Ўз ҳаётини тартиблаштиришдаги инсоннинг роли

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Инсон доимо назоратга олишни истаган нарсалардан бири бу унинг ўз ҳаёти ёки яшаш тарзи. Инсон ўз ҳаётини ўзи истагандек бўлишини хоҳлайди, шунга интилади. Ўзи истаган ҳаётни қуриш учун инсонга баъзида кутилмаган ҳолатлар, баъзида эса, кўз ўнгида мавжуд бўлса ҳам, лекин эътиборга олинмаган жиҳатлар ва яна бошқа шу каби нарсалар тўсиқ бўлади. Ҳаётни ўзгартириш йўлидаги бу ҳолатни инсоннинг имконият доирасидаги ишлар ва имконият доирасидан ташқаридаги ишлар, дея иккига бўлиб олсак тушуниш осон бўлади.

Ўлим, туғилиш, ризқ, қазо ва қадар каби инсоннинг имкониятидан ташқаридаги масалаларда бирор нарсани режалаштириб иш кўрилишида ҳеч қандай маъно йўқ. Чунки инсон ўз амалларини қанчалик тадбир билан тартиблаштирмасин, бу масалаларда ёзилгани бўлади, тўхтатишни ҳам, ўзгартиришни ҳам имкони йўқ.

Имконият доирасидаги ишларда эса, айнан инсоннинг чора-тадбирлари рол ўйнайди. Чунки бу доирада имконият, ихтиёр инсонга берилган. Яъни бу доира бўйича ишларни тартиблаш, ҳатто шу доирада ўз ҳаётини шакллантириш инсоннинг бурчи ҳисобланади. Бу жиҳатдан инсон бор имкониятини қўллаши ва тўғри ҳаёт қуриш учун ҳаракат қилиши зарур бўлади.

Имконият доирасидан келиб чиқиб ҳаётни тартибга солиш томон эътиборимизни йўналтирамиз. Инсонлар ҳар бир амални бажаришда шу иш учун ўзига хос асбоблардан фойдаланадилар. Мисол учун, қошиқ, ранда, арра, пичоқ… Бу каби нарсаларнинг ўзига хос бажарадиган иши бор. Шунинг учун овқатланмоқчи бўлган инсон арра ёки ранда эмас, қошиқ қидиради. Шундай экан, ҳаётни тартибга солишда ҳам шу иш учун хос бўлган воситани топишимиз керак. Бу ишга аҳамият бериш ҳар бир инсоннинг ўз имконияти етадиган иш бўлиши билан бирга, юқорида айтганимиздек, унинг бурчи ҳамдир.

Бу ишнинг имконият доирасидан ҳисобланган жиҳатини идрок қилиб олишимиз шарт. Яъни тасаввур қилинг, бирор манзилга етишда сизга ҳар хил йўллар таклиф қилинди. Сиз, аввало, бу йўлларни таклиф қилувчиларга эътибор қаратасиз. Яъни уларнинг сиз учун қанчалик ишончли ва билимли эканликлари сизни улар кўрсатаётган йўл тўғрисида бир қарорга келишингизга сабаб бўлади. Ҳаёт йўли ҳам худди шундай. Ҳар хил кўринишдаги ҳаёт йўллари жамиятимизда мавжуд. Сиз инсонларнинг ҳаётига эътибор бериб фикрлаб кўрсангиз буларни тушуниб етасиз. Аксар инсонлар ўз ҳаётига фойда ва зарарни асос қилган ҳолда уни шакллантириб келмоқдалар. Бу эса, капиталистик ўлчов бўлиб, Исломга асло алоқаси бўлмаган яшаш тарзини шакллантиради. Чунки Ислом намоз,  рўза, закот ва Ҳаж ибодатларинигина ўз ичига олган, ҳаётда булардан бошқа нарсаларда намоён бўлмайдиган дин эмас. Аксинча, Ислом бутун инсониятнинг то қиёматга қадар муаммолари муолажасини ўзида мужассам этган ўз тузумига эга мабдадир.

Айнан мана шу жиҳатлар устида фикрлаш ва тушуниб ўз ҳаётини Ислом билан қуришга ҳаракат қилиш ҳар бир инсоннинг имконият доирасидаги ишдир. Бу ишга эътиборсизлик натижасида жамиятимиздаги ҳаёт куфр фикрларига асосланиб қолди ва биз хор ҳаётни бошдан кечиряпмиз. Агар ҳаётни тўғри шакллантирувчи Исломни ўз ҳаётимизга татбиқ қилиш сари интилмасак, бугунги хорликдан қутула олмаймиз. Биз мусулмонларнинг ҳаёти фақат ва фақат Ислом бўлиши шарт, заррача ҳам куфрий, ботил фикрлар аралаштирилиши мумкин эмас.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

07.12.2019й