بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Қадар

  Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Қазо ва қадар мавзусига киришганимиздан буён инсон ўз иҳтиёри билан амалга оширадиган ва унинг устидан, иҳтиёрисиз содир этиладиган амаллар тўғрисида фикрларимизни билдириб ўтдик. Маълум бўлдики инсоннинг иҳтиёридан ташқари, унинг устида содир бўлган амаллар қазовий амаллардир. Аввалги мавзуларда ёритилганлардан қазо тўғрисида тўғри тушунчалар хосил қилинади деган умиддамиз, ин ша Аллоҳ! Энди қадар борасида тўғри тушунчалар шаклланиши учун унинг воқелигини очиб беришга ҳаракат қиламиз.

 Ҳар қандай иш, албатта бирор бир нарса орқали амалга оширилади. Яъни инсонлар ўз иҳтиёрларига кўра бажарадиган амалларида шу амалдан кўзланган мақсадга мувофиқ бирор нарсадан фойдаланганини кўришингиз мумкин. Масалан кесиш учун пичоқдан, куйдириш учун оловдан фойдаланилади. Инсоннинг устидан содир бўладиган амалларда ҳам шу ишнинг моҳиятига кўра бирор нарса иштирок этганини кўрасиз. Масалан ернинг ўз ўқи атрофида айланиши асносида кун ва туннинг алмашиб туриши, қуёшнинг иситиши ёки булутлар орқали ёмғир ёғиши. Яъни ҳар бир нарсанинг ўзига хос хусусияти бор ва улар шу хусусиятларига кўра инсоннинг ихтиёри билан амалга оширилган ишларда ёки унинг устидан ҳукмрон бўлган амаллар содир бўлишида иштирок этади. Шу нарсаларнинг ўзига хос хусусиятлари уларнинг ҚАДАРи хисобланади.

 Қадар – Аллоҳ Таъоло томонидан яратилган нарсалардаги доимий хусусиятлардир.

 Аллоҳ Таъоло барча нарсани ўзига хос муайян хосса-хусусиятлари билан бирга яратган. Нарсалардаги қадар, хоссалар, хусусиятлар ва қонуниятлар деганда бир маънони тушуниш мумкин. Инсоннинг устидан ҳукмронлик қиладиган доирадаги ёки инсон ҳукмрон бўлган доирадаги амаллар содир этилиши жараёнида нарсалардаги бу хусусиятлар иштирок этади. Яъни бу нарсалардаги хусусиятлар инсон томонидан бирор амал содир этилиши жараёнида ҳам қўлланилади ёки унинг устида содир этиладиган амалларда ҳам иштирок этади. Бундан биламизки нарсалардаги хусусиятлар бир доирадагина қўлланилмайди, балки иккала доирада ҳам иштирок этиши мумкин. Қадар тўғрисида тушунча хосил бўлиши учун нарсалардаги хоссалар тўғрисида мисоллар келтирамиз.

Мисол: Пичоқдаги кесиш, оловдаги куйдириш, сувдаги суюқлик, тошдаги қаттиқлик, қуёшнинг иссиқлик ва нур тарқатиши, ернинг ўз ўқи ва қуёш атрофида айланиши, инсондаги ғариза ва узвий эҳтиёж талаблари, ақлдаги идрок қилиш, кўзнинг кўриши, қулоқнинг эшитиши…

 Бу айтиб ўтилганларга назар солган инсон уларнинг ўз ўзидан вужудга келиб қолмаганини идрок қилади. Яъни бу хоссаларни Аллоҳ Таъоло вужудга келтирган. Юқорида айтиб ўтганимиздек инсон бу нарсаларнинг хоссаларига қараб улардан ўз мақсади йўлида фойдаланади. Масалан бирор нарса уриб синдирилиши керак бўлса тош изланади, чунки тошда қаттиқлик хусусияти бор. Нарсалардаги бу хусусиятлар ўзгармас ва доимийдир, буларнинг ўзгариши табиий қонунларга зид бўлиб, улар Аллоҳ Таъолонинг иродаси билан ўзгаради холос ва бундай ўзгаришлар фақатгина мўжиза деб қабул қилиниб, шундай ишлар Пайғамбар алайҳис саломлар ҳаёти мобайнида рўй берган. Масалан Иброҳим алайҳис саломни олов куйдирмагани ва у зот ўғли Исмоил алайҳис саломни сўймоқчи бўлганида пичоқнинг кесмай қолиши.

 Мисол келтирганимизда ғариза ва узвий эҳтиёжни ҳам айтиб ўтдик. Инсоннинг табиатидаги ғаризалар ва узвий эҳтиёж унинг хусусиятларидан бўлиб, унинг табиатида мавжуд бўлган тадайюн ғаризасидаги муқаддаслаш ва сиғиниш талаби, бақо ғаризасидаги яшаш учун кураш, мулкка эгадорлик, бошқарувга интилиш каби талаблар, нав ғаризасидаги шаҳвоний эҳтиёжни қондиришга ва авлод қолдиришга бўлган талаб ҳамда инсон аъзолари эҳтиёжлари буларнинг барчаси инсондаги ўзгармас ва доимий бўлган қадар, яъни хосса – хусусият хисобланади.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

06.12.2016й.