Куфр ва кофирга чиқариш
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Куфр ва кофирга чиқариш
Шу кунларда куфр олами мусулмонлар орасида ҳар ҳил низоларни чиқариб, бир-биримиз билан, ё оғзаки, ёки моддий қарама-қаршиликларга киришимизни, ўзимизни ўзимиз заифлаштиришимиз учун ва бирлашиб кетишимизнинг олдида оз бўлсада тўсиқ бўлиши учун, қўлидан келган ишларни қилибгина қолмай, балки бойлик, қурол-аслаҳалар ёрдамида, ҳамда малайлари орқали ўз мақсадларига етишга харакат қилиб келмоқда. Шунинг учун биз мусулмонлар, ҳар қандай дуч келган муаммоларимизда Қуръон ва ҳадисга мурожаат қилишимиз керак. Аллоҳ Таъоло айтади:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِوَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُتَأْوِيلاً
“Ўзаро мумомилаларингизда, бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтарингиз! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. [4:59]
Ислом оламидаги харакатларга ҳам қандай харакат эканлигига ҳукм беришимиз учун “хужжат”га таянамиз. Расулуллоҳ(соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳар бир ишда биз билишимиз мумкин бўлган нарсага, яъни зоҳирига қараб ҳукм қилишимизни ўргатган, қалбидаги Аллоҳ Таолога ҳавола. Одамларга амал ва сўзларига қараб муносабат билдирамиз. Баъзи бир ишлардаги хато тушунчаларини баҳс ва муҳосаба билан ислоҳ қилинади. Масалан: Ҳозир кўзга кўринган харакатларининг кўпчилиги моддий фаолият олиб борадиган исломий харакатлардир. Яъни Исломий давлатни яна хаётга қайтариш учун жанглар, урушлар ва жиҳодлар олиб борувчи харакатлар.
Ва ушбу харакатларнинг кўпчлиги, қаерлардадир маълум худудларни эгаллаб олганларидан кейин, кўп мусулмонларни қилаётан амалларига хукм чиқариш асносида, кўпчилик холатларда, Ислом шариати хукмларини жорий қиляпмиз, деган даъво билан, кўп мусулмонларни, гуноҳ амаллари учун кофирга чиқариб, оқибатда уларни қатл қилиш ишлари кўпайиб кетди. Бу эса, ўз ўрнида дунё бўйлаб Ислом динини оммага қонхўр, золим қилиб кўрсатилишига ёрдам бермоқда.
Биз масалани асос-негизи ва иккинчи даражали тарафларини бахс қилишга киришмоқчи эмасмиз… Биз айтамизки,“Улар моддий фаолият олиб боришни Исломий Давлат барпо қилишдаги тариқат деб ўйлашади. Биз бундай фикрда эмасмиз, чунки Росулуллоҳ(соллаллоҳу алайҳи ва саллам) давлат барпо қилишда амал қилган шаръий тариқат шундан иборат эдики, унга кўра, Росулуллоҳ(соллаллоҳу алайҳи ва саллам) даъват босқичида моддий ишлар билан шуғулланмадилар”. Ёки бу ердаги мунозара бир-бирини ўлдириш ҳақида бўлса, “Мусулмоннинг қони, моли ва ор-номуси бошқа мусулмонга харомдир”.
Агар хатоларини етарлик баёнидан кейин, ислоҳ қилишса, даъволарида рост эканлиги исботланади, қулоқ солишмаса ёлғончи эканликлари зоҳир бўлади ва Исломига амал қилишни мақсад қилганлар, мухлислар эргашмай қўйишади, уларнинг таъсири ҳам йўқолади.
Аммо ижтиҳоддаги иҳтилофга эса, далил билан раддия билдирилади, халос. Бундан бошқача, яъни уларни бир ишга қарши фикр билдирганларнинг ўзлари билан далиллар асосида бахслашиш ўрнига, бошқалар билан улар хақида, ўша фикр билдирганлар ҳақида гаплашиш ёки уларга Ислом қарашидан бошқача қараш билан ёндошиш, айнан куфрнинг мақсади бўлиб, бизни тўғри йўлда давом этишимиздан чалғитади ва ўзимизни ўзимиз билан овора қилиб қўяди.
