بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Чанг ютишни бас қилинг!

قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ

“Билган билан билмаган тенг бўлурми – деб айтинг”. (Зумар. 9)

Ислом оламида таниқли муфаккир, ёзувчи Амир Шақиб Арслан қаламига мансуб “Нима учун мусулмонлар қолоқ, бошқалар эса улардан ўтиб кетдилар”деб номланган китобида мусулмонларнинг тараққиётдан ортда қолиб кетиш сабабларини баён қилади ва асосий муаммоларни келтириб ўтади. Шайх келтирган асосий муаммолардан бири Ислом оламида илм фанга бўлган аҳамият пасайиб кетгани кўрсатилади.

Кўпчиликнинг фикрича, Исломда илм фан шаръий ёки илмонийликка эмас, фойдали, фойдасизга бўлинади. Масалан, физика, кимё, табобат каби. Бу фанлар билан мусулмонлар асрлар давомида оламшумул кашфиётларни амалга оширганлар.

Ислом цивилизацияси илм фан ривожига катта ҳисса қўшган. Қуръони Каримда илк оят “ўқи” сўзи нозил бўлган. Ўрта асрларда ислом олимлари дунёда энг кучли ва таниқли табиблар, физиклар, кимёгарлар, хариташунослар ҳисобланганлар, европаликлар мусулмон олимларини ўзларига устоз ҳисоблаганлар. Мусулмон олимлари амалга оширган сон саноқсиз кашфиётлари хозирги илм фан оламида муҳим аҳамият касб этади. Ўша даврларда мусулмонлар дунёни олдинга ҳаракатлантирадиган кучли “мотори” эдилар.

Илгари мусулмонлар умматлар, миллатлар ичида илм-фанда, таълим-тарбияда, кашфиёт-ихтироларда, университетларда энг ривожланган уммат эдилар. Бизнинг университетларимиз дунёнинг ҳамма бурчакларидаги илм истаганларнинг қибласи, олим-муфаккирларнинг кўз тиккан жойлари эди. Қуртуба(Кордова), Ашбилия, Қоҳира, Бағдод, Зайтуна университетлари чиқарган олим-муфаккирлар ўз умматларига унутилмас яхшиликни қолдириб кетдилар. Европа қироллари ўз фарзандларини бу университетларда ўқитишни Халифадан илтимос қилиб ялинганлар у ерда ўқишни ўзлари учун шараф ва фахр деб ҳисоблаганлар.

Халифа Ҳорун ар Рашид замонларида мусулмон олимлари аниқ ишлайдиган механик соат ихтиро қиладилар ва ундан бир нусха Рим императорига совға сифатида жўнатадилар, бу соатни бехато ишлашидан таажубланган император сарой аёнлари соат ичини шайтон ва жинларга лиқ тўла деб ўйлаб, қўрқувдан даҳшатга тушадилар.

Илгари шундай давлатнинг паноҳида, шундай воқеликда фарзандларимиз динлари ва ақидаларини тиниқ тушуниб, ўша даврдаги маълум илм-фанларни кўпини пухта эгаллаб таълим босқичини қисқа муддатда тугаллар эдилар. Илгари талабага таълим олиши мобайнидаги барча харажатларини Халифалик Давлати таъминларди. Таълим олиш барчага мажбурий ва бепул эди. Таълим программасининг асоси Ислом ақидаси эди. Ҳаёт майдонида керак бўладиган билимларни эгаллаш ҳар бир муслим ва муслимага фарз бўлиб, буни ҳаммага таъминлаш давлатга фарз эди.

Илгари Ислом давлати ва мусулмонлар шу даражада илмий тараққиёт чўққисига етдиларки, унинг (масалан ибн Хайсам, ал Хоразмий математика фанларида, ибн Сино ва Розийни медицинада) қолдирган излари жаҳоннинг илмий жиҳатдан ривожланган илм даргоҳларида кўзга яққол намоён бўлаяпти.

Шундай даражадан сўнг биз тубанликка тушиб кетдик. Эндиликда биз мусулмонлар Ғарб оламига илм-фан жиҳатидан боқимондамиз. Бошқа давлатлар дастурхонининг сарқитлари билан кифояланамиз. Улар бизга ташлаётган ўзларига керак бўлмай қолган, ёки ундан зерикишган, ёки замон талабига жавоб бермай қўйган кераксиз чиқиндилар билан озиқланамиз. Ўзимиз ёки Ислом хоҳлагандек эмас, балки мустамлакачи кофир ва унинг думлари хоҳлагандек дарс оладиган бўлиб қолдик. Таълим дастурини бизга Ислом белгилаб бериши ўрнига кофирлар ва кофирларнинг буйруқлари, кўрсатмалари бўйича иш юритадиган таълим вазирликларидаги комитетлар белгилайдиган бўлиб қолди. Эндиликда ақидамиз, одатлар ва анъаналаримизга зид нарсаларни ўрганадиган бўлиб қолдик. Энди ўқувчиларимиз, студентларимиз Холид, Салоҳиддин, Ториқ ибн Зиёддан кўра Наполеон, Сталинни яхши биладилар. Мусъаб, Абу Зар, Билолдан кўра Фридрих Ницше, Адам Смит, Чарльз Дарвинни яхши танишади.

