بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Ливия икки ўт орасида: мустамлакачилар ва малай ҳукмдорлар

Бугунги кунда Ливия тобора кучайиб бораётган халқаро курашнинг гаровига айланди, унга Ливия аҳлининг ўзи қурол бўлмоқда, десак муболаға қилмаган бўламиз. Бу курашда Ливия аҳли билан бир қаторда, ҳар қандай одамни ўлдиришдан тап тортмайдиган, одамларни қасос учун жазолашда устаси фаранг бўлиб кетган ашаддий жиноятчи гуруҳларни узоқлардан олиб келиб,  фойдаланишмоқда… Гўё бу жиноятларнинг ҳаммасини қасддан ўзлари бажаришгандек! Бу нарса ғоят йиртқич ва ёвуз амалиётларда янада яққол кўринмоқда… Масалан, яқинда мана шу жиноятчи гуруҳлар Триполи жанубидан қочиб чиқиб кетаётиб, аҳолиси кўчирилган уйларга кўплаб бомбалар ўрнатишди, уйлардаги ҳар бир нарсага, эшикларга, краватлар остига, ҳатто болалар ўйинчоқлари ичигача портловчи моддалар жойлаб кетишди… Бунча ҳам ваҳший бўлмаса бу уруш?!

Ливиядаги кураш бир неча кўринишда, ҳарбий ва иқтисодий кўринишда бўлмоқда. Иқтисодий кураш Ливия соҳиллари бўйлаб нефт портларини ёпиш ҳамда барча портларни таъминлайдиган нефт конларини беркитиш кабиларда кўринади. Тўғри, порт ва конларни ёпиш биринчи марта бўлаётгани йўқ. Аммо бу сафар америкалик хўжайинлар буйруғи билан ёпилгани шундоқ маълум бўлиб турибди ва ҳали бери очилмайди. Булар ҳам етмагандек, нефтни контрабанда йўли билан Мисрдаги Сисий режимига етказиб берилмоқда.

Курашнинг сиёсий кўринишларига келсак, барча воқеа-ҳодисаларни келтириб чиқарган ҳам аслида мана шу сиёсий жиҳатдир. Масалан:

Италиянлар французларга, французлар италянларга айблов тошларини отишяпти, иккаласи ҳам бир-бирини Ливиядаги тартибсизликларни келтириб чиқарганликда айблашяпти.

Воқеа-ҳодисалар майдонига руслар кириб келди, киришлари ортидан «Вагнер» ташкилоти содир этган ишларга жавобгар бўлмасликларини иддао қилишди, ваҳоланки, бу ташкилот Россиянинг махфий террорчи ташкилоти ҳисобланади.

Энди эса, қўзғолончиларнинг Ҳафтар кучларига қарши аниқ ғалабаларни қўлга киритишлари ортидан шоша-пиша ўт ўчишни тўхтатиш талаблари янграмоқда.

Жазоир «Ливия масаласини ҳал қилиш»да бирор бир ролни адо этиш учун олдинга интилишга уринди!! Ундан олдин Туркия янги бир вазият ўрнатиш истагида шиддат билан кириб боргандан кейин улар европалик хўжайинлари номидан роль бажариш билан бандга ўхшайди.

Франция бўлса, Ливия кризисини бўрттириб кўрсатиб, уни «суриялаштириш»га ва ўт очишни тўхтатиш учун босим қилишга уриниб ётибди. Ҳолбуки, кечагина қурол-яроғ, маблағ ва экспертлар киритиш билан уруш оловини ёққан мана шу Франция эди. Мунофиқлик шу даражада… Чунки Америка Ҳафтарда биринчи ва ягона вариантни энди кўрмайдиган бўлиб қолди… Туркия ҳам агар Америка яшил чироқ ёқмаса, бу юртга кирмаган бўларди. Шу боис, сиёсий саҳнада қатор позиция ва ролларни бўлишиш намоён бўлди:

Туркия Саррож ҳукуматини қўллаб-қувватлагандан сўнг Ҳафтар мудофаалари ва барча фронтлару шаҳарлардаги назорат пунктлари қўзғолончилар ва Вифоқ армияси қўли билан йиқила бошлади. Ҳафтар бешта йирик шаҳарни, шу жумладан, ўзининг мустаҳкам қўрғони бўлган Тарҳунани ва миллий стратегик базасини қўлдан бой берди. Буларнинг барчаси қисқа вақт ичида йиқилди, баъзилари ҳеч қандай жангсиз таслим бўлди, масалан, Тарҳуна каби.

