بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси

Кўрфаз давлатлари саммити ва мустамлакачи Британиянинг Кўрфаздаги янги роли

Абу Ҳамза Хутвоний

Ўтган ҳафтада Баҳрайн пойтахти Манамада Кўрфаз ҳамкорлик кенгаши давлатларининг 37-саммити бўлиб ўтди. Унда Британия нафақат меҳмон сифатида, балки Кўрфаз давлатларининг муҳим стратегик ҳамкори сифатида иштирок этди. Британия бош вазири Тереза Мэйнинг саммитда қатнашиши саммитдаги ишлар жараёнига ўз таъсирини ўтказди. Чунки бу саммитни Кўрфаз ҳамкорлик кенгаши давлатларининг саммити эмас, балки Кўрфаз-Британия саммитига айлантирди.

Саммитдаги Кўрфаз давлатларига алоқали якуний баёнот олдинги саммит баёнотларидан кўчирма бўлди. Бу ерда айрим кенгайтирилган иборалар мавжуд бўлиб, улар «Кўрфаз давлатларида тўла иқтисодий яхлитликка эришиш учун Кўрфазда умумий бозорларни барпо қилишни тезлатиш, божхоналарни бирлаштириш, сув борасидаги ҳамкорликни йўлга қўйиш ҳақидаги чақириқлардир». Чунки бу уларнинг фикрича ҳамкорлик кенгашини молиявий, иқтисодий ва инвестиция маркази сифатида мартабасини оширади. Лекин булар воқеси йўқ такрорланаётган сўзлардан бошқа нарса эмас.

Аммо бу саммитдаги муҳим нарса Британиянинг Кўрфаз давлатларидаги янги ролига алоқали бўлди. Чунки саммитда Британия ва Кўрфаз давлатлари ўртасида сиёсий, ҳарбий, хавфсизлик ва савдо сотиқ борасида тўла ҳамкорликка эришилди. Тереза Мэй ҳарбий хавфсизлик борасида шундай деди: «Бугун Кўрфаз хавфсизлиги бизнинг хавфсизликдир, шунинг учун биз бу давлатларга инвестиция ётқизамиз. Бу ерда иш фақат ҳарбий кучга боғлиқ эмас, балки биз турли таҳдидларни олдини олиш учун бирга фаолият қилишимиз керак. Шунинг учун янги ҳамкорлик иттифоқларини тузамиз».

Бош вазир Тереза Мэй Бахрайнга келиши биланоқ Кўрфаздаги Халифа бин Салмон портида жойлашган ҳарбий базадаги «HMS Ocean» номли Британия ҳарбий денгиз қисмига ташриф буюрди. Тереза Мэй аскарларга қарата: «Мен Бирлашган Қироллик учун халқаро позицияни кўряпман, ўйлайманки сизлар уни ижро қилишда барчангиз фаол рол ўйнайсиз» деди. У яна: «Ўрта Шарқ минтақаси дунёдаги нефтнинг учдан бири ва газ манбаларининг 15 %га эга» экани ҳақида гапирди. Шунингдек у «Минтақанинг денгиз орқали қилаётган тижорат оқимини ҳимоя қилиш энергия бозорини барқарорлаштириш учун зарурдир. Бирлашган Қироллик эса энергия хавфсизлигини таъминлайди» деди.

Британия ўтган йили Баҳрайн пойтахти Манама ташқарисидаги Салмон портида Жуффайр денгиз флоти базасини қура бошлади. Бу сўнгги қирқ йил ичида Британия Ўрта Шарқда қурган биринчи базадир. Келажакда Жуффайр базаси Британия денгиз флоти кучларининг асосий ва марказий базаси бўлиб қолади. У яна Дубайнинг Минҳод шаҳридаги Британия ҳаво кучлари базасини ҳам ўз ичига олади. Айни пайтда унинг қуруқликдаги кучлари ва аскарларни машқ қилдириш базаси Уммонда бўлади.

Британия яна минтақада унинг доимий қуролли кучлари бўлишини таъминлаши ҳақида эълон қилар экан Тереза Мэй шундай деди: «Албатта Араб Кўрфазининг хавфсизлиги биз учун ҳар қачонгидан ҳам кўра муҳим ишга айланди». Британия Кўрфаздаги мудофаа лойиҳаларини амалга ошириш учун уч миллиард фунт стерлинг ажратишга ваъда берган. Шунингдек Британиянинг Кўрфаздаги лойиҳаларига сарфлаётган харажатлари дунёнинг бошқа жойларидаги сарф харажатларидан кўп экани ҳақида айтган.

