Омонат нима-ю, хиёнат нима?
بسم الله الرحمن الرحيم
Омонат нима-ю, хиёнат нима?
(2-қисм)
Омонатдорлик хақидаги мавзумизни бугунги қисмида хар бир даврда ўта мухим саналган бир омонат хусусида тўхталмоқчимиз. Яъни, у шундай бир омонатки, унга хиёнат қилинса бутун бир умматга қилинган хиёнат бўлади. Бу омонат эса, дин ва илм омонатидир. Қиёмат тонгида ушбу омонат хақида барчамиз, хусусан уммат пешволари хисобланган олим инсонлар қаттиқ сўралишлари бор хақиқатдир.
Бундан ўн тўрт аср муқаддам, Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) инсониятни хорликдан азизликка олиб чиқувчи буюк Ислом динини инсонларга олиб келдилар. Аллоҳнинг рисолатини бутун инсониятга етказиб, Ислом оламида биринчи имом ва йўлбошчи бўлдилар. У кишининг олиб келган дустурларига бўйсуниб эргашганлар икки дунё саодатига эришиб, инсоният тарихида улкан зафарлар эгасига айландилар. Бунга асосий сабаб шуки, Пайғамбар (с.а.в.) ўз Роббиси томонидан юкланган масъулиятни чиройли, сўзсиз адо этганликлари бўлди.
У кишидан сўнг ушбу масъулиятли вазифани Халифалар давом эттирдилар. Ушбу саодатли давр сал кам ўн тўрт аср давом этиб, мустамлакачилар малайи Мустафо Камол томонидан Усмонийлар Халифалик давлати ағдарилгунга қадар, яъни 1924 йил 3 мартига қадар давом этди. Шу давр мобайнида 92 нафар халифалар келган бўлса, уларнинг аввали Абу Бакр (Аллоҳ у кишидан рози бўлсин) бўлса, энг сўнгги мусулмонлар халифаси Абдулмажид (1922-1924) эди. Исломий бошқарув соясидаги Ислом диёрлари мисли кўрилмаган даражадаги ютуқларни қўлга киритиб, оз фурсатда бутун дунёни ларзага солувчи бир кучга айландилар. Инсоният юксалиши учун зарур бўлган барча соҳалар (таълим, иқтисод, ижтимо, ҳарбий соҳа) тўғри тартибга солинди. Буларнинг барчасида инсоният келажаги учун жон куйдирган, уммат манфаатини ўз манфаатидан устун кўрган, холис, тақводор халифаларнинг, шу жумладан уммат олимларнинг буюк хизматлари бор эди.
Бундан кўриниб турибдики, уммат етакчилари бўлган олимларнинг холислиги мухим ўринга эгадир. Бу ҳолатни қуйидаги битта мисол билан тушуниб олишимиз мумкин: агар узоқ сафарга йўл олсагу, аммо манзилга қандоқ етиб боришни билмасак, ўзимизга шу йўлни билувчи бир инсонни йўлбошчи қиламиз ҳамда то манзилга етиб олгунга қадар унинг кўрсатмаларига риоя қиламиз. Агар йўлбошчи тўғри йўл кўрсатса, манзилга тинч-омон етиб оламиз. Агар йўлбошчи адашса, барча сафар аҳли ҳам ўз йўлидан адашадилар. Шунга кўра ўринли бир савол туғилади, мусулмонларнинг йўлбошчилари ҳисобланадиган диний раҳнамоларимиз адашсаларчи? Пайғамбар (с.а.в.) “Олимлар менинг меросхўрларим”, деб мақтаган шундай буюк, шарафли вазифа кишилари ўзларини ўринларини бир лахзада унутмасликлари лозимдир.
Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Мендан бир оят бўлса ҳам етказинглар. Бани Исроил ҳақида гапиринглар, танглик йўқ. Ким менга қасддан ёлғон тўқиса дўзахдаги ўриндиғига жойлашаверсин», дедилар». Бухорий ва Термизий ривоят қилишган.
Шунингдек, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан келган ривоятда хам, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадиларки; «Ким бир илмдан сўралса-ю, бас, у ўшани яширса, қиёмат куни Аллоҳ уни оловдан бўлган юган билан юганлайди», дедилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган.
Агар ҳақни таниган илм эгалари инсонларнинг амалларига тааллуқли ҳукмларни баён қилиш ўрнига жимликни афзал кўрсалар, яъни инсонларни Аллоҳнинг амрига эргашиб, Унинг ризоси томон бошлашдан ва етакчилик қилишдан сукут қилсалар, бунинг натижасида инсонлар ботилга ва билимсизликка гирифтор бўлиб, ҳар қандай адаштирувчи кимсанинг этагини тутишлари, алал оқибат аламли азобга рўбарў бўлишлари мумкин. У кундаги азобга дунёдаги хеч бир азоб тенг келмас.
Аллоҳ Таоло айтади:
فَيَوْمَئِذٍ لَّا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ
Билол ибн Ҳорис Музаний (ра) ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар;
«إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ, مَا كَانَ يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ, يَكْتُبُ اللَّهُ تَعَالَى لَهُ بِهَا رِضْوَانَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ, وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ, مَا كَانَ يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ, يَكْتُبُ اللَّهُ لَهُ بِهَا سَخَطَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ»
«Бир киши Аллоҳ рози бўладиган бир гапни гапиради, бу гапи қаерларга етиб боришини ўйлаб ҳам кўрмайди. Аллоҳ Таъоло унга шу гапи учун Ўзига рўбарў бўладиган кунга қадар Ўз розилигини битади. Яна бир киши Аллоҳ ғазабланадиган бир гапни гапиради. Бу гапи қаерларга етиб боришини ўйлаб ҳам кўрмайди. Аллоҳ унга шу гапи учун Ўзига рўбарў бўладиган кунига қадар Ўз ғазабини битади». Молик ривояти.
Илм эгалари умматнинг бошқа вакилларидан кўра Аллоҳдан кўпроқ қурқишлари муқаррардир. Бу хақда Аллоҳ Таоло ўз каломида илм аҳлларига таъриф бериб шундай дейди;
وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ
«Албатта, Аллоҳдан бандалари орасида уламолар (кўпроқ) қўрқади». (Фотир 28)
Яна айтади;
أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاء اللَّيْلِ سَاجِداً وَقَائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ
«Айтинг: «Биладиган зотлар билан билмайдиган кимсалар тенг бўладими» (Зумар 9)
Хулоса ўрнида шуни айтамизки, хақни тушинган хамда умматнинг эртаси куни билан яшаётган хар бир омонатдор илм эгаси бугунги кунда оғир ғариблик билан кун кечирмоқдалар. Бундай ғариб омонат соҳиблари бўлган тақводор илм эгаларига бериладиган мукофот буюк Роббимизни розилиги ила жаннат неъматига муяссар бўлмоқликларидир, инша Аллоҳ.
Бу хақда Абу Хурайра р.а.дан ривоят қилинган хадисда, Пайғамбар (с.а.в.)
نضر الله امرأً سمع منا حديثا فحفظه حتى يبلغه غيره، فرب حامل فقه إلى من هو أفقه منه، ورب حامل فقه ليس بفقيه
«Биздан бир нарсани эшитиб, уни худди эшитганидек қилиб етказган одамни Аллоҳ юзини ёруғ қилсин, бас баъзи етказилган одам эшитувчидан кўра англовчироқдир», дедилар». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилишган.
Хизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин
17.11.2018
