بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Тузумни татбиқ қилиш жиҳатидан мабдалар таққослови

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Тузумни татбиқ қилиш жиҳатидан қаралса, социализм мабдасида тузумни давлат армия кучи ва қонуннинг қаттиққўллигига таянган ҳолда ёлғиз ўзи татбиқ қилади. Шахс ва жамоанинг ишларини давлат бошқаради, тузумни ҳам давлатнинг ўзи ривожлантиради.

Социализмда давлат қарорлар ижроси борасида жамият билан ҳисоблашмайди. Айтиб ўтилганидек, социализмда армия кучи жамиятдаги инсонларда қонунларга бўйсунишлари учун қўрқувни пайдо қилади. Одамларда давлат катта кучга эга, унга қарши чиқиб бўлмайди, у истаганини қилади, биз унга итоат қилишга мажбурмиз, деган тушунча шакллантирилади. Бу ҳолат вужудга келиши учун давлат ўзининг куч органларига катта имкониятлар беради. Қонунни бузганлар қаттиқ тартибда жазоланадилар. Социализм мабдасида давлат шахсий ишлар ва жамоавий ишларни бир биридан ажратмаган ҳолда аралашади, ҳатто бунга эҳтиёж бўлмаса ҳам. Мисол учун эркакларнинг биттадан ортиқ хотин олишни тақиқланиши, асосий эҳтиёжларни қондиришдан ташқари мулкка эга бўлишни чеклаши шулар жумласидандир. Давлат истаган вақтида бирор қонунга тақиқ қўйиб, бошқасини татбиқ қилади ва қонунга қўшимча киритади.

Капитализм мабдасида эса, давлат эркинликларни назорат қилиб туради. Агар бир шахс бошқа шахснинг эркинлигига тажовуз қилса, давлат бу тажовузни дарҳол даф қилади. Чунки давлат эркинликларни таъминлаш учун вужудга келган. Агар шахс бошқанинг ҳуқуқига тажовуз қилмаса – гарчи қул қилиб олса ҳам, барча ҳуқуқларини тортиб олса ҳам, лекин буни унинг розилиги билан амалга оширса – бундай ҳолатда эркинликларга ҳеч қандай тажовуз қилинмаган, деб ҳисобланади ва давлат бу ишга аралашмайди. Шунинг учун ҳам давлат фақат эркинликларни таъминлаш учун тузилгандир.

Капитализмда тўрт эркинлик муқаддас ҳисобланади, булар эътиқод эркинлиги, фикр эркинлиги, шахс эркинлиги ва мулк эркинлигидир. Шу эркинликларни таъминлаб бериш учун давлат жамиятни назорат қилади. Қул қилиниб олинганда ҳам шикоят қилмаса, унинг эркинлиги таъминланган ҳисобланади. Яъни шикоят қилинмас экан очиқчасига инсоннинг ҳақ-ҳуқуқига тажовуз қилинса ҳам давлат унга аралашмайди. Инсонларнинг ҳақ-ҳуқуқига тажовуз қилганларга нисбатан баъзида қўрқув ёки яқинларининг хавфсизлиги юзасидан шикоят қила олмаслиги маълум. Лекин капитализмда бундай ҳолатлар ҳисобга олинмайди ва у инсоннинг ўзи шу ҳолатга рози деб билинади.

Исломда эса тузумни иймонли шахс Аллоҳ Таъолодан ҳайбатланган ҳолда, яъни ўзидаги тақво талабига биноан татбиқ қилади. Давлат эса, тузумнинг адолатлилиги ҳақидаги жамоадаги ишонч ёрдамида, амри маъруф ва наҳий мункар ишларида Умматнинг ҳоким билан ҳамжиҳатлиги ёрдамида ҳамда ўзидаги куч ва салтанатга таянган ҳолда тузумни ижро қилади. Давлат фақат жамоанинг ишларини бошқаради. Агар шахс ўз ишларини бошқаришдан ожиз бўлиб қолмаса, давлат унинг ишларига аралашмайди. Тузум эса ҳеч қачон ривожланмайди. Агар шариат аҳкомларидаги ижтиҳод натижалари ҳар хил ва ихтилофли бўлиб қолса, давлат муайян ҳукмни танлаб олиб, уни тайин қилиш ҳуқуқига эга.

Исломда шахс ўз ишларини бошқара олмай қолиши натижасида давлатнинг аралашиши кўзда тутилган. Бундай ҳолатлар инсонлар носоғлом,  балоғатга етмаган, ёши улғайиб қариб қолган ва бошқа сабаблар билан  ўз эҳтиёжига яраша таъминотга эга бўлмаганлиги ортидан юзага келиши мумкин. Яъни давлат шу каби инсонларнинг эҳтиёжи таъминланиши юзасидан аралашади.

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

14.09.2017й