Япония: глобал сиёсий инқироз воқеаларидан фойдаланиб, геосиёсий саҳнага қайтиш сари йўл очаётган давлат

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Япониянинг ҳозирги ташқи сиёсий фаоллиги тасодифий эмас. Дунёда кечаётган кескин силжишлар, кучлар мувозанатининг бузилиши ва сиёсий англашилмовчиликлар Токиога янги имкониятлар эшигини очмоқда. Одатда, мулойим дипломатияси билан танилган Япония бугунги беқарор вазиятдан ўз стратегик мақсадларини илгари суриш йўлида фойдаланишга уринмоқда. Бу жараён ўта ошкор эмас, аммо изчил ва ҳисоб-китобли сиёсий тактикалар орқали амалга оширилмоқда.

Глобал инқироз: Япония учун янги геосиёсий мувозанат

Бугунги дунё сиёсий манзараси қатор кескин жараёнлар билан белгиланмоқда:

АҚШ ва Хитой ўртасидаги рақобатнинг кескинлашиши

Бу икки йирик қудратнинг глобал майдондаги тўқнашуви бошқа давлатлар учун бўшлиқлар ва янги вазиятлар пайдо қилмоқда.

Россия–Ғарб муносабатларининг инқирози

Украина уруши ва ундан келиб чиққан санкциялар Россия таъсирини қисқартирди.

Европа Иттифоқида ички ихтилофлар

Европа ички сиёсий парчаланиш туфайли ташқи сиёсий таъсирини анча йўқотди.

Жанубий Осиёда хавфнинг кучайиши

Ҳиндистон–Покистон қарама-қаршилиги ва Афғонистон вазияти минтақани беқарорлаштирмоқда.

Марказий Осиёда кучлар вакууми пайдо бўлиши

Россия таъсирининг пасайиши ва Хитойнинг кучайиши минтақани геосиёсий рақобат майдонига айлантирди.

Бу омиллар Япония учун тарихий имконият яратди. Токио ушбу беқарорликдан фойдаланиб, минтақаларда, айниқса Марказий Осиёда янги сиёсий-иқтисодий позицияларни эгаллашга ҳаракат қилмоқда.

Япония элиталаридаги сигнал: Таро Асо баёноти

Япониянинг сиёсий элитасида нуфузли шахс саналадиган Таро Асо қуйидаги сўзларни билдирди:

“Россия, Хитой, АҚШ ва бошқа давлатлар Марказий Осиё билан саммитлар ўтказди. Япония ҳам бу жараёндан ортда қолмаслиги керак”.

Бу ибора расмий дипломатия эмас, балки стратегик баёнот сифатида талқин қилиниши керак. Баёнот қуйидаги йўналишларни ифодалайди:

1. Марказий Осиёни стратегик майдон сифатида белгилаш;
2. Хитой ва Россия таъсирини чеклашга интилиш;
3. АҚШ билан умумий геосиёсий блокда ҳаракат қилиш;
4. Технология ва инвестиция орқали минтақада рақобатни кучайтириш.

Япония Марказий Осиёни нафақат иқтисодий манфаатлар, балки геосиёсий мувозанат нуқтаи назаридан ҳам муҳим майдон деб қараётгани аён.

Япониянинг “Мавқеини тиклаш” йўли

1980-1990 йилларда Япония қуйидаги йирик мақомларга эга эди:

• дунёдаги иккинчи иқтисод;
• технология янгиликларининг асосий манбаи;
• Осиёдаги етакчи геосиёсий куч.

Бугун эса Япония ҳарбий йўл билан эмас, балки иқтисодий ва дипломатик таъсир, технологик устунлик ва хавфсизлик ҳамкорликлари орқали ўз мавқеини қайта тиклаш режасини амалга оширмоқда. Марказий Осиё бу режада марказий ўринга эга.

Ақш – Япония шериклиги: Индо–пасифик стратегияси

Япония бугун АҚШнинг Индо–пасифик стратегиясида асосий шерик ҳисобланади. Уларни бирлаштирувчи асосий омиллар:

• Хитойнинг глобал лойиҳаси “Бир белбоғ – бир йўл”;
• Россия минтақавий таъсирининг пасайиши;
• Туркия ва Эроннинг фаоллашуви;
• Энергия хавфсизлигига бўлган эҳтиёж.

АҚШ Японияни Марказий Осиёдаги “агрессив эмас, бироқ таъсирли дипломатик куч” сифатида кўришни афзал билиши табиий. Бу Токиога кенг имкониятлар тақдим этади.

Япония манфаатлари: Марказий Осиёдаги стратегик омиллар

Марказий Осиё Япония учун қуйидаги сабаблар билан муҳим:

1. Табиий захиралар

Минтақа Япония саноати учун зарур бўлган ресурсларга бой:

• уран;
• литий;
• нодир ер металлари;
• нефт ва газ.

2. Транспорт-логистика йўналишлари

Япония Хитойга боғлиқ бўлмаган геостратегик йўлаклар изламоқда:

• Ўзбекистон орқали Покистон портларига чиқиш имконияти;
• Хитой коридорларига альтернатив маршрутлар.

3. Хитой таъсирини чеклаш

Токио инвестиция, технология, таълим ва инфратузилма орқали “мулойим рақобат” стратегиясини қўллаяпти.

4. Россия таъсирининг камайиши

Украина уруши оқибатида пайдо бўлган геосиёсий вакуум Токиога янги дипломатик имконият яратмоқда.

Марказий Осиё: Мустамлака ўйинларига қарши огоҳлик

Марказий Осиё асрлар давомида Ислом тараққиёти юраги бўлиб келган. Бугун эса минтақада турли геосиёсий кучлар ўз манфаатлари йўлида ҳаракат қилмоқда. Уларнинг бирортаси ҳам минтақанинг узоқ муддатли иқтисодий ва маънавий манфаатларини устувор деб билмайди.

Шу боис, минтақадаги Ислом Уммати:

• ташқи кучларнинг стратегик ўйинларидан огоҳ бўлиши;
• сиёсий ва диний манфаатларни ҳимоя қилиши;
• мустақил сиёсий йўлини мустаҳкам сақлаши зарур.

Аслида, минтақанинг келажаги ташқи кучлар қўли билан эмас, балки Уммат огоҳлиги, сиёсий мушоҳадаси ва ўз манфаатларини мустақил ҳимоя қилиш иродаси билан шаклланиши зарур.

﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ ۚ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ ﴾

– “Эй мўминлар, ўзларингни қўйиб, (ғайридин кимсаларни) сирдош дўст тутманглар! Улар сизларга зарар етказишда кучларини аямайдилар ва ёмон ҳолга тушишингизни орзу қиладилар. Уларнинг сизларни ёмон кўришлари оғизларидан ошкор бўлди. Дилларидаги адоватлари эса янада каттароқдир. Агар ақл юргазсангизлар сизлар учун оят-аломатларни аниқ-равшан қилиб бердик”. (Оли Имрон:118)

Ҳаётуллоҳ

22.12.2025й