Агар ҳар бир ишда шаръий ҳукмни махкам ушласак, куфрнинг найранглари ҳам, малайларининг таъсири ҳам қолмайди. Мана Сурияда озми-кўпми шариатни маҳкам ушлаётганларни куфр олами биргалашиб ҳам алдай олишмаяпти. Шунинг учун, сизлардан ҳозирги вақтда Шом ва Ироқда содир бўлаётган ходисалар хусусида эҳтиёт бўлишларнингизни маслаҳат берамиз. Чунки инсон бу дунёда яшар экан, адашмасдан яшашни ҳоҳлайди ва ҳар бир ишни қилаётганда тўғри қилаяпман, деб ҳисоблайди. Бироқ кўпинча тўғри деб қилган иши ҳато бўлиб чиқади. Адашмаслик учун, ишни қилишдан аввал тўғри ишни қандай билиш мумкинлигини аниқлашимиз керак. Аввало ақидани тўғрилаш, сўнг шаръий ҳукмларни яхши тушуниб, унга кучли боғланиш керак, чунки ақидани тўғрилаш билан иймон саломат бўлади, шаръий ҳукмни тўғри тушиниб, унга амал қилиш билан иймон кучаяди. Шунинг учун “ақида” ва “шаръий ҳукм”нинг маъносини қисқача келтирамиз:
Ислом ақидаси — Ислом ақидаси Аллоҳга, фаришталарга, китобларга, пайғамбарларга, охират кунига, қазо ва қадарнинг яхши-юёмони Аллоҳдан эканига иймон келтирмоқдир. Иймоннинг маъноси далил асосида қатъий тасдиқлашдир. Агар тасдиқ далилсиз бўлса, у иймон саналмайди. У фақат далилдан келиб чиқсагина қатъий тасдиқ ҳисобланади. Агар далили бўлмаса, унда у қатъий эмас, фақат хабарлардан бирини тасдиқлашдир, асло иймон деб эътибор қилинмайди.
Шаръий ҳукм — у бандалар амалларига тааллуқли бўлган Шореъ (шариат эгаси)нинг хитобидир. Инсон қиладиган ишларга ва у ишларини бажараётгандаги нарсаларга нисбатан бўлган муносабатини аниқлаб олиш, яъни феъллар ва нарсаларга ҳукм чиқариш ҳуқуқига ким эга? Инсон шу коинотда яшовчи жонзот сифатида баҳс мавзуси экан, ҳукм чиқариш ҳам, инсон учун ва унга алоқадор экан, демак, инсоннинг феълларига ва унга алоқодор нарсаларга ҳукм чиқарилиб, инсонни уларга нисбатан қандай муносабатда бўлиши аниқланиши энг муҳим нарсадир. Буни аниқлаб бериши мумкин бўлган икки таҳмин бор, яъни Аллоҳми ёки инсонми? Бошқача айтганда, шариатми ёки ақлми? Чунки, Аллоҳнинг ҳукми шариат, инсоннинг ҳукм қилиши эса, ақлдир. Хуллас, ҳукм чиқарувчи ким? Шариатми ёки ақлми?
Бу нарсаларга ҳукм чиқаришнинг уч жиҳати:
Биринчиси – уларнинг воқеъсини ўрганиш.
Иккинчиси – улар инсон табиатига мос келиш келмаслиги.
Учинчиси – савоб-жазо ёки мақтов-мазаммат жиҳати.
Аммо, нарсаларга ҳукм чиқаришда биринчи ва иккинчи жиҳатдан, яъни уларнинг воқеълиги нима эканлиги ва улар инсон табиатига мос келиши ёки келмаслиги, буларнинг ҳар иккисида ҳукм чиқаришда инсон ҳукмрон, яъни бу ерда шариатга эмас, ақлга ўрин берилади. Ушбу икки жиҳатда феъллар ва нарсаларга ақл ҳукм чиқаради. Бу икки жиҳатнинг бирортасида шариат ҳукм чиқармайди. Чунки, бу ишларга шариатнинг дахли йўқ. Чунки, инсон табиати зулмдан нафратланади, ҳалокатдан қутқарувчи ҳалоскорга нисбатан мойиллик сезади. Ширин нарса чиройли, аччиқ нарса хунук ва ҳоказо. Буларнинг барчаси нарсанинг воқеъси, уни инсон ҳис қилиб, ақли идрок этади ёки инсоннинг табиат ва фитратига боғлиқ бўлиб, инсон уни ўз туйғулари билан сезади ва ақли идрок этади. Шунинг учун бу нарсаларга шариат эмас, балки ақл чиройли ёки хунук, деб ҳукм чиқаради, яъни мазкур икки жиҳатда феъллар ва нарсаларга ҳукм чиқариш ҳуқуқи инсонга берилади. Демак, бу икки жиҳатда ҳукм чиқариш инсоннинг ишидир.