Шуларнинг барчаси манзарасида русларнинг «Вагнер» ёлланма кучлари Триполи жанубидан чиқиб кетди, афтидан, уларни ва бошқаларни ўлим жарчиси аввалдан огоҳлантирган кўринади. Уларнинг чиқиб кетиши келишилган равишда бўлгани, чунки ҳаво ва замбараклар зарбасидан соғ-омон чиқиб кетишларини таъминлаш учун руслар билан турклар ўртасида қандайдир иттифоқ бўлган бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас, чунки бу ишлар шунинг аломатидир! Бу воқеа-ҳодисалар оқими янги «йўл харитаси» тақозосига биноан кетаётган кўринади.

Бану Валид шаҳри жангсиз йиқилди, шаҳар аҳолисидан ҳеч кимнинг талофат кўрмаслиги учун шаҳардаги нуфузли кишилар билан шаҳар мэри ўртасида келишув бўлиб ўтди… Зотан, Бану Валид шаҳрининг аксар аҳолиси эски режим тарафдорлари ҳисобланади.

Мен ушбу мақолани ёзар эканман, қўзғолончилар ва Саррож кучларининг силжиши Сирт шаҳри бўсағасигача етиб боргани хабар қилинди. Бу шаҳар собиқ режимнинг Ҳафтар билан иттифоқ тузган тарафдорлари учун асосий истеҳком ҳисобланади. Сирт йиқилди, дегани бутун Ливия ғарби қўзғолончилар ва Саррож кучлари қўлига ўтганини англатади.

Хўш, қўзғолончилар билан Саррож ҳукумати Ҳафтарга қарши наҳотки шу даражага етиб боришса? Ёки ишлар олдинга силжиб, Шарқий минтақалар жанги бошланадими?

Табиийки, ҳозир ҳамма диққат-эътибор аввало Жанубий минтақаларга қаратилган. Ҳафтарнинг жанубдаги Жафра баъзасидан бошқа ҳеч нарсаси қолмади. Бу баъза қўлдан кетса, бутун жануб қўзғолончилар билан Саррож ҳукумати қўлига ўтади.

Ҳафтар тақдири нима бўлади? Ўйнайдиган бирор роли борми унинг?

Эрдоган билан Саррож матбуот конференцияси беришди. Саррож – Ҳафтар биз билан ўтирмаслиги ва биз билан мулоқот ўтказмаслиги керак, деди. Эрдоган «Ҳафтардан жиноятлари учун ҳисоб сўраш керак», деди. Саррож «Ҳафтар бирор сиёсий ечим ёки мулоқотга шерик бўлиши мумкин эмас», деди. Бу гапларнинг барчаси Ливия масаласида ўзгариш бўлишига далолат қилмоқда, албатта, бу гаплар тагида қандай гап ётгани Эрдоганга яхши маълум. Афтидан, Америка воқеалар оқимидан ҳамда европаликларнинг натижаларга таъсир қила олмайдиган заиф ҳалқага айланганидан кўнгли тўлган кўринади. Хусусан, Туркиянинг қўзғолончилар ва халқ ичида кенг қўллаб-қувватловга эришиб, ҳозирда юртда мавжуд бўлиб туришига Саррож ҳам, унинг ҳукумати ҳам итоат қилишаётган бир пайтда. Айниқса, улар Туркиядан қурол-яроғ билан қўллаб-қувватланди ҳамда кўплаб қўзғолончилар турк экспертларидан ҳарбий машқлар ўрганди. Бу эса, Ливияга ўз вазиятини ўнглаб олиш ва уруш оқибатларини бартараф этиш ҳамда қурилиш механизмини ишга тушириш босқичига ўтиш имкониятини беради.

Вазиятни таранглаштириш қуроллари ҳукмрон тарафлар ва қарор қабул қилувчилар қўлида сақланиб қолмоқда. Бу эса, Трампга ўз сайлов кампанияси давомида бундан фойдаланиш имконини беради.

Шунинг учун, Уммат орасидаги холис инсонлар – алҳамду лиллаҳ улар кўпчиликни ташкил қилмоқдалар – ушбу воқеликни тушуниб етмоқлари ҳамда юртни малайлар ҳамда йирик давлатлар билан алоқа қилувчилар қўлидан тортиб олишга жиддий ҳаракат қилмоқлари даркор. Қўлида қурол тутган инсонлар Аллоҳнинг изни ва ёрдами ила, унга таваккал қилиб, ушбу улуғ ишни уддалашга албатта қодирдирлар.

﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ﴾

«Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, (Аллоҳнинг) ўзи унга етарлидир»   [Талоқ 3]

Роя газетасидан олинди