بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

«Наҳза» тўғони ва Миср билан Судан тил бириктируви

Ҳижрий 1439 йил 22 сафар, милодий 2017 йил 11 ноябр шанба куни «Холиж онлайн» сайтида қуйидаги хабар нашр қилинди:

«Бугун шанба куни Қоҳирада Эфиопиянинг «Наҳза» тўғони (Хидасе ГЭСи)нинг салбий оқибатларини аниқловчи илмий тадқиқот хулосаларига оид келишмовчиликларни ўрганиш учун Қоҳирада Миср, Судан ва Эфиопия иштирокида анжуман бошланди.

Мисрнинг сув ва ирригация вазирлиги баёнотига кўра, айни масала бўйича ўтказилаётган бу еттинчи анжуманда учала Нил бўйи давлатларининг сув ва ирригация вазирлари,  Мисрдан Муҳаммад Абдулотий, Судандан Мўътаз Мусо, Эфиопиядан Силчи Бекили қатнашди.

Баёнотда «анжуманда мазкур вазирлардан иборат уч томонлама комиссиянинг, ҳамон «аниқланмаётган» келишмовчиликларни ҳал этиш мақсадида мубоҳасаларни давом эттириши» айтилди.

Унда таъкидланишича, Миср «давлатларни франциялик маслаҳатчи тайёрлаган «илмий тадқиқот»нинг кириш хулосасини қабул қилишга ишонтиришга қаттиқ ҳаракат қилмоқда».

Роя газетаси шарҳи:

Нил сувлари устидаги кураш қадимдан мавжуд. Бироқ у то мустамлакачилар келмагунча халқаро даражага кўтарилмаган эди. Ўшанда милодий ўн саккизинчи асрда ғарблик мустамлакачи етакчилар ушбу Ҳабашистон мулки бўлган Нил дарёсини буришга даъват қилишди. Бундай даъват Муҳаммад Али Пошони – Усмоний Халифалик давлатидан изн олгандан сўнг – жавоб юриши қилишга, бутун Судан манбаларини, жумладан Банишанқул-Гумуз минтақалари билан қўшиб олишга ундади. Ваҳоланки, бу минтақаларнинг қўшиб олиниши Эфиопия ҳукумати учун омадсизликдан ўзга нарса эмас.

Дарҳақиқат, янги тарихда ҳам сувларнинг Миср ва Суданга қуйилишига бошқа давлатларнинг аралашмаслигига оид бир неча битимлар имзоланган. Мисол учун 1902 ва 1929 йиллардаги Аддис-Абеба битими ва бошқалар каби. Буларнинг барчаси Миср ва Суданнинг Нил дарёси борасидаги ҳуқуқларини муҳофаза қилувчи битимлар бўлган. Эфиопия аралашуви, Тана кўли (Нил дарёсининг бош манбаи)ни Авали Сув омборига буриш бўлди. Худди шу нуқтаи назардан, Нил сувидан улушга эга бўлиш мақсадидаги яҳудийлар лойиҳаси пайдо бўлди. Яҳудийлар давлати айни аралашувда Танзания ва Руанда тўғонларини молиялаштирди ҳамда «Наҳза» тўғонида ҳам алоҳида роль ўйнади. Нил бўйи давлатлари, Миср билан Суданни бўғзидан олиш ниятида, мустамлакачи давлатлар кўрсатмаси билан юқоридаги тарихий битимларни бузишни бошлашди ва янги битимлар тузишга уринишди, Судан билан Мисрни музокаралар қопқонига илинтиришди. Музокаралар эса, бу икки юрт манфаатига эмас, фақат мустамлакачи давлатлар манфаатига хизмат қилувчи ечимлар келтириб чиқарар эди. Янги битимларнинг энг хавфлиси, 2010 йил имзоланган Энтеббе битими бўлиб, Миср билан Суданнинг тарихий улушдан маҳрум қилишга олиб борарди. Бу икки давлат битимдан чиқиб олишди, бироқ вақт ўтган эди… Битимнинг энг хавфли ери, сувнинг тенг тақсимланишида бўлди. Миср билан Судан раҳбарлари Нил дарёси масаласида ва «Наҳза» тўғони қуришда ён беришди. Яъни 2015 йил 23 март куни Хартумда Эфиопия, Миср ва Судан ўртасида принципларни эълон қилиш битимига имзо чекиш билан ён беришди. Бу битим Энтеббе битимидан ҳам жуда хавфли ҳисобланади. Чунки бу билан Эфиопиянинг  ўша ҳалокатли тўғонни қуриши тўла тан олинган. Агар Миср билан Судан рошид Халифалик давлатининг бир бўлаги бўлганида эди, бу мустамлакачи давлатларнинг малай, ялоқхўр давлатлари бундай журъат қилишмаган бўларди, Ислом ва мусулмонларга макр қилиш ниятида Халифалик давлати манфаатларига таҳдид қилишга ботина олишмас эди. Бу эса, ҳар бир мусулмон зиммасига Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолога итоат қилинувчи мусаффо ҳаёт билан таъминловчи рошид Халифаликни барпо этишга ҳаракат қилиш вазифасини юкламоқда.

Роя газетасининг 2017 йил 15 ноябр чоршанба кунги 156-сонидан