Коррупцияни йўқ қилишга қаратилган «Тонг ҳужуми» кампанияси: хомхаёл ва ҳақиқат ўртасида

Ироқ 2003 йилда босиб олинганидан бери давлат муассасаларига ва халқнинг ишончига улкан даражада салбий таъсир кўрсатган молиявий ва маъмурий коррупциянинг ёйилишидан қаттиқ машаққат чекиб келмоқда. Ҳукуматлар коррупцияга қарши курашиш ваъдалари билан бирин-кетин алмашди, лекин ушбу ҳодиса барча ҳукуматлар учун жиддий синов бўлиб қолаверди ва янада оғирлашди.

Американинг қўллаб-қувватлаши ва олқиши билан Али Аз-Зайдий ҳукумат раҳбарлигини ўз қўлига олганидан кейин — бу ундан аввал Америка Мувофиқлаштирувчи блок номзоди Нурий Ал-Маликийни ҳамда қуролли гуруҳларга алоқадор бўлган ҳар қандай номзодни рад этганидан ва иқтисодий санкциялар билан таҳдид қилганидан кейин содир бўлди — Аз-Зайдий келди ва ўз издоши каби коррупцияга қарши курашишни ўз ҳукуматининг энг олий устувор вазифаси деб ваъда берди.

У ўз сўзининг тўғрилигини исботлаш учун 2026 йил 28 июнь, якшанба куни тонг саҳарда умумий мулкни талон-торож қилишда айбланганларни ва коррупциячиларни таъқиб қилиш мақсадида «Тонг ҳужуми» деб номланган кенг қамровли кампанияни бошлади. Ушбу кампания ҳозирги вақтгача ўнлаб масъулларнинг, уларнинг ичида сиёсий блоклар раҳбарлари ва парламент аъзолари ҳам бор, ҳибсга олинишига ҳамда қарийб юз миллион доллар маблағнинг, унинг устига ўнлаб кўчмас мулклар ва жуда кўп миқдордаги олтиннинг мусодара қилинишига олиб келди.

Ушбу амалиётдан аввал 2026 йил 30 май куни Салоҳиддин вилоятининг Ишоқий туманида Нефт вазирлигининг собиқ ўринбосари Аднан Ал-Жумайлий ҳибсга олинган эди, унинг ёнидан улкан миқдордаги маблағлар қўлга туширилди. Бу эса ушбу амалиётнинг бошланишига ҳамда Мусанно Ас-Самарроий ва Олия Насиф каби кўзга кўринган сиёсатчиларнинг қўлга олинишига сабаб бўлган текширувларни бошлаб берди. Ушбу кампания Ироқнинг турли ҳудудларида, уларнинг ичида Боғдоддаги энг маҳкам қўриқланадиган ҳудуд деб ҳисобланувчи «Яшил зона» ичида ҳам тинтув амалиётларини ўз ичига олди. Шунга қарамай, жуда кўп таҳлилчилар ушбу кампания сиёсий блоклар раҳбарлари ва йирик масъуллардан иборат «йирик акулалар»ни ўз ичига олмагунча унинг ҳақиқийлигига шубҳа билан қарашда давом этмоқдалар.

Бунинг қаршисида эса, баъзи таҳлилчилар ушбу кампаниянинг вақти борасида, хусусан, ташриф давомида муҳокама қилинадиган иқтисодий ва инвестициявий ислоҳотлар масалалари ҳақидаги гап-сўзлар фонида — у ички бир заруратга жавобан келдими ёки ҳукумат раҳбарининг Америка Қўшма Штатларига қиладиган ташрифига бир йўл ҳозирлашми, деган саволларни ўртага ташлашини айтмоқдалар.

Ушбу кампаниянинг кўламини билиш ва у Ироқ муаммолари учун фойдали муолажами деган саволга жавоб топиш учун ҳеч қандай шубҳасиз бўлган ҳақиқат шундаки — бизга Ироқдаги коррупция шунчаки маблағларни ўғрилаш билан чекланмаганини, балки ундан ўтиб ахлоқий бузуқликка, жиноятчиликнинг ёйилишига, гиёҳвандликнинг тарқалишига, қуролли гуруҳларнинг инсонларни товламачилик (шантаж) қилишигача чўзилганини баён қилиши лозим. Уларнинг энг улкан фасоди — мазҳабчилик ва ДАИШ (ИШИД) фитнаси туфайли юз минглаб беайб инсонларнинг қатл этилиши каби юртда илдиз отган кўплаб бузуқликлардир. Буларнинг барчаси гуруҳбозлик ва коррупциячиларни муҳофаза қилиш устига барпо бўлган бузуқ тизимнинг муқаррар натижаси бўлди.

Шунинг учун биз айтамизки, ўғриларни таъқиб қилиш устига уларни ва юртда илдиз отган коррупциянинг барча турларини пайдо қилган ўша тизим мавжуд бўлиб турган бир вақтда ушбу медиа шов-шувини бериш — ушбу жабрдийда халқнинг изтироблари учун фойдали муолажа ҳам, энг афзал ечим ҳам эмасдир.

Албатта Ироқдаги муаммо — босқинчи Америка мусулмонлар юртига мажбуран тиқиштирган ва коррупцияга асосланган тизим учун шунчаки бир айбдор  қилиб қўйиладиган бир гуруҳ коррупциячи ўғриларда эмас. Касалликнинг асл илдизи мавжуд бўлиб турган бир вақтда унинг баъзи аломатларини муолажа қилиш ҳеч қандай фойда бермайди.

Касалликнинг асл илдизи — босқинчи Американинг мавжудлиги ва у Ироқни босиб олганидан бери мажбуран жорий қилган сиёсий тизимни назорат қилиб турганидир. Шунинг учун биз кўрмоқдамизки, ушбу асл илдизга умуман тегинилмайди, балки Ироқ халқига муаммо шахсларда деган хомхаёл берилади, токи ҳануз сиёсий онг етишмаётган ушбу халқ шунчаки шахсларни ўзгартириш гирдоби ичида қолаверсин. Бунга мисол — босқинчи Американинг қўлловига эга бўлган ва унга мақтовлар ёғдирилган собиқ ҳукумат раҳбари Муҳаммад Шияъ Ал-Судоний, эндиликда, коррупциячиларнинг катталаридан бири бўлиб чиқди.

Американи коррупцияни илдизи билан суғуриб ташлайдиган қутқарувчи ўлароқ тасвирлаш — сиёсий фикрлашнинг соддалигидир. Зеро Америка коррупциянинг бош ҳомийсидир ва у ушбу барча инқирозларни пайдо килган сиёсий тизимни мажбуран тиқиштириш орқали унинг илдиз отишига ҳисса қўшгандир. Шу сабабли Ироқдаги мусулмонлар зиммасига коррупция сабабларининг асл ҳақиқатини англашлари вожибдир. Бу сабаб битта ва у ҳам бўлса уларнинг бўғзидан бўғиб турган сиёсий тизимдир. Ушбу тизим коррупциянинг барча турлари учун бош сабабчи эканини англамай туриб, унинг шунчаки оқибатларини ҳар қандай муолажа қилишни биз асло муолажа ҳам, ислоҳ ҳам деб ҳисоблай олмаймиз.

Шунингдек, ҳар қандай муаммонинг ечими унинг ичидан ёки уни пайдо қилган сабабчи томонидан бўлмаслигини, балки муаммони йўқ қилиш унинг сабаби ва ишлаб чиқарувчисини йўқ қилиш билангина бўлишини билиш шартдир.

Мусулмонлар юртларининг аҳволини мана шундай кўришимиз ҳамда энг буюк ақида ва энг юксак фикрга эга бўлган мусулмонларнинг ўз муаммоларини ҳал қилиш учун душманларидан нажