Уйғонишга илк қадамнинг бошланиши
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Уйғонишга илк қадамнинг бошланиши
(2-қисм)
“Ақида” сўзи луғатда ақд, яъни тугиш, боғлаш, маҳкамлаш маъноларини англатади. Масалан, бай бойлаш, ақди никоҳ қилиш, тугун тугиш ва шу каби сўз бирикмаларида ҳам ақд маъноси бор. “Ақида” сўзининг шаръий атамаси эса, бирор нарсага шак-шубҳага ўрин қолмайдиган даражада қатъий ишонишга айтилади. Яъни Ақида – инсонни ҳаёти асосланадиган, ҳеч қандай гумон бўлмаган, қатъий тасдиқланиши керак бўлган асосий фикрларга айтилади. Шунингдек, ақида – дунё ҳаётига берилган ечимдир, инсонлар мана шу ақидадан ўзларининг муаммоларига ечим топадилар, яъни дунё ҳаётини ўзи учун лаззат майдонига ёки имтиҳон майдонига айлантириб олишлари мумкин. Мана шу ечимни, яъни ақидани асос қилиб жамият бошқарувини олиб бориш учун қонунлар тўплами, тузум ишлаб чиқадилар. Бу тузумлар натижасида инсонлар ўзлари орзу қилган яшаш тарзига эришишлари мумкин, агар бу тузум тўғри бўлса. Тузумнинг тўғрилиги эса, шу тузумнинг асоси бўлган ақиданинг тўғрилигига боғлиқ. Демак, ақида хато бўладиган бўлса, бу ақидадан чиқадиган ечимлар, қонунлар, яъни тузум хато бўлади. Хато тузумда яшайдиган одамлар бахтсизликка маҳкум бўладилар.
Ақидани тўғрилигини кўрсатиб берадиган ўлчов шуки, ақида инсоннинг фитратига мос келадиган, ақлини қаноатлантирадиган ва қалбини хотиржам қиладиган бўлиши лозим. Ислом инсондаги ушбу энг катта тугунга диққат-эътиборини қаратиб, уни фитратга мос келадиган, ақлни қаноатлантирадиган ва қалбга хотиржамлик бахш эта оладиган тарзда ечиб берди ва Исломга киришни бу ечимга ақлдан келиб чиққан иқрор бўлишга боғлиқ қилиб қўйди. Мана шунинг учун ҳам Ислом ягона асос, яъни ақида устига қурилгандир. Яъни Ислом ақидасининг мазмуни шундан иборатки, коинот, инсон ва ҳаётдан ташқарида уларнинг ҳаммасини яратган Яратувчи бор. У эса, бутун оламларни йўқдан бор қилган Зот Аллоҳ Таолодир.
Ушбу тўғри ақида, яъни Ислом ақидаси орқали биз ўзимизнинг кимлигимизни, бутун оламни яратган Зотнинг кимлигини, яратишдан мақсади нималигини ҳамда охир-оқибат қаёққа боришимизни англаб етамиз. Энг асосийси эса, ҳаётимизни ушбу фикрлар асосида қуриб, буюк Яратувчимизнинг розилигини топиш имконига эга бўламиз.
Мана шунинг учун ҳар бир мусулмон ўз иймонини фикр юритиш, изланиш ва ибрат назаридан келиб чиқадиган иймон даражасига кўтармоғи даркор. У Аллоҳ Таолога иймон келтириш бобида ақл-идрокни мутлақ ҳакам қилиб олмоғи зарур. Қуръони Карим ушбу сураларда коинотга назар солиб, ундаги қонуниятларни ўрганиб чиқиб, уни йўқдан бор қилган Яратувчига иймон келтириш учун йўл топишга чақирмоқда.
Аллоҳ Таоло «Оли Имрон» сурасида дейди:
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ
– “Осмонлар ва Ернинг яралишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиб туришида ақл эгалари учун (бир яратувчи ва бошқариб тургувчи зот мавжуд эканлигига) оят-аломатлар борлиги шубҳасиздир”. (Оли Имрон:190)
«Рум» сурасида дейди:
وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ
– “Унинг оятларидан (яна бири) У зот осмонлар ва Ерни яратиши ҳамда сизларнинг тилларингиз ва рангларингизни хилма-хил қилиб қўйганидир”. (Рум:22)
«Ғошия» сурасида дейди:
أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ
– “Ахир, улар туянинг қандай яратилганига; осмоннинг қандай кўтариб қўйилганига; тоғларнинг қандай тикланганига ва Ернинг қандай ёйиб-текислаб қўйилганига (ибрат назари билан) боқмайдиларми?” (Ғошия:17-20)
Бу даъватларнинг барчаси инсоннинг ақлий қувватларига қаратилган бўлиб, уни чуқур фикр юритишга чақиради. Инсоннинг иймони ақл ва далил асосида вужудга келишини хоҳлайди. Мана шундай иймон Ислом ақидаси талаб қиладиган иймондир.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг “Ислом низоми” китобидан фойдаланилди
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин
10.04.2019й.
