بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Ислом мафкурасининг ақлни асос қилиши

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Биз аввалги мавзуларимизда мабдаларнинг инсон фитратига мос ёки мос эмаслигини текшириб чиқдик. Энди бу мафкуралар ақидага ишонтиришда ақлни асос қиладими ёки йўқми, шу борада фикр юритамиз. Айтиб ўтиш лозимки, бу баҳс, яъни ақлга асосланишлик борасидаги мулоҳазалар ақидалардан келиб чиқадиган ҳукмлар, қонунлар борасида эмас. Ислом шариати ақлга асосланмайди, балки Ислом ақидасига кўра Қуръон, суннат ва ижмо, қиёсга таянади. Буни айтиб ўтишимиздан мақсад ўқувчи бу мавзуимизда кўтарилган баҳсни тушунишда ақидаларга ишониш ва шариатга итоат қилиш масалаларини чалкаштириб юбормаслиги керак.

 Ишонишда ақлга асосланиш ишонтиришда ақлга мурожаат қилинишини талаб қилади. Унинг воқелиги шундан иборатки, унда ақлнинг идрок қилиш хусусиятига кўра оқ ва қорани ажрата олиши каби тўғри ва нотўғрини ҳам берилган ҳужжатлардан ажратади. Ишонтириш учун келтирилган ҳужжатлар, аввало, инсоннинг ақли идрок қилиши ва натижада тўғри ва нотўғрига ажрата олиши учун тақдим қилиниши керак. Яъни мақсад инсон ақл ёрдамида бу ҳужжатларни идрок қилсин ва шу ҳужжатлар асосида баҳс мавзуси бўлиб турган масаланинг тўғри ёки нотўғрилигига ақл тасдиқлаган ҳолда ечим топсин.

 Демак, биз эътиборимизда бўлган уч мафкурадан Социализм ва Капитализм мафкураларини ўзига ишонтиришда нимага асосланганлигини текшириб ўтдик.

 Бугунги мавзуимиз Ислом мафкурасининг ақлга асосланиши устида кетади.

 Ислом мафкураси ижобий (қабул қилинадиган) мафкурадир. Чунки у Аллоҳнинг борлигига ишонишда ақлни асос қилиб олади. Бу мафкура коинот, инсон ва ҳаётда мавжуд бўлган бу маҳлуқотларнинг барчасини яратган Аллоҳнинг борлигига қатъий далолат қиладиган жиҳатларига инсоннинг нигоҳини қаратар экан, инсон ўз фитратига кўра доимо излайдиган, инсон, коинот ва ҳаётда мавжуд бўлмаган мутлақ камолотни, мукаммалликни инсонга белгилаб берар экан, унинг ақлини ўша мутлақ камолот сари йўллаб, уни идрок қилиб олиши, иймон келтириши, ишониши учун имкон яратиб берар экан, буларнинг барчасида Ислом мафкураси ақлни асос қилиб белгилаган.

 Шу ерда мутлақ камолот тўғрисида тушунча бериб кетсак. Аввало таъкидлаб айтиш керакки, бу жумла Яратувчига нисбатан ишлатилмоқда.

Мутлақ камолот – ҳеч нарсага муҳтож бўлмаган, заррача ожизлиги ва нуқсонлиги бўлмаган, мукаммал бўлишда бирор нарсага муҳтож бўлмаган азалий мукаммаллик.

Бу мафкура ҳар бир мусулмонга ақл юритиш орқали Аллоҳ Таъолонинг борлигига, Муҳаммаднинг пайғамбарлигига ва Қуръони Каримга ишонишни талаб қилади. Ғайбий вужудларга ишонишни фарз қилар экан, уларга – Қуръони Карим ва мутавотир ҳадис каби ақл билан исботланган нарсадан олиш шарти билан – ишонишни талаб қилади. Шунинг учун ҳам Ислом мафкураси ақл асосига қурилган мафкурадир.

Аллоҳ Таъоло “Оли Имрон” сурасида дейди:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لِّأُوْلِي الألْبَابِ

– „Осмонлар ва Ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиб туришида ақл эгалари учун (бир яратувчи ва бошқариб тургувчи зот мавжуд эканлигига) оят-аломатлар борлиги шубҳасиздир“. (Оли Имрон: 190)

Ва яна “Ғошия” сурасида айтади:

أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاء كَيْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ

– „Ахир, улар туянинг қандай яратилганига; осмоннинг қандай кўтариб қўйилганига; тоғларнинг қандай тикланганига ва Ернинг қандай ёйиб-текислаб қўйилганига(ибрат назари билан) боқмайдиларми?“               (Ғошия:17-20)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

03.10.2017й.