Орол фожиаси ва Венеция биенналеси: Ниқобланган воқелик ва асл ечим

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Бугунги глобаллашган дунёда давлатлар ўз муаммоларини халқаро саҳнада “санъат” ва “маданий дипломатия” ниқоби остида тақдим этишни одат қилган. Ўзбекистоннинг Венеция биенналесида Орол фожиасини марказий мавзу қилиб олиб чиқиши ҳам ана шундай стратегик қадамлардан биридир. Бироқ баландпарвоз кўргазмалар ва миллион долларлик сарф-харажатлар фонида бир ҳақиқат очиқ қолмоқда: Оролнинг қуриши шунчаки экологик хато эмас, балки мустамлакачилик ва мабдаий (мафкуравий) заифлик оқибатидир.

1. Венеция биенналеси: Миллионлаб евро соясидаги “маданият” ва жамият саволлари

​Венециянинг энг қиммат ҳудудларидан бири – собиқ ҳарбий кемасозлик заводи Арсенале (Arsenale) бугунги кунда дунё санъат элитасининг “йиғингоҳи”га айланган. Бироқ бу ерда миллий павильон ташкил этиш – давлат бюджети учун нақадар оғир ва баҳсли юк экани очиқ айтилмайди.​

Миллион евролик “имиж”: Харажатлар кимнинг ҳисобидан?

​Арсенале ҳудудида павильон очиш – бу шунчаки ижара эмас, балки ақлбовар қилмас харажатлар занжиридир. Бу ерда “камтарона” иштирок этишнинг ўзи 400-500 минг евродан бошланади. Агар халқаро кураторлар ва ҳашаматли инсталляциялар орқали “ном чиқариш” кўзда тутилса, бюджет 1,5-2 миллион еврогача шишиб кетади. Бу маблағлар қуйидагиларга совурилади:

​Венециянинг энг қиммат кўчмас мулки учун ижара тўловлари;

​Қимматбаҳо халқаро логистика ва PR кампаниялари;

​Хорижлик маслаҳатчи ва кураторларнинг юқори қалам ҳақи.​

Савол туғилади: Мақсад нима?

Жамиятда ҳақли ва кескин савол пайдо бўлмоқда: “Бюджетдаги бу улкан маблағларни маданиятнинг ялтироқ ниқобига сарфлашдан кўра, ички муаммоларга – таълим ёки соғлиқни сақлашга йўналтириш мумкин эмасмиди?!

Иқтисодий номутаносиблик: Орол бўйидаги аҳоли шўрланган чанг ва сувсизликдан азият чекаётган бир пайтда, бу фожиани Европадаги элита учун “эстетик объект” сифатида тақдим этиш қанчалик ахлоқий?!

Бесамар харажат: Галлереяларга сарфланган маблағлар бевосита Орол ҳудудидаги ҳақиқий муаммоларни ҳал қилиш учун йўналтирилганда эди, бу кўпроқ реал натижа берган бўларди.

2. Геосиёсий “тиланчилик” ва заифлик образи

Орол муаммосини доимий равишда халқаро минбарларга олиб чиқиш аслида муаммони ҳал қилиш эмас, балки “ресурс сўраш сиёсати”нинг бир кўринишидир.

Мустақил ечимнинг йўқлиги: Халқаро сиёсатда куч ва мустақиллик қадрланади. Ўз муаммосини мустақил ҳал қила олмайдиган, доимий равишда грант ва ташқи инвестиция кутадиган давлат образи минтақавий лидерлик даъвосига зиддир.

Рамзий сиёсат: Санъат орқали эътибор жалб қилиш – бу вақтинчалик имиж. Реал қудрат эса, иқтисодий ва сиёсий мустақилликдадир.

3. Фожианинг илдизи: Мустамлакачилик мероси

Оролнинг қуриши – совет давридаги худосиз ва табиатга нисбатан шафқатсиз капиталистик-социалистик ёндашувнинг мевасидир. Пахта монокультураси ва дарёларнинг табиий оқимини буриш фақат фойда ва ишлаб чиқаришга йўналтирилган бўлиб, инсон ва унинг яшаш муҳитини иккинчи даражага суриб қўйган эди. Бугунги кунда бу мустамлакачилик қолдиқларидан фақатгина “маданий кўргазмалар” билан қутулиб бўлмайди.

4. Ягона ҳақиқий ечим: Ислом давлати ва Уммат бирлиги

Орол муаммоси – бу Марказий Осиёни сунъий чегаралар билан бўлиб ташлаган тузум инқирозидир. Сув ресурсларининг адолатсиз тақсимоти, давлатлараро манфаатлар тўқнашуви ва чегаралардаги низолар бу фожиани ҳал қилишга тўсқинлик қилаётган асосий омиллардир.

Масаланинг мабдаий ечими қуйидаги ҳақиқатга тақалади:

Чегараларсиз масъулият: Сув ва табиий бойликлар Ислом шариатига кўра, бутун умматнинг мулкидир. Уни бир давлатнинг иккинчисидан устунлиги йўлида қурол қилиш ман этилган.

Бирлик ва Қудрат: Модомики, Марказий Осиёнинг мусулмон халқлари ягона бошқарув остидаги Ислом давлати ва ягона Ислом уммати бўлиб бирлашмас экан, бу муаммо ҳеч қачон тўлиқ ва адолатли ечим топмайди.

Маънавий асос: Табиатга омонат сифатида қараш фақат иймон ва исломий мафкура орқали мустаҳкамланади. Фақатгина умматнинг бирлиги ва исломий сиёсий ирода дарёларни аввалги оқимига қайтариш, бойликларни халқ манфаати йўлида баҳам кўриш ва Оролни қайта тиклашга қодир бўлган ҳақиқий кучни яратади.

Хулоса қилиб айтганда, Венециядаги кўргазмалар шунчаки чиройли ниқобдир. Оролнинг нажоти эса, ёт мафкуралардан воз кечиш ва асл илдизимиз бўлган Ислом уммати бўлиб бирлашишдадир. Фақатгина ягона уммат ва ягона давлат бўлиш орқали биз ўзимизнинг табиий, сиёсий ва маънавий чегараларимизни қайта тиклай оламиз.

Муҳиддин

18.05.2026й