ТАШҚИ ТИЖОРАТ
ТАШҚИ ТИЖОРАТ
Ташқи тижоратга тааллуқли шаръий ҳукм
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)
Ташқи тижоратга тааллуқли шаръий ҳукм
Шаръий ҳукм Қонун Чиқарувчининг бандаларнинг ишларига алоқадор хитоби бўлганидан кейин ташқи тижоратга алоқадор шаръий ҳукмлар ҳам шахслар ҳақида нозил бўлган. Ҳукмнинг молга алоқадор бўлиши молнинг маълум бир шахс мулки эканлиги жиҳатидандир. Шунга кўра, тижорат ҳукмларида эътибор молнинг турига эмас, савдогарларга қаратилади. Шундан хулоса қилиб айтиш мумкинки, ташқи тижоратга алоқадор ҳукмлар шахсларга тааллуқлидир, яъни Аллоҳнинг шахслар ва улар эгалик қилаётган моллар ҳақидаги ҳукмидир.
Шунга кўра, ташқи тижорат ҳукмлари тижоратга ҳам, унинг келиб чиқиш манбаига ҳам эмас, савдогарга алоқадордир. Чунки мол ҳукмлари мол эгасига тобе бўлиб, унинг ҳукмини олади, демак, молга алоқадор ҳукм унинг эгасига ҳам алоқадордир. Капиталистик тузумда эса, ташқи тижорат ҳукми мол эгасига эмас, унинг ўзига алоқадордир. У молга савдогар жиҳатидан эмас, молнинг келиб чиқиш жиҳатидан қарайди. Исломий қараш билан капиталистик қараш ўртасидаги фарқ – мана шу. Капитализм эътиборни молга қаратса, Ислом унинг эгасига қаратади. Тўғри, тижоратнинг тақиқланиши ёки рухсат этилишига мол турининг ҳам таъсири бўлади. Лекин бу иш молнинг келиб чиқиш жиҳатига эмас, зарарлилиги ёки фойдалилиги жиҳатига алоқадордир. Ҳукм эса, тижоратга эмас, унинг эгасига, яъни савдогарга тегишлидир. Исломий давлатга кириб чиқадиган савдогарлар уч тоифага бўлинадилар: Мусулмон ёки зиммий бўлишидан қатъий назар давлат фуқаролари, аҳли аҳдлар ва аҳли ҳарблар.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
01.01.2020й
