بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Социализм мафкурасининг ақлга асосланмаслиги

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Коммунизм мафкураси ақлнинг маҳсули бўлишига қарамасдан, ақлнинг эмас, моддийликнинг асосига қурилган. Чунки у фикрдан, яъни ақлдан аввал модда мавжуд бўлган, деб эътиқод қилади. Шунинг учун, уларнинг эътиқодига кўра, модда мияда аксланган пайтда фикр вужудга келади ва мия ўзида аксланган модда ҳақида фикрлай бошлайди. Модда мияда аксланмай туриб фикр вужудга келмайди. Шунинг учун ҳар қандай нарса модда асосига қурилган. Коммунизм ақидасининг, унинг мафкурасининг асли фикр эмас, моддадир.

Бундай тасаввур икки жиҳатдан хатодир. Биринчидан, модда билан мия ўртасида ҳеч қандай аксланиш мавжуд эмас. Мия моддада аксланмайди, модда ҳам мияда аксланмайди. Чунки аксланиш нарсаларнинг аксини кўрсатадиган нарсадаги аксланиш қобилияти мавжуд бўлишига боғлиқдир. Масалан, ойна каби. Ойна ўзида бошқа нарсаларнинг аксини кўрсатиш учун аксланиш қобилиятига муҳтож. Бу қобилият на мияда ва на моддий воқеда мавжуд. Шунинг учун ҳам модда билан мия ўртасида аксланиш ҳеч қачон рўй бермайди. Модда мияда аксланмайди ва мияга кўчиб ўтмайди, балки сезиш-ҳис қилиш воситасида мияга узатилади. Сезишнинг мияга узатилиши модданинг мияда ёки миянинг моддада аксланиши эмас. Бу фақат моддани сезгилар ёрдамида сезишдир, холос. Унда кўз билан бошқа сезги аъзоларининг ўртасида ҳеч қандай фарқ йўқ. Худди кўриш орқали сезиш мумкин бўлгани каби, ушлаб кўриш (танадаги сезиш қобилияти), ҳидлаб кўриш, татиб кўриш ва эшитишдан ҳам сезиш ҳосил бўлади. Демак, нарсаларда содир бўлаётган ҳолат мияда аксланиш эмас, балки нарсаларни сезишдир. Инсон бешта сезги аъзоси ёрдамида нарсаларни сеза олади, лекин нарсалар унинг миясида аксланмайди.

Иккинчидан, ёлғиз сезишнинг ўзидан фикр ҳосил бўлмайди, балки фақат воқени сезиш ҳосил бўлади. Миллион марта сезилса ҳам, ҳар хил ҳолатларда сезилса ҳам – бундан фақат сезиш ҳосил бўлади, асло фикр ҳосил бўлмайди. Фикр ҳосил бўлиши учун инсон сезган воқени тушуниб олишига ёрдам берадиган собиқ маълумотлар бўлиши шарт. Бугунги кундаги ҳар қандай инсонни олиб, унинг қўлига сурёний тилида ёзилган китобни берайлик, шу шарт биланки, унда сурёний тил ҳақида ҳеч қандай маълумот бўлмасин! Унга имконият берайликки, ёзувни кўриш, бармоқлари билан ушлаб кўриш орқали сезиб ҳис қилиб кўрсин. Бу сезгини миллион марта такрорласак ҳам – унга сурёний тил ва бу тилга алоқадор бўлган бошқа зарурий нарсалар ҳақидаги маълумотларни бермай туриб – у бирорта сўзни тушуна олмайди. Қачон бу маълумотлар берилса, ана шундагина у китоб ҳақида фикрлайди ва уни идрок қила бошлайди. Худди шунга ўхшаш, барча сезгилари соғлом, лекин ҳеч қандай маълумотга эга эмас бир ёш болани олиб, бир бўлак олтин, бир парча мис ва тош парчасини унинг олдига қўяйлик. Бу сезишларни ҳар қанча такрорламайлик, ҳар қандай тусда такрорламайлик, бари бир у ҳеч нарсани идрок қила олмайди. Лекин, унга аввал шу нарсалар ҳақидаги маълумотлар берилса, у нарсаларни сезиб, берилган маълумотларни ишга солади-да, дарҳол бу нарсаларни идрок қила бошлайди. Бу бола улғайиб, ёши йигирмага етса-ю, у ҳеч қандай маълумот олмаса – тажрибанинг биринчи кунидагидек – мазкур нарсаларни фақат сезгилари орқали сезаверади, лекин мия ҳар қанча ўсмасин, у нарсаларни идрок қила олмайди. Чунки унда идрокни мия эмас, балки мия ва сезгилар ёрдамида текшириб олган воқе билан бирга собиқ маълумотлар вужудга келтиради. Бу ақл билан идрок қилиш, яъни ақлий идрок жиҳатидан қаралгандаги ҳолат. Туйғулар ёрдамида вужудга келадиган идрок жиҳатидан олинса, бундай идрок ғаризалар ҳамда бадан аъзоларининг эҳтиёжларидан ҳосил бўлади. Бундай туйғулар орқали вужудга келадиган идрок инсонда ҳосил бўлганидек, ҳайвонда ҳам ҳосил бўлади. Инсонга олма билан бир парча тош бир неча марта берилса, у олмани ейиш мумкинлигини, тошни эса еб бўлмаслигини билиб олади. Худди шунингдек, эшак ҳам арпани ейиш мумкинлигини, тупроқни эса еб бўлмаслигини билади. Лекин бу ажрата билиш фикр ҳам, идрок ҳам эмас. Балки у ғариза ва узвий эҳтиёжларга боғлиқ ҳолатдир. Бундай ажрата билиш инсонда бўлгани каби ҳайвонда ҳам мавжуддир. Шунинг учун ҳам, агар воқеликни сезиб, бу сезги сезги аъзолари воситасида мияга узатилгач, улар билан бирга собиқ маълумотлар ҳам мавжуд бўлмас экан, ҳеч қачон фикр ҳосил бўлиши мумкин эмас.

 Шунга кўра ақл, фикр ёки идрок бу – воқе сезилгач, бу сезгининг сезги аъзолари воситасида мияга узатилиши ва воқени тушуниб олишга ёрдам берадиган собиқ маълумотларнинг мавжуд бўлишидан иборат.

 Демак, коммунистик мафкура хато ва бузуқ мафкурадир. Чунки у ақл асосига қурилган эмас. Қолаверса, унда фикр ва ақлнинг маъноси ҳам нотўғри талқин қилинган.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

28.09.2017й.