Аммо, феъллар ва нарсаларга дунёда мақтов-мазаммат , охиратда эса, савоб-жазо жиҳатидан ҳукм чиқариш, шубҳасиз, ёлғиз Аллоҳнинг ҳаққидир. Инсон бунга аралаша олмайди. Яъни, бу ҳуқуқ(яъни ҳукм чиқариш) ақлники эмас, шариатникидир. Бу борадаги ягона ҳоким ақл эмас, шариат эканлигининг боиси шуки, феълларга ёки нарсаларга мақтовлик ёки мазамматлик эканлигига ва уларга савоб ёки жазо бўлишига ҳукм чиқара олмайди. Бу иш ақл учун амри маҳолдир. Шунинг учун бу борадаги ҳукм чиқарувчи инсон эмас, Аллоҳ Таъолодир, яъни ақл эмас, шариатдир. Демак, шариатга ишониш-имон келтириш ақлга боғлиқ эмас, балки фақат шариатнинг ҳукмигина бандаларнинг феълларига ва уларнинг феълларига алоқадор нарсаларга ҳакам бўлади. Демак, Аллоҳ Таъоло тарафидан келган Шариат қонунларининг барчасига мутлақ таслим бўлиш вожибдир, акс ҳолда киши кофир бўлади. Шунинг учун Шариат қонунларини бутунича ёки унинг қатъий исбот қилинган муфассал қонунларини инкор қилиш куфрдир. Бу қонунлар ибодатлар, муомалалар, уқубат (жазо чоралар) ёки емак-ичмакларнинг қайси бирига тааллуқли бўлишининг фарқи йўқ: Аллоҳ Таъоло айтади:
فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّىَ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُواْ فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجاً مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْتَسْلِيماً
“Йўқ, Парвардигорингизга қасамки, то улар ўз ўрталарида чиққан келишмовчиликларда сизни ҳакам қилмагунларича ва кейин сиз чиқарган ҳукмдан дилларида ҳеч қандай танглик топмай, тўла таслим бўлмагунларича-бўйинсунмагунларича зинҳор мўмин бўла олмайдилар”. [4:65]
Буларнинг барчаси инсоннинг табиатига мос келиши ёки мос келмаслиги жиҳатидан ёки буларнинг воқеълари жиҳатидан эмас, балки дунёда бу нарсаларга мақтов ёки мазамматни, охиратда эса, савоб ёки жазони тартиблаш жиҳатидан амалга оширилади. Шунинг учун бундай ишларда ҳукм қилиш фақат шариатга хосдир. Демак, феълларнинг ва уларга алоқадор нарсаларнинг устидан ҳукм чиқарувчи ҳоким ёлғиз шариат бўлади. Бу борада ақл учун хеч қандай ўрин йўқдир. Бир ишни қилиш ёки қилмасликда ақлни, яъни ҳохиш-истагини ёки бировни буйруғи асосида қилиши ўшани “илоҳ” қилишлиги бўлади. Аллоҳ Таъолоайтади:
اتَّخَذُواْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً مِّن دُونِ اللّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُواْ إِلاَّ لِيَعْبُدُواْ إِلَـهاً وَاحِداً لاَّ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّايُشْرِكُونَ
“Улар Аллоҳни қўйиб ўзларининг донишмандларини, роҳибларини ва Масиҳ ибн Марямни Парвардигор деб билдилар.Улар фақат битта илоҳдан бошқага ибодат қилмасликка буюрилган эдилар. Ундан ўзга ибодатга сазовар зот йўқ. У зот улар ширк келтираётган нарсадан покдир”. [9:31]
Давоми бор…
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
10.10.2014й.
