Аёлнинг юзи ва икки кафти аврат эмас

Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми

بسم الله الرحمن الرحيم

Мақоланинг ўтган сонида муслима аёлнинг умумий ҳаётда юзини ёпиб юриши вожиб эмаслиги ҳақида ва буни вожиб деган мужтаҳидларнинг далилларини кўриб чиққан эдик. Мақоланинг ушбу сонида муслима аёлнинг юзи ва икки кафти аврат эмаслиги, шундан келиб чиқиб, аёл юзи ва икки кафтини ёпмай юриши жоизлиги ҳукми келиб чиқиши тўғрисидаги далилларни ўрганамиз.

Юз билан кафтнинг аврат эмаслигига, аёл киши юзи ва кафти очиқ ҳолда бозор ва кўчаларга чиқиши жоизлигига келсак, бу Қуръон ва ҳадисда собит бўлган.

Аллоҳ Таоло шундай деган:

وَلاَ يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ

“Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (номаҳрамларга) кўрсатмасинлар ва кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар”. (Нур. 31)

Демак, Аллоҳ Таоло мўминаларни зеб-зийнатларини кўрсатишдан қайтарган. Яъни зеб-зийнатларининг ўрнини кўрсатишдан уларни қайтарган. Чунки қайтариқдан мурод уларнинг ўринларидир. Зеб-зийнат ўринларидан уларнинг кўриниб турадиганларини (яъни юз ва кафтни) истисно қилган. Бу истисно очиқ-равшан бўлиб, у шуни англатадики, аёл кишида очиқ турадиган зийнат ўринлари бўлиб, оят аёлдаги ўша зийнат ўринларини кўрсатишдан қайтаришни ўз ичига олмайди. Бу тушунарли бўлиб, ҳеч қандай гапга муҳтож эмас. Демак, Аллоҳ Таоло мўминаларни кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнат ўринларини кўрсатишдан қайтаряпти. Энди “Кўриниб тургандан бошқа” сўзи кўзда тутган аъзоларга келсак, унинг тафсири икки ишга қайтади. Улардан биринчиси нақл қилинган тафсир, иккинчиси эса бу оят нозил бўлган асрда, яъни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларида, у кишининг олдиларида муслима аёлларнинг кўриниб турган ерларига оятни татбиқ қилиш вақтида “кўриниб турган” сўзидан тушунилган нарса (маъно)дир.

Энди нақл қилинган тафсирга келсак, бу оят тафсири хусусида Ибн Аббосдан “кўриниб турган” лафзи “юз билан икки кафт”ни кўзда тутади, деб ривоят қилинган. Муфассирлар ҳам шу тафсирни олишган. Масалан, имом Ибн Жарир ат-Табарий: ““Бу билан юз ва икки кафт кўзда тутилган”, деган кишининг сўзи тўғри сўзларнинг энг яхшисидир”, деб айтган. Қуртубий эса: “Кўпинча одатда ҳам, ҳаж ва намоз каби ибодатда ҳам юз билан икки кафт кўриниб тургани учун истиснонинг шу икки аъзога қайтиши тўғри бўлади”, деб фикр билдирган. Имом Замахшарий: “Аёл киши нарсаларни қўли билан ушлашдан ҳамда юзини очишга, хусусан гувоҳликда, муҳокамада ва никоҳда муҳтож бўлади. Шунингдек, йўлларда юришга ва оёқларининг кўриниб туришига, хусусан улардан фақирлари мажбур бўлади”, деган.

Аёллар юзларини ва икки қўлларини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ҳузурларида очиб юришарди. У киши буни инкор этмас эдилар. Шунингдек, улар юзларини ва икки қўлларини бозор ва йўлларда очиб юришарди. Бу хусусда сон-саноқсиз ҳадислар бўлиб, қуйида улардан мисоллар келтирамиз:

Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилинади: “Мен Ийд куни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга эдим. Хутбадан олдин азон ва иқоматсиз намозни бошладилар. Кейин Билолга суяниб турдилар. Аллоҳдан тақво қилиш (қўрқиш)га буюрдилар ва Унга итоат қилишга ундадилар. Одамларга ваъз-насиҳат қилиб, уларга таълим бердилар. Кейин юриб аёлларнинг олдига келдилар ва уларга ҳам таълим бердилар ҳамда шундай дедилар:

تصدقن فإن أكثركن حطب جهنم, فقامت امرأة من سطة النساء سفعاء الخدين, فقالت: لم يا رسول الله؟ قال لأنكن تكثرن الشكاة وتكفرن العشير

“Садақа қилинглар, чунки сизларнинг кўпингиз жаҳаннам учун ўтин бўласизлар”. Шунда аёллар орасидан икки юзи қорайган бир аёл: “Нега, эй Расулуллоҳ?” – деб сўради. “Чунки сизлар кўп шикоят қиласизлар ва эрларингизнинг яхшиликларига ношукур бўласизлар”. Муслим ривояти.