Бундан ортиқ тубанлик борми? Бундан баттар тойилиш бўладими?

Ал Хоразмий, ибн Сино, ар Розий, ибн Байтара каби забардаст олимларни етиштириб берган Ислом олами кейинчалик дунёга кашфиётчилар беришни тўхтатди. Кейинги вақтларда мусулмон оламида бирорта ҳам илм фан олимлари етишиб чиқмай қўйди, дунёни ҳайратга солмай қўйдилар. Бу ҳаммамиз учун оғир ва изтиробли ҳодисани тан олмай иложимиз йўқ. Илм фанга эътиборсизлик, паст даражали саёз таълим соҳаси мусулмонларни ғарбга нисбатан қолоқлик гирдобига ғарқ этди. Ҳатто Буюк Исломий Халифалик таркибида бўлган, хозирги араб давлатларида ҳам бирор кашфиёт қилинмайди, ишлаб чиқилмайди, Ислом олами автомобиллар, смартфонлар, компьютер, ноутбуклар, самолётлар, юқори технолигик нозик асбоб ускуналар ихтиро қилмай қўйганлар. Хамма хаммасини ғарбликлар, мусулмон бўлмаган кимсалар қилмоқдалар.

Мусулмонларнинг бундай қолоқлашига сабаб, улар ўзларини нима учун яшаётганини, яшашдан мақсад нима эканини? Жамиятни мусулмонлар қандай бошқарув тузуми билан бошқаришлари керак эканини? Каби саволларга жавоб қидирмай қўйишди. Яъни мусулмонлар ўзлари иймон келтирган ақидасидан келиб чиққан тузум асосида яшамай қўйдилар, яъни Ислом мабдаси асосида.

Қуйида биз Исломий Давлатнинг дустури лойиҳаси бўлмиш «Дустур муқаддимаси»дан «Таълим сиёсати»га оид моддалардан келтирамиз

170-модда — Исломий сақофат таълими таълимнинг барча босқичларида бўлиши лозим. Олий босқичга кўтарилгач тиббиёт, ҳандаса, табиатшунослик каби соҳаларга ихтисослаштирилганидек, Исломий билимларни ҳам ҳар хил соҳаларга ихтисослаштириш керак.

171-модда — Фан ва саноатлар бир жиҳатдан савдогарлик, деҳқончилик, кемасозлик каби илмга тааллуқли бўлса, иккинчи жиҳатдан рассомлик, ҳайкалтарошлик каби хос нуқтаи назар билан таъсирланган фан ва саноатлар сақофатга алоқадор бўлади. Илмга алоқадорлари ҳеч бир чекловсиз ёки шартсиз қабул қилинаверади. Сақофатга тааллуқлилари эса Ислом нуқтаи назарига зид келган пайтда қабул қилинмайди.

172-модда — Таълим программаси (манҳажи) битта бўлади. Давлат программасидан бошқасига рухсат этилмайди. Модомики давлат программасига риоя этиб, таълим режаси асосида иш олиб бориб, таълим сиёсати ва ғоясини рўёбга чиқарар экан, уй мактаблари ҳам тақиқланмайди. Фақат бу мактабларда ўғил-қизлар аралаш ўқитилмаслиги, эркак ва аёл муаллимлар аралаш ишламаслиги ҳамда бу мактаблар бир тоифа, дин, мазҳаб, ирққа хос бўлиб қолмаслиги шарт.

173-модда — Ҳаётда инсон учун зарур бўлган таълимни бошланғич босқичда ҳам, кейинги босқичларда ҳам ҳар бир эркак ва аёлга мукаммал қилиб бериш давлатнинг бурчидир. Бунинг учун ҳеч кимдан ҳақ олинмайди. Олий таълим ҳам мумкин қадар юқори даражада ҳамма учун қулай ва бепул қилиб берилади.

Мусулмонлар ўша буюкликка, яна аввалги азизликка қайтишлари учун, ҳаётларини иймон келтирган ақидаси бўйича бошқарилишини, ўз ақидаси бўйича яшашни йўлга қўйишлари керак.

Абдумалик

13.04.2015й.

0

0