بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Муаммо ўқитувчидами?

Ўқитувчиларимизнинг ичида хеч эсдан чиқмайдигани, хотирамиздан ўзгача таъсир билан жой олгани, биринчи ўқитувчи бўлса керак. Мактабнинг бошланғич синфида ўқиётган вақтларим эди. Бир куни ўқитувчимиз бир топшириқ бердилар ва мен ҳаммадан аввал, биринчи бўлиб жавоб бердим, шунда ўқитувчимиз менга аъло бахо қўйиб “ота онанга раҳмат айтиб қўй” дедилар, уйга бориб “Ойи, ойи мен “5” бахо олдим” деганимда ойимлар пешонамдан ўпиб “Устозинга раҳмат болам” дегандилар.

Йиллар ўтди, олий маълумотли диплом сохиби бўлдим ва бир ташкилотда ишлай бошладим. Шу кунларда ишдан келиб, кийимимни алмаштириб турсам бир махаллада турадиган ўртоғим чақириб қолди. Чиқдим, бир оз хол ахвол сўрашдикда мен “Юр ичкарига” – дедим, ўртоғим “Йўқ, Кўчада гаплашаверамиз, сени кўрмаганимга кўп бўлди, шунга ишдан келгандур деб, бир оз сухбатлашармиз, дея чиққан эдим” – деди. Уйга юр дейишларимга қарамай, барибир ўз айтганида туриб олди ва кўчада сухбатни давом эттирдик. Шу пайт, бизнинг уйга яқин бўлган қўшнимнинг уйи ёнида бир можаро бошланди, эътибор берсак бу уйдаги қўшнимнинг ўғли коллежда ўқир экан. Шу болани коллежга бормаганлиги учун ўқитувчиси келибди, ўқитувчи қўшнимга, яъни боланинг отасига “Ўғлингизнинг келажаги билан қизиқмайсизми? Коллежга хужжат топширгани бирга бориб, қанча ваъдалар бергансиз, энди болангиз коллежга 3 ой дан бери бормайди, нега боргин демайсиз?” – деди. Боланинг отаси “Ўзи коллежларингни ўқитувчилари ўзлари ўтаётган фанларини билмас эканлар, яна биноларинг иситилмаса, эртага касал бўлса, даволаш учун пулини тўлайсизми, коллежингизга борганимни пеша қилманг, хохласангиз хужжатини бераверинг, ўқимай қўяверади” – деди. Ўқитувчи ҳам қайсар экан қўшнимга қаттиқ гапиришни бошлади, “Давлат қонун чиқариб қўйган мажбурий таълим деб, прокурор ёки ИИБ бошлиғи сўраса жавоб бера оласизми” – деганди, қўшним яна ҳам қизишиб кетди ва “Ўзимни болам учун жавоб берарканманми, хохласам ўқитаман, бола меники”. Бу гаплардан кейин ўқитувчи баттар қизишиб, “Унда гапларингизни ёзиб беринг, болангизни тарбиясизлиги сизнинг айбингиз экан” – деди, қўшним эса ўқитувчини “сен”лашга ўтди “Боламни сенлар буздинг, мактабда хар қалай ўқир эди, сенларнинг коллежингга кирганидан кейин бола айниди, мен эмас болани айнишига, сенлар айбдорсан” – дея жеркиди. Болани тарбиясида масъул бўлганлар болани олдида ўзларининг кимлигини маълум қилар эдилар. Ўқитувчи кетди, шунда ўртоғим Умиджон деган қўшнимиз хақида гапирди “Умиджонни 4 – синфда ўқийдиган қизи бор. Шу қизчани ўқитувчиси қаттиқ урган ва Умиджон бориб ўқитувчи билан тортишиб, аччиқ устида ўқитувчини уриб юборган”. Бу гаплардан кейин сухбатни тугатдик.

Биз эътиборсизлик қилаётган таълим сохаси бўйича қилинаётган ишлар, мана шундай ёки бунданда ачинарлироқ холатларни вужудга келтирмоқда. Бир ўйлаб кўрсак, бундай холатни юзага келишига сабаб ота – оналарми ёки ўқитувчиларми?

Ўқитувчиларимизнинг муаммолари нимада эканлигини кўриб чиқсак, балки бу холатнинг сабаби топилиб қолар. Ўқитувчиларнинг ойлик иш хақлари камолий эхтиёж у ёғда турсин, бир ойлик кундалик эхтиёжларига ҳам етмайди, кўпчилиги кейинги иш хақигача қарз олиб етиб борадилар. Давлат хар хил ушландиқларни, мисол қурилишлар ва бошқа тадбирлар учун шанбалик ушландиқлар, асосан шу ўқитувчиларга юклатилади. Баъзи пайт эшитиб яхши ҳам бу давлатни бахтига ўқитувчилар бор экан, деб қўяман. Айнан шу маош туфайли мактаб ва коллежларда эркаклар сони кам, хозирги вақтда бу иш фақат аёллар касбига айланиб бормоқда. Чунки оила боши бўлган эркак оила харажатларини қоплай олмайдиган маош учун ишламаслиги табиий хол. Уйларимизда ҳам асосан ўғил бола тарбияси билан эркаклар шуғулланади, бу болалар баъзида ўз онасининг айтганини қилишни хохлашмайди, бегона аёл шахсиятига тегиб муомала қилиб турса хўп деярмиди. Ўғил болани тарбиясида эркак кишини ўрни алохида ахамиятга эга, деб биламан. Буни қарангки, давлат ривожида таълим системаси алохида аҳамиятга эга бўла туриб, бу тузумнинг бепарволиги нима учун, деб ўйлайсиз.

Давлат ишларида таълим, тарбия, одоб, аҳлоқ жуда аҳамиятли хисобланади, айниқса бу масканлар етарлича билим бера олмаса, унда бизнинг келажагимиз, яъни давлатнинг келажаги нима бўлади. Ота оналар ўз фарзандларига етарлича эътибор қаратмаса, эртага шу фарзандидан тарбияли бўлишни хоҳлайдими, қолаверса ўзининг таъминотини ва эътибор қилишини шу фарзандидан кутадими?

Аслида келажак ғами давлатнинг асосий ғамларидан хисобланади. Бу тузумни қарангки, бу борада баландпарвоз гаплар бору, фақатгина қоғозларда қолиб кетадиган қарорлар чиқариш билан ўзини келажакка эътиборлидек кўрсатади. Таълим сохасида бу тузум ўқитувчи ва ўқувчиларни қандай ахволларга солаётганини кўриб турибмиз.

Биз хохлайдиган таълимга бўлган эътибор, имконият, шарт шароитлар Исломда бор. Агар Исломий тузум билан яшасак фарзандларимизнинг таълим тарбиясию, ўқитувчиларнинг бу ишлардаги фаолиятлари учун шарт шароитларни давлат ўз бўйнига олади. Таълим соҳасини имкониятлар ва моддий томондан ҳам етарлича таъминлайди. Ана шунда фарзандларимиз бизлар кўрганда кўзларимиз қувнайдиган таълим ва тарбияга эга бўладилар, ин ша Аллоҳ. Зеро, Аллоҳ бизларга фарзандларимиз ҳақида шундай дуо қилишни таклиф қилган,

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَاماً

“Улар: “Эй Роббимиз, бизларга шундай жуфт ва фарзандалар бергинки, уларни кўрганда кўзларимиз қувнасин ва бизларни тақводорларга бошлиқ қил” – дейдилар” (Фурқон, 74)

Ўзбекистон Ҳизб ут-Таҳрирининг медиа офиси Абдуллоҳ

11.01.2014й