بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

Ғазо қамалини олиб ташлаш ғояси Туркия амалга ошираётган алоқаларни нормаллаштириш воситасини оқлайдими?

                                                                                       Доктор Моҳир Жаъбарий

Туркия билан яҳудийлар давлати ўртасида алоқаларни нормаллаштириш музокаралари қамалдаги Ғазо келажаги билан боғланмоқда. Туркия алоқаларни нормаллаштириш учун Ғазо қамалини очишни шарт қилмоқда. Ушбу мақола айни музокаралар воқеи, унинг сиёсий оқими ва ундаги позицияларнинг қандайлигига ва бу нарса Ғазо ҳукумати билан яҳудийлар давлати ўртасидаги алоқаларда қандай акс этишига тиниқлик киритади.

Авваламбор, музокараларни нормаллаштириш сиёсатига мос шаклга келтирилганига шубҳа йўқ, албатта. Чунки турк масъулларининг 2016 йил 14 апрел куни Ҳамас ҳаракатига яқин бўлган «Рисола» газетасига берган интервьюларидан тез орада томонлар ўртасида якуний шартнома имзоланиши фош бўлди. Кейин газетада айни музокара муваффақиятли нормаллаштирув дея баҳоланар экан, бу «Ўрталаридаги саккиз йиллик душманлик пардасини олиб ташловчи битим», деган сўзлар келди. Демак, Исломни шиор қилиб кўтариб олган турк ҳукумати билан Исро ва Меърож заминига ҳукмронлик қилаётган босқинчи яҳудийлар ҳукумати ўртасида кетаётган алоқаларни нормаллаштиришни тушуниб олиш учун бу жумлалардан ҳам тиниқроқ жумла топилмаса керак.

«Рисола» газетасининг турк масъулларига таянган ҳолда хабар қилишича, босқинчи яҳудийлар Ғазо секторида денгиз йўлини очишга ҳамда сузувчи порт ва электр узатувчи кема ҳақида техник мубоҳасалар олиб боришга принципиал розилик билдиришган. Бу хабар турк ҳукумати билан Ғазо ҳукумати раҳбарияти ўртасида қуйидагича сиёсий мулоқотлар бўлганини англатади:

1 –    Денгизда сузувчи порт фикрини биринчи бўлиб ўртага ташлаган ва унинг геометрик режасини тайёрлаган Туркиядир. Буни у 2014 йил ёзида яҳудийларнинг Ғазога қилган ҳужумлари ортидан амалга оширди. Ўшанда Ҳамас ҳаракати сузувчи порт яратиш масаласини яҳудийлар билан бўладиган сулҳ битими шартларидан бири сифатида таклиф қилди. Шундай қилиб, демак, Туркия ва Ғазо ҳукуматлари ўртасида айни мавзудаги сиёсий битим аввалдан мавжуд бўлганига шубҳа йўқ.

2 –    Айни мақсад йўлида ўтган йилнинг охирида Ҳамаснинг сиёсий бўлими раиси турк президенти билан учрашди. «Қудс Арабий»нинг 2015 йил 20 декабр кунги хабарида айтилишича, айни учрашув – Туркия билан яҳудийлар давлати келишуви доирасида амалга оширилаётган – Ғазо секторидан қамални олиб ташлаш масаласига Ҳамаснинг эътибор билан ҳаракат қилиши доирасида амалга оширилди. Ҳамас ўз баёнотида учрашув тафсилотлари ҳақида гапирмади ва «учрашув ижобий муҳитда ўтди», дейишдан нарига ўтмади. Ушбу ижобий келишув – хусусан, порт лойиҳасидаги ижрочи томон, ўз-ўзидан яҳудийлар давлати эканини эътиборга олганда – «бевосита музокара», дейилаётган нарсадан фарқ қилмайди.

3 –    2016 йил 14 март куни «ВВС» Ҳамас ҳаракати етакчиларидан бири Маҳмуд Заҳҳордан интервью олди. Заҳҳорга кўра, («ВВС» таъбири билан айтганда) «Ҳамас-Исроил алоқалари аслида бевосита Туркия раҳнамолиги остида бўлиб», турклар иши ҳисобланади. Аммо Заҳҳор Туркия билан порт ва аэропорт билан боғлиқ сиёсий мулоқотлар бўлиб ўтганини инкор қилмади. Аксинча, ушбу позицияни Туркия шарти, дея оқлади. Кейин олдиндан ҳақи тўланган нарсани амалга оширишга Ҳамас ҳукуматининг ҳаққи борлигини кўрсатиш учун порт ва аэропорт қурилиши Осло битими шартларидан бири эканини таъкидлади! Бу билан яҳудийларга «ён бериш меваси ҳосил бера бошлаганини» намойиш қилди.

Ҳеч шубҳа йўқки, Туркия яҳудийлар давлати билан алоқаларни нормаллаштириш борасида музокаралар олиб бормоқда, Ғазо ҳукумати ҳам бундан – уни «турклар иши», дея мақтаб – қамални олиб ташлашда восита сифатида фойдаланмоқда ҳамда Туркия билан Ғазо ҳукумати ўртасида Ҳамас ҳукуматига хизмат қиладиган ўзаро келишув бўлиб ўтган.

