ТАШҚИ ТИЖОРАТ
ТАШҚИ ТИЖОРАТ
Давлатлар ўртасидаги пул муносабатлари
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос:77)
Ташқи тижорат давлатлар ўртасидаги пул муносабатларини юзага келтиради. Негаки, бир давлатдан товарини импорт қилиб олиш учун ўша давлатнинг пулини ёки ўша давлат қабул қилган пулни бериш лозим бўлади. Ўз навбатида, сотаётган давлат ҳам товарини ўзининг пулига ёки ўзи хоҳлаган пулга сотади. Шу билан давлатлар ўртасида пул муносабатлари юзага келади.
Товарларни, яъни кўзга кўриниб турадиган импорт ва экспортларни айирбошлашдан ташқари хизматларни, яъни кўзга кўринмайдиган экспорт ва импортларни айирбошлаш ҳам бор. Улар: давлатлар ўртасидаги транспорт хизматлари, йўловчиларни ташиш, юкларни ортиш, халқаро почта, телеграф ва телефон ҳақлари, тижоратга оид хизматлар, воситачи даллолларга тўланадиган ҳақлар ва саёҳат хизматлари каби ишлардир. Сайёҳ ўзга юртга борар экан, ўз даромадидан маълум миқдорни сарфлайди. Бораётган давлатида сарфлаши учун пулни ўз давлатидан олади. Сайёҳ ё ўзи борадиган давлат валютасидан муайян маблағни сарфлаш тўғрисида рухсат олиши керак, токи давлати ўшанинг ўрнини ўз валютасидан қопласин ёки бораётган давлатда қабул қилинган валюта тўғрисида рухсат олиши керак. Биз импортлар қийматини тўлаш учун миллий валютамизни чет эл валютасига алмаштирамиз ёки чет эл валютасини қўлга киритиш учун товаримизни чет эл валютасига сотамиз. Чунки давлат бошқа давлатлар билан тижорий ёки иқтисодий алоқа ўрнатиш учун чет эл валюталарига эга бўлиши зарур. Лекин тижорий ёки иқтисодий алоқа ўрнатаман, деб ўз пулимизни беқарор қилиб қўйишимиз, ишончсизликка гирифтор қилишимиз тўғри эмас. Ташқи иқтисодий алоқаларда тижоратга оид бўлсин, бошқа бўлсин, ҳукмронликни қўлдан бермасликка таянмоғимиз лозим. Ана шунда ҳам ўзимизнинг пулимизни сақлаб қоламиз, ҳам керакли миқдордаги чет эл валюталарини қўлга киритамиз. Бунинг учун давлат қисқа муддатли ёки узоқ мудатли бўлишидан қатъий назар, қарз олишдан сақланиши лозим. Чунки қарз олиш пул бозоримизни қалқитиб, пулимиз қийматининг тушиб кетишига сабаб бўлади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
04.03.2020й
