ТАЛОҚ

(“Исломда ижтимоий алоқалар” туркумидан)

(3)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Талоқни қонунийлаштиришдаги иллатга келсак, илгари айтиб ўтганимиздек, шаръий нусуслар талоқни иллатламаган ва унинг иллати йўқ. Лекин талоқни қонунлаштиришнинг воқелигини ва уйланишга нисбатан унинг қонунлаштириш кайфиятини ва бундан келиб чиқадиган ишларни баён қилиб ўтиш мумкин. Никоҳнинг воқелиги шуни кўрсатадики, никоҳ оилани ташкил этиш ва унда осойишталикни таъминлаш учун вужудга келган. Зеро, агар оила осойишталигига таҳдид соладиган бирор иш содир бўлса ва вазият бирга яшаш мумкин бўлмайдиган даражага етиб борса, у ҳолда эр-хотин ўрталарини ажратиш учун ишлатадиган воситага эга бўлишлари зарур. Улардан бири ёки ҳар иккови бундай ҳолатда яшашга мажбур қилиниши жоиз эмас. Аллоҳ Таоло талоқни қонунлаштириб деди:

الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ

– “(Эр хотинини қайта никоҳига олиши мумкин бўлган) талоқ икки мартадир. Сўнгра (оилани) яхшилик билан сақлаш ёки чиройли суратда ажрашиш (лозим)”.                                                             (Бақара:229)

Токи оиладаги бахтсизлик доимий бўлмасин ва одамлар ўртасидаги оилавий осойишталик бардавом бўлсин. Агар эр-хотиннинг табиатлари бир-бирларига мос келмаганлиги ёки уларнинг ҳаётини бузиб юборадиган ҳодиса бўлганлиги сабабли оилада бу осойишталик йўқ бўлса, у ҳолда уларга бу оилавий осойишталикни бошқа бир шахс билан барпо қилишлари учун имконият берилиши мумкин. Бироқ Ислом ёмон кўриш ва ёқтирмасликни талоқ учун сабаб қилмади, балки эр-хотинни яхшилик билан бирга яшашга буюрди ва ёмон кўрса ҳам, шояд бунда яхшилик бўлса, деб бирга сабр билан яшашга қизиқтирди. Аллоҳ Таоло дейди:

وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

– “Улар билан тинч-тотув яшанглар. Агар уларни ёмон кўрсангизлар ҳам (сабр қилиб иноқ ҳолда яшайверинглар). Зеро, (сизлар ёмон кўрган нарса)да Аллоҳ кўп яхшиликларни қилиб қўйган бўлиши мумкин”.             (Нисо:19)

Эркакларга аёлларни қайсарликларидан қайтариш воситаларини қўллашга буюрди. Аллоҳ Таоло дейди:

وَاللاِّتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ

– “Хотинларингизнинг итоатсизлигидан қўрқсангиз, аввало уларга панд-насиҳат қилинглар, сўнг (яъни насиҳатларингиз кор қилмаса) уларни ётоқларда тарк қилинглар (улар билан бир жойда ётманг, яқинлашманг), сўнгра (яъни шунда ҳам сизларга бўйсунмасалар) уринглар”.                                                                 (Нисо:34)

Шу тариқа эр-хотин ўртасида рўй берадиган муаммоларни улар билан талоқ ўртасини тўсадиган тарзда ҳал этиш учун мулойим бўлган ва мулойим бўлмаган воситаларнинг барчасини ишлатишга буюрди. Агар яхши муомала қилиш фойда бермаса ва қаттиқроқ воситалар ҳам наф келтирмаса, иш кучайиб ёмон кўриш, ёқтирмаслик ва қайсарликдан низо ва жанжал даражасига етса ҳам, Ислом иккинчи қадам қилиб талоқни белгиламади. Балки улар ўртасида танглик кучли бўлишига қарамай, эр-хотин ўртасини ислоҳ қилиш ва келиштириш учун ҳар икки томон қариндошларидан ҳакам тайинлашни буюрди. Аллоҳ Таоло дейди:

وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلاَحًا يُوَفِّقْ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا

– “Агар эр-хотиннинг оралари бузилиб кетишидан қўрқсангизлар, эр томонидан бир ҳакам, хотин томонидан бир ҳакам чақирингиз. Агар улар ислоҳ қилишни истасалар, Аллоҳ эр-хотин орасига иттифоқликни солур. Албатта, Аллоҳ билгувчи ва хабардор бўлган зотдир”.                            (Нисо:35)

Агар бу икки вакил ҳам уларнинг ўртасини ислоҳ қилиб, келиштиришга қодир бўлмаса, бу ҳаракатлардан кейин уларнинг ўртасини келиштиришнинг иложи қолмайди. Чунки улардаги ички туйғулар ўрталарини ажратишдан бошқа нарсани қабул қилмайди. Энди талоқдан бошқа чора қолмади. Шоядки улар оилавий тинчликни топсалар ва талоқ билан бундай муаммолар барҳам топса.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси

04.11.2020й