Британияда чиқадиган Таймс газетаси бундан бир неча кун аввал HMS Swan денгиз флоти қирувчи самолётлари Американинг минтақани тарк этган USA Eisenhower номли учоқ ташувчиси ўрнига биринчи марта етакчилик манёврларини бажарди. Британиянинг HMS Swan денгиз флотилияси минтақадаги Америка ва Франция дохил еттита денгиз флотилияларига етакчилик марказини эгаллайди ва 2.5 миллион мил масофадаги манёврларини ўтказади. Бошқа жиҳатдан Телеграф газетаси ёзишича Британия хавфсизлик соҳасида Кўрфаз давлатлари аэропортларида хавфсизлик чораларини кўриш учун миллионлаган долларларни ажратган. Газета ёзишича Британия минтақадаги электрон хавфсизликни кучайтириш учун Кўрфаз давлатларига ёрдам сифатида электрон жиноятлари бўйича мутахассисларни юборади.

Тереза Мэй йиғилганларга қарата шундай деди: «Мен бу ерга келишимдан мақсад Британия ва Кўрфаз давлатлари ўртасида олдиндан келишувлар бўлган, шунинг учун биз оламга биргаликда фойдаланадиган фурсатлар қаршисида турганимизни исботламоқчимиз», у яна қўшимча қилиб: «Кўрфаз хавфсизлиги Британиянинг ҳам хавфсизлигидир, Кўрфаз давлатларига қарши қаратилган террор бизнинг лойиҳаларимизга қарши қаратилган террордир» деди.

Тереза Мэй Эрон хатари номли нарсага нисбатан ташаббус кўрсатиб, айтдики: «Мен Эроннинг Кўрфаз ва Ўрта Шарққа нисбатан шакллантираётган катта таҳдидини билиб турибман, Эроннинг Ливан, ёки Яман, ёки Сурия, ёки Кўрфазга нисбатан душманона ҳаракатларини тўхтатиш учун ҳар қандай ишни қилишга тайёрман». Британия ташқи ишлар вазири Борис Жонсон шундай деди: «Яманда содир бўлаётган ишларга назар солар эканмиз, унда Эроннинг қўли борлигини аниқ кўрамиз». Британия бу билан Эронга нисбатан аниқ ва мустаҳкам чизиқ чизгани ҳамда бу чизиқ Америка ва у билан ҳаракат қилаётган миллатлар чизган чизиққа мос келмаслиги ҳақида аниқ баён қилди.

Иқтисод ва савдо сотиқ борасида ўртадаги алоқаларни тартиблаштириш учун бир қанча қўшма амаллар ташкил қилиниши тўғрисида келишиб олинди. Масалан келаси йили Лондонда Кўрфаз-Британия анжумани ўтказилиши, Британия Европа Иттифоқидан чиққанидан кейин олти Кўрфаз давлатлари билан эркин савдо йўлга қўйилиши шулар жумласидандир. Бундан ташқари Британия ҳукумати иқтисодий алоқаларни олий даражага олиб чиқиш учун замин тайёрлаётгани ҳақида хабар тарқади. Шунингдек Британия ширкатлари Кўрфаз давлатларига 15 хил секторга баҳоси 30 миллиард фунт стерлинг бўлган инвестицияни беш йил давомида ётқизиши ҳақида айтилди.

Тереза Мэй бу истиқболли алоқалар ҳақида шундай деди: «Кўрфаз хавфсизлиги бизнинг хавфсизлик бўлгани каби сизнинг орзуларингиз бизнинг орзулардир». Яна у Британия пойтахти Лондон шаҳрини «исломий инвестиция пойтахти» қилишга ҳаракат қилаётганини таъкидлаб шундай деди: «Кўрфаз давлатлари Британиядаги энг катта инвестор ва Европа ташқарисидаги энг катта маҳсулот бозори ҳисобланади». Кўрфаз давлатларининг Британияга ётқизган инвестицияси 150 миллиард фунт стерлингга тенг. Айни пайтда Кўрфаз давлатлари билан Британия ўртасидаги ўтган йилги икки томонлама тижорат ҳажми 30 миллиард фунт стерлингга етган.

Бу баёнот ва келишувлар Британия яна минтақага мустамлакачи сифатида қайтганини кўрсатяпти. Бу эса Америкага Трамп президент бўлганидан кейин Америка минтақадан қандайдир даражада чекинганини билдиради. Бу яна Британия Европа Иттифоқидан чиқиб, унинг кишанларидан озод бўлганини билдиради. Шунинг учун Тереза Мэй Кўрфаздаги малайларининг аҳволини тартибга солиш ва минтақада содир бўлиши кутилаётган стратегик бўшлиқни тўлдириш учун келди.

Роя газетасидан олинди