ТАШҚИ ТИЖОРАТ

Ташқи тижорат сиёсати

 (“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос:77)

Ташқи тижорат давлатлар, халқлар, миллатлар ўртасидаги тижорий алоқадир. Бошқачароқ қилиб айтганда, умматнинг тижоратга оид ишларини ташқи жиҳатдан бошқаришдир. Бу сиёсатнинг таянадиган муайян асослари бўлиши шарт. Умматларнинг ташқи тижоратга қарашлари ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назарларига қараб, шунингдек, иқтисодий фойда кўришдаги ўз манфаатларига ёндашишларига қараб турлича бўлади. Ҳар бир уммат ўзининг хориж билан бўладиган алоқасини ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назарига қараб белгилайди. Масалан, Совет иттифоқининг қулашидан сал аввалроқ 90-йилларнинг бошларидаги ташқи тижорат сиёсати социалистик назарияга асосланган эди. Улар иқтисодий фойдани ҳам назардан қочирмаганлари ҳолда товарларни мамлакатларга қараб ажратардилар. Чунончи, у Сурияни ўзича, социалистик назарияга яқинлаштиради, деган қараш билан унга қишлоқ хўжалик қуролларини, ўғит-дориларни, пишлоқ, кийим каби истеъмол молларини ишлаб чиқарувчи саноат анжомларини, ер ҳайдаш ускуналари кабиларни сотарди. Бирон товарни импорт қилмоқчи бўлишса, ишлаб чиқаришни оширадиган ва ўзларига зарур бўлган нарсаларнигина олиб келишарди. Англия каби капиталистик мамлакатларда эса, бунинг акси рўй берарди. Улар моддий фойда ортидан қувиб, манфаатдорликни ташқи тижорат сиёсатининг асосига айлантириб, ҳамма халқлар ва умматларга ҳамма нарсани сотаверардилар. Иқтисодий фойда келтирса бўлди эди. Американинг Россия ва Хитой билан қиладиган тижоратида маълум синфдаги товарлар билан чекланиб, бошқа турдаги товарлар тижоратини тақиқлаши эса, ҳаёт ҳақидаги нуқтаи назарига қараб эмас, ҳарбий сиёсатига қараб бўлганди. Чунки у бу икки давлат билан амалда бўлмаса ҳам ҳукман урушаётган давлатлар, деган эътиборда муомала қиларди. Бундан бошқа соҳаларда Америкадаги тижорат сиёсати манфаатдорлик асосига қурилган.

(давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

30.03.2020й