Туркиянинг – хоҳ Ғазо ҳукумати билан келишиб, хоҳ келишмай қилаётган – бундай алоқаларига нисбатан тутиладиган сиёсий позиция шаръий жиҳатдан инкор қилиш билан бирга, рад этувчи позиция бўлмоғи даркор. (Исломий) Ҳамаснинг принципиал позицияси эса айни алоқаларни ҳаром дейишдан иборат эди. Ҳозир эса Ҳамас уставида «улкан хиёнат», дея аталган шартномаларга бу ҳаракатнинг ўзи етакламоқда. Исломни ўзига шиор қилиб олган ҳамда Ҳамас билан дипломатик ва азалий алоқаларни ўрнатиб келган ҳукмдорлар томонидан бундай шартномаларнинг жорий қилинишини қандай тушуниш мумкин?!

Очиқ кўриниб турибди, Туркия билан яҳудийлар давлатининг бу ҳаракатлари нафақат порт ва аэропорт орқали қамални очишга хизмат қилади, балки шундай бир кенгқамровли сиёсий битимни пайдо қиладики, бу билан – агар тинч-тотув яшаш ҳолатини айтмаганимизда – яҳудийлар давлати билан биргаликда яшаш ҳолати давом эттирилади. Масалан, «Рисола» газетаси мақоласига кўра, Туркиянинг Адолат ва Тараққиёт партиясидаги етакчи Аҳмад Форул «Туркия кенгқамровли битимга эришишни жуда истайди», деган.

Демак, бундай очиқ баёнотлар Туркиянинг фақат шарт қўяётганини эмас, балки унинг сиёсий бир битимга ўртамчилик қилаётганини ҳам фош қилмоқда. Заҳҳор эса ўз интервьюсида буни яширмоқда. Туркиянинг бу ҳаракати Ҳамасни музокараларга тортишдан бошқа нарса эмас. Бу Ҳизб ут-Таҳрир кўп маротаба огоҳлантириб келган, «Ҳамас режими Фатҳ режимига қадамма-қадам ва қаричма-қарич эргашмоқда», деган тавсифга лойиқдир.

Тўғри, Ҳамаснинг уставидаги шаръий мустаҳкам асослар Туркиянинг айни ҳаракатининг амалга ошиши олдида харсанг тош каби тўсиқ бўлади. Бироқ Ҳамасга яқин шахсларнинг айни уставни қайта тузишга қанчалар кўп чақиришгани сари, хавф ҳам шунчалик кучаймоқда. Ҳамасга яқин бу шахсларга Ҳивор қанотидан Изом Тамимий етакчилик қилмоқда. Буни Ливанда чиқадиган Ахбор газетаси 2014 йил 10 ноябрдаги «Фаластин Озодлик ташкилоти тажрибасининг қайта такрорланиши хавфи» номли мақолада «Ҳамас уставини ўзгартиришга оид шов-шувлар», дея изоҳлади. Бундан олдин эса Ҳамас яқинларидан бўлган кўпчилик кишилар «Ҳамас уставини ўзгартириш ёки ривожлантиришга даъват» қилишган эди.

Уларнинг айни даъвати бизга Фаластин Озодлик ташкилотининг собиқ раисининг баёнотини эслатмоқда. Ўшанда у 1988 йили ўз ташкилоти уставини ўзгартириш даъватини изоҳлар экан, бу уставга «кадук» яъни замонни ортда қолдирди, дея француз тилида изоҳ берганди. Ҳамаснинг қонунчилик кенгаши бўйича ўринбосари Яҳё Мусо ҳам замондан ўзиб кетиш тўғрисида сўз юритиб, «Биз – бугунги кунимиз ва ундаги ўзгаришларни эътиборга олганда – айни адабиётларда келтирилган нарсалардан анча ўзиб кетдик», деди. (Ахбор 2014 йил 10 ноябр).

Ўз-ўзидан савол туғилади: Ҳамас уставида айтилган «улкан хиёнат» Ғазодан қамални олиб ташлаш учун тўлов бўлиши мумкинми? Ҳамас бу хиёнатни олқишлаб, уни ўз ғояси учун восита қилиши мумкинми?

Шу мақоламиз орқали Заҳҳорга «ҳаракатдаги дарғалар шайхига» ва Абу Шуҳадо каби етакчиларга насиҳат қилмоқчимиз: Озодлик ташкилоти темир йўлида судралиб юраверишдан эҳтиёт бўлинг, бир бурда нон билан таъминлаш баҳонасида шаҳидлар қонини беҳуда кетказишдан эҳтиёт бўлинг. Дарвоқе, бошида Ҳамас ҳукуматининг шиори «ўсимлик ёғи ва заътар (тошчўп ўсимилиги)» бўлган эди!

Роя газетасининг 2016 йил 20 апрел чоршанба кунги 74-сонидан