمٍ, وَاصْطَفَانِي مِنْ بَنِي هَاشِمٍ»

«Аллоҳ Исмоил авлодидан Кинонани танлаб олган, Кинонадан Қурайшни танлаб олган, Қурайшдан Бану Ҳошимни танлаб олган, Бану Ҳошимдан мени танлаб олган».

Олим киши одамларнинг ўзидан ўрнак олишларига тарғиб қилиш учун мақтаниши мумкин. Чунки унда илм бор, одамлар унга муҳтожлар. Бу билан у ўзидан ғурурланган, бошқалардан ўзини юқори қўйган бўлиб қолмайди.

Муттафақун алайҳ ҳадисда ибн Масъуд айтади:

«وَلَقَدْ عَلِمَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ r أَنِّي أَعْلَمُهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ, وَلَوْ أَعْلَمُ أَنَّ أَحَدًا أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي لَرَحَلْتُ إِلَيْهِ»

«Саҳобалар Аллоҳнинг Китобини энг яхши билувчи одам мен эканлигимни билардилар. Ўзимдан кўра биладиганроқ одам борлигини билганимда унинг олдига борган бўлардим». Бухорийда, «Ҳолбуки, мен уларнинг энг яхшилари эмасман», деган жумла ҳам бор.

Абу Туфайл Омир ибн Восила ривоятида: Алий р.а.:

«سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي, وَلَنْ تَسْأَلُوا بَعْدِي مِثْلِي, فَقَامَ ابْنُ الْكَوَّاءِ, فَقَالَ: مَنْ الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا, وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ؟, قَالَ: مُنَافِقُو قُرَيْشٍ, قَالَ فَمَنْ الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا, وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونُ صُنْعًا؟ قَالَ مِنْهُمْ أَهْلُ حَرُورَاءَ»

«Мени йўқотиб қўйишинглардан аввал, мендан сўраб қолинглар, мендан кейин сўрагани менга ўхшаган одам топа олмайсизлар», дедилар. Шунда Ибн Куво туриб: «Аллоҳнинг неъматини куфрга алмаштириб, қавмларни жаҳаннамга ташлаганлар кимлар?», деб сўраган эди: «Қурайшнинг мунофиқлари», деб жавоб бердилар. «Дунё ҳаётидаги ҳаракатларида адашиб, яна ўзларини яхши иш қиляпмиз, деб ҳисоблагувчилар кимлар?», деб сўраган эди: «Ҳаруро аҳли ўшалардир», деб жавоб бердилар». Ҳоким уни чиқарган ва бу саҳиҳ ҳадис, деган.

Ўзидан бир ёмонликни даф қилиш учун ҳам мақтаниш мумкин. Бухорийда катта тобеинлардан бўлмиш Абу Абдурраҳмон Абдуллоҳ ибн Ҳубайб ибн Робиъа ривоят қилади:

«أَنَّ عُثْمَانَ t حِينَ حُوصِرَ, أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ, وَقَالَ: أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ وَلاَ أَنْشُدُ إِلاَّ أَصْحَابَ النَّبِيِّ r أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ r قَالَ: مَنْ حَفَرَ رُومَةَ فَلَهُ الْجَنَّةُ فَحَفَرْتُهَا, أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ جَهَّزَ جَيْشَ الْعُسْرَةِ فَلَهُ الْجَنَّةُ فَجَهَّزْتُهُمْ, قَالَ فَصَدَّقُوهُ بِمَا قَالَ»

«Усмонни муҳосара қилиб олганларида, уларнинг ёнига чиқиб: «Аллоҳнинг номига қасам ичиб, сизлардан сўрайман (мен Пайғамбар (с.а.в.)нинг саҳобаларидан бошқа ҳеч кимдан Аллоҳнинг номига қасам ичиб сўрамайман), билмайсизлармики, Пайғамбар (с.а.в.): «Кимки бир истакни рўёбга чиқарса, унга жаннат бўлади», деганлар ва мен уни рўёбга чиқардим. Билмайсизлармики, Пайғамбар (с.а.в.): «Ким оғир аҳволдаги лашкарни ҳозирласа, унга жаннат бўлади», деганлар ва мен уни ҳозирладим», деди. Одамлар унинг айтган гапларини тасдиқладилар». Усмон р.а.нинг бу гапини саҳобалар эшитиб, кўриб туриб, уни салбий маънодаги мақтанчоқлик, деб ҳисобламадилар.