Ато ибн Абу Рабоҳдан ривоят қилинади: “Менга ибн Аббос: “Сенга жаннат аҳлидан бўлган аёлни кўрсатайми?” деди. Мен: “Ҳа”, дедим. У: “Мана бу қора аёл. У Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдиларига келиб:

إني أصرع, وإني أنكشف, فادع الله لي. فقال لها: إن شئت صبرت ولك الجنة, وإن شئت دعوت الله أن يعافيك فقالت: أصبر. فقالت: إني أنكشف فادعُ الله لي أن لا أنكشف. فدعالها

““Мени тутқаноқ касалим тутиб қолади ва ўзимни билмай қоламан. Шунда авратларим очилиб қолади. Мен учун Аллоҳга дуо қилинг”, деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга: “Агар хоҳласанг сабр қил ва сен учун жаннат бўлади. Агар хоҳласанг сенга сиҳат-саломатлик беришини сўраб Аллоҳга дуо қиламан”, дедилар. У аёл: “Сабр қиламан”, деди. Кейин: “Мен тутқаноқ пайтида очилиб қоламан. Мен учун Аллоҳга дуо қилинг, очилиб қолмай”, деди. Шунда унинг учун дуо қилдилар”. Табароний ривояти. Ҳасан.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам байъатда аёлларга қўл бериб сўрашганлари қўлнинг аврат эмаслигига далил бўлади. Умму Атийядан ривоят қилинади: “Биз Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламга байъат бердик. Аллоҳга бирор нарсани шерик қилмаслигимизни шарт қилдилар ва бизларни ниёҳа (овоз чиқариб йиғлаш)дан қайтардилар. Бизлардан бир аёл қўлини тортиб олди ва: “Фалончи менга йиғлашиб берган эди. Мен унга қайтаришни хоҳлайман”, деди. Унга ҳеч нарса демадилар. У кетиб, кейин қайтиб келди”. (Бухорий ривояти). Бу ҳадис аёллар қўл билан байъат беришганига далил бўлади. Чунки бу аёл қўлини байъат учун чўзгандан кейин тортиб олди. Ҳадис аёл байъат лафзини эшитган вақтда қўлини тортиб олганини, байъат қўл билан бўлганини ҳамда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам аёллардан муборак қўллари билан байъат олганларини ифодалаяпти. Аммо Оиша онамиздан ривоят қилинган:

وما مست يد رسول الله r امرأة إلا امرأة يملكها

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қўллари ўзлари эга бўлган аёлдан бошқа бирор аёлга тегмаган”. (Муттафақун алайҳ) ҳадисга келсак, бу Оишанинг раъйлари ва билган нарсалари ҳақида айтганларидир. Яъни Оиша розияллоҳу анҳо Росулуллоҳ алайҳиссаломнинг аёллар билан қўл бериб байъат қилганларини кўрмаган ва ўзида шундай фикр пайдо бўлган.

Ҳадисларда собит бўлган бу беш ҳодиса аёл кишининг очиқ кўриниб турадиган аъзоси юзи билан икки кафти эканига очиқ-равшан далолат қилади. Бу эса юз ва кафтнинг на намозда ва на намоздан ташқарида аврат эмаслигига далил бўлади.

Булар Қуръондаги далиллар эди. Энди Аллоҳ Таоло ҳижобни (юзни ёпишни) шаръий ҳукм қилмагани ҳамда юз билан икки кафт аврат эмаслиги ҳақидаги ҳадислардаги далилларга келсак, Абу Довуд Қатодадан Набий алайҳиссаломнинг шундай деб айтганларини ривоят қилган: “Агар жория (қиз бола) ҳайз кўрса (яъни ҳайз кўрадиган ёшга етганда), унинг юзи ва (бўғинигача) икки қўлидан бошқа аъзоси кўриниб туриши дуруст бўлмайди”. Бу ҳадис юз билан икки кафтнинг аврат эмаслиги ҳамда Аллоҳ юз билан икки кафтни тўсишни ва ҳижобни шаръий ҳукм қилмаганига очиқ далилдир.

Китоб ва суннатдан келтирилган мазкур далиллар муслима аёлнинг юзи билан икки кафти очиқ ҳолда бозорга чиқиши, бегона эркакларга гапириши, олди-сотди, ижара, ваколат, кафолат ва булардан бошқа барча шаръий муомалаларда одамлар билан муомала қилиши мумкинлигига очиқ-равшан далолат қиляпти. Аллоҳ Таоло ҳижобни (яъни юзни ёпишни) фақат пайғамбар аёлларигагина шаръий ҳукм қилган. Ҳижобни ёқлаб айтилган сўзлар исломий раъй ҳисобланади. Чунки унинг учун далилга ўхшаш нарса бор. Соҳиби мазҳаб мужтаҳид имомлардан баъзилари ҳижобни ёқлаб чиққанлар. Бироқ улар далил қилиб келтираётган далилга ўхшаш нарса заиф бўлиб, унда бир оз бўлса ҳам далил келтириш жиҳатлари ўз ифодасини топмайди.

Мақоланинг келгуси сонида муслима аёл фитна эҳтимоли сабабли юзини ёпиши вожиб бўлиши, фитна эҳтимоли гумон қилинмаса, вожиб бўлмаслиги тўрғисидаги раъйни батафсил ўрганамиз.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим.

18.05.2018й.