بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Маҳлуқотларнинг ожиз, нуқсонлик ва ўзидан бошқага муҳтожлиги

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Ишлаб чиқарилган ёки қўл меҳнати билан ясалган нарсаларда шу ишлаб чиқарувчи ёки ясовчининг маълум бир белгиси бўлади. Шу белги унинг ишлаб чиқарувчиси ёки ясовчисининг кимлигини билдириб туради. Худди шунингдек дунё ҳаётидаги яратилган нарсаларнинг барчасида ҳам Яратувчисининг белгиси мавжуд. Фақат бу нарсани англаш учун инсон шу яратилган нарсалар устида фикр юртиши керак. Биз бугун ана шу белги бўлган, яъни яратилган нарсалардаги Яратувчининг борлигини англатиб турадиган омиллар тўғрисида фикр юритамиз. Айтиб ўтганимиздек, албатта, бу омилларни хис қилиш учун шу яратилган нарсаларга назар соламиз.

Аввалги мақолаларимизда билдириб ўтганимиздек, бу дунё ҳаётидаги барча нарса чеклидир. Чекли нарсалар ўзини ўзи ва ўзидан бошқани ярата олмайди. Шундай экан уларга эътибор берилса уларнинг маҳлуқот, яъни яратилган эканликларини исботловчи кўплаб далилларни топишимиз мумкин. Ана шу далилларни хис қилиб улар устида фикрлашимиз бу далилларнинг барчаси шу маҳлуқотлардаги ожизлик, нуқсонлик ва ўзидан бошқага муҳтожлиги билан боғлиқ эканлигини англатади. Яъни барча маҳлуқотлар ожиз, нуқсонлик ва ўзидан бошқага муҳтождир. Бу нарсалар уларни яратган Яратувчиси бор эканлигини билдирувчи, яъни юқорида айтиб ўтганимиздек яратилганликларининг белгиларидир. Булар тўғрисида атрофлича фикр юритиш Аллоҳнинг борлигига бўлган иймонни мукаммал бўлишига сабаб бўлади. Шу омиллар борасидаги ўз фикрларимизни билдириб ўтамиз.

Ожизлик – бу омил маҳлуқотларда мужассам бўлган барча хусусиятларни ўз ичига олади. Яъни барча яратилган нарсалардаги хусусиятлар устида тафаккур қилиш орқали уларнинг ўзида бор бўлган барча сифатлар шу маҳлуқотларнинг ожизлигини англатувчи сифатлар эканлигини билиш мумкин. Бу ҳолатни англаш учун инсонга боғлаб мисол кетирамиз. Мисол: инсоннинг оёғи билан юриши, қўли билан ушлаши, кўзи орқали кўриши, қулоғи орқали эшитиши, овқатланиши, ичимлик ичиши… Хуллас инсондаги барча сифатлар унинг ожизлигини кўрсатади. Чунки унинг бажара оладиган бу каби ишлари ёки бажара олишига сабаб бўладиган организмлари мукаммал эмас, яъни албатта улар учун маълум бир чегаралар мавжуд. Яъни оёқ қадам ташлаши учун ер ёки қаттиқ жисмга босилиши керак, сувда ёки ҳавода оёқ қадам ташлай олмайди. Қўл орқали махкам ушлаш учун кафтга кирадиган ёки қулочлаш учун қулочга сиғадиган ўлчовдаги нарсалар бўлиши керак. Кўз ёруғликда яхши кўради, лекин қоронғуликда яхши кўра олмайди ва унинг кўра олиши маълум бир масофагача, холос. Демак, инсондаги бу ҳолатлардан унинг ва ундаги организмларнинг ҳам ожизлигини тушуниб олишимиз мумкин.

Нуқсонлик – бу омил маҳлуқотларнинг ўзида йўқ бўлган барча сифатларни ўз ичига олади. Яъни яратилган нарсаларга эътибор берганимизда улардаги бор бўлган сифатлар ва уларда йўқ бўлган сифатларни англашимиз мумкин. Улардаги нуқсон айнан ўзларида йўқ бўлган сифатлардан иборатдир. Бу худди тошда суюқ ёки газсимон ёхуд юмшоқлик сифатлари йўқ эканлиги каби. Тушунарли бўлиши учун нуқсонликка келтирадиган мисолларни ҳам юқорида ожизликка келтирилган мисоллар билан боғлаб келтирамиз. Мисол: оёқда сувда ёки ҳавода юра олиш, ёруғлик бўлмаганда ҳам ёруғлик бордаги каби кўра олиш, қўлда газсимон ёки иссиқ жисмларни ёҳуд кафтга сиғмайдиган нарсаларни ҳам ушлай олиш. Бу кабилар шу санаб ўтилган организмларнинг ва шу организмлар мавжуд бўлган инсоннинг нуқсонларидир.

Муҳтожлик – бу омил маҳлуқотларнинг ҳар қандай амалларни бажаришда нимагадир, яъни ўзидан бошқа нарсаларга муҳтож бўлишида кўринади. Яъни ҳар бир маҳлуқот албатта ўзидан бошқага муҳтож бўлади. Мисолимиз яна юқоридаги мисолларга боғлаб давом эттирамиз. Мисол: оёқнинг қадам босишида ерга ёки шу каби қаттиқ жисмларга муҳтож эканлиги, қўл билан катта хажмдаги жисмларни кўтара олиш, иссиқ нарсани ушлаш учун техника ёки асбобга ва бир литр ёки ундан ортиқ хажмдаги суюқликни узоқ масафага олиб бориш ёки сақлаш учун бирор идишга муҳтожлик, кўзнинг оддий ҳолатдан узоқроқ масофани кўра олиши учун дурбинга ёки ёруғлик бўлмаганда яхшироқ кўриш учун тунда кўрадиган асбобга муҳтожлиги. Бу ва бу каби мисоллар инсоннинг ўзидан бошқага муҳтож эканлигини кўрсатади.

Маҳлуқотларнинг ожиз, нуқсонлик ва ўзидан бошқага муҳтож эканлигини хис қилиб улар тўғрисида фикр юритган инсон уларнинг бир Яратувчиси бор эканлигини жуда яхши тушуниб етади. Бу ҳолатларни дунё ҳаётида мавжуд бўлган, сезгиларга тушадиган барча нарсада хис қилиш мумкин. Ислом Аллоҳнинг борлигини жуда чиройли суратда, яъни ақлни қаноатлантириб, фитратга мос келадиган ва қалбни хотиржам қиладиган тарзда ечиб берди.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

20.11.2016й