Ўзидан бўҳтонни ва шикоятни даф қилиш учун ҳам мақтаниш жоиз.

Муттафақун алайҳ ҳадисида Саъд айтади:

«إِنِّي لأَوَّلُ الْعَرَبِ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ, وَكُنَّا نَغْزُو مَعَ النَّبِيِّ r وَمَا لَنَا طَعَامٌ إِلاَّ وَرَقُ الشَّجَرِ, حَتَّى إِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ كَمَا يَضَعُ الْبَعِيرُ أَوْ الشَّاةُ مَا لَهُ خِلْطٌ, ثُمَّ أَصْبَحَتْ بَنُو أَسَدٍ تُعَزِّرُنِي عَلَى الإِسْلاَمِ, لَقَدْ خِبْتُ إِذًا وَضَلَّ عَمَلِي. وَكَانُوا وَشَوْا بِهِ إِلَى عُمَرَ قَالُوا لاَ يُحْسِنُ الصَّلاَةَ»

«Аллоҳнинг йўлида биринчи бўлиб ўқ отган араб мен бўламан. Пайғамбар (с.а.в.) билан ғазот қилиб юрган пайтларимизда емишимиз дарахтнинг баргидан бошқа нарса бўлмасди. Ҳатто айримларимизнинг ахлатимиз туя ёки қўйнинг тезагига ўхшаб кетарди. Энди бўлса Бану Асад мени мусулмонлик борасида айблаяпти. Демак, менинг ишларим ҳабата кетиб, ноумидликка учрабман-да?!» (Улар Умарга намозни яхши ўқимайди, деб чақишган эди)».

у) Бахиллик, хасислик:

Аллоҳ Таоло айтади:

وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُفْلِحُونَ

– “Ким ўз нафсининг бахиллигидан сақлана олса, бас, ана ўшалар нажот топгувчидирлар”,     (Тоғобун:16)

وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى  وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى  فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى

– “Энди ким (Аллоҳ Йўлида хайр-саховат кўрсатишдан) бахиллик қилса ва (ўзини Аллоҳ ҳузуридаги ажр-мукофотлардан) беҳожат билса ҳамда гўзал оқибатни (яъни Аллоҳ ваъда қилган жаннатни) ёлғон деса, бас, Биз уни (дунё ва охиратда бахтсиз бўладиган) оғир йўлга «муяссар» қилурмиз!” (Лайл:8-10)

Жобир р.а. ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз с.а.в. шундай деганлар:

«… وَاتَّقُوا الشُّحَّ, فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ, حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ»

«… Хасисликдан эҳтиёт бўлинглар. Чунки хасислик сизлардан олдингиларни ноҳақ қон тўкиш, ҳаром ишларни қилишгача олиб бориб, ҳалокатга учратган». Муслим.

Анас р.а. ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар с.а.в.:

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْبُخْلِ …»

«Эй Аллоҳ, мен Сендан бахилликдан паноҳ сўрайман…», деганлар. Муслимдан.

Абу Ҳурайра р.а. ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар с.а.в.:

«شَرُّ مَا فِي الرَّجُلِ شُحٌّ هَالِعٌ, وَجُبْنٌ خَالِعٌ»

«Кишидаги энг ёмон нарса ўта хасис ва ўта қўрқоқ бўлишдир», деганлар.

Абу Ҳурайра р.а. ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар с.а.в.:

«… وَلاَ يَجْتَمِعُ شُحٌّ وَإِيمَانٌ فِي قَلْبِ عَبْدٍ أَبَدًا»

«… Банданинг қалбида иймон билан хасислик ҳеч қачон тўпланмайди», деганлар.

Хизб ут Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин

29.07.2018й.