بسم الله الرحمن الرحيم

ЁЛЛАНУВЧИНИНГ ҚИЛАДИГАН ИШИ

Ишни аниқ белгилаб қўйиш

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас. (Қасос:77)

Ушбу мақоламиздан бошлаб Ёлланувчининг қиладиган иши  рукнини бошлаймиз ва рукннинг биринчи Ишни аниқ белгилаб қўйиш мавзуси билан таништирамиз.

Ишни аниқ белгилаб қўйиш

Ёллаш – ёлланган нарсадан фойдаланишдир. Ёлланувчига нисбатан эса унинг куч-меҳнатидан фойдаланишдир.  Ишчини ёллашда қилинадиган ишни, муддатни, иш ҳақи ва сарфланадиган куч-меҳнатни аниқ белгилаб қўйиш лозим.  Иш номаълум бўлиб қолмаслиги учун унинг турини аниқ баён қилиш ҳам лозим бўлади. Чунки номаълум ишга ёллаш фосид (нотўғри, ботил) ёллашдир. Иш муддатини ҳам кунлик, ойлик ёки йиллик қилиб аниқ белгилаб қўйиш ва ишчининг ҳақини ҳам аниқ белгилаб қўйиш лозим. Ибн  Масъуддан Расулуллоҳ с.а.в.нинг:

إِذَا اِسْتَأْجَرَ أَحَدُكُمْ أَجِيرًا فَلْيَعْلَمْهُ أَجْرَهُ 

“Агар бирортангиз ишчи ёлласа, унга ҳақини айтиб қўйсин”, деганлари ривоят қилинган. Бу ҳадис “Канзул уммол” китобида Дора Қутнийдан ривоят қилинган.  Ишчи сарфлайдиган куч-меҳнат ҳам аниқ белгиланиши лозим, ишчиларга фақат кучлари етадиган нарса юкланади. Аллоҳ Таоло айтади:

لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا

– “Аллоҳ ҳеч бир жонга тоқатидан ташқари нарсани юкламайди”. (Бақара:286)

Росулуллоҳ с.а.в. айтдилар:

إِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ

“Сизларга қачон бирор иш буюрсам, ундан кучингиз етганини бажаринглар”.  (Икки шайх Абу Ҳурайра орқали ривоят қилишган). Демак, ишчидан фақат одатда тоқати етадиган меҳнатнигина талаб қилиш мумкин.  Сарфланадиган куч миқдорини бир ҳақиқий ўлчов билан аниқ ўлчашнинг имкони йўқлиги учун иш соатларини белгилаб қўйиш бир кунда сарфланадиган кучни аниқлаш учун қулайроқ ўлчов бўлиб қолди. Демак, сарфланадиган кучни аниқлаш учун иш соатлари белгилаб қўйилади. Шу билан бирга қаттиқ ёки юмшоқ ер қазиш, темир болғалаш (темирдан нарса ясаш), тош кесиш, машина ҳайдаш, шахта-конда ишлаш каби меҳнат (иш) турини ҳам белгилаб қўйилади. Чунки иш тури ҳам қанча куч сарфланишини аниқлаб беради. Бу билан эса иш тури, муддати, ишга тўланадиган ҳақ ва сарфланадиган куч аниқланган бўлади.  Шунга кўра, демак, шариат ишчи ишлатишни ҳалол қилган пайтда ишнинг тури, муддати, тўланадиган ҳақ ва сарфланадиган кучни белгилаб қўйишдек эҳтиёт чорасини ҳам кўриб қўйди. Ёлланган ишчи ўзи бажарган иши учун оладиган иш ҳақи унинг ўз кучи билан топган мулкидир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

05.05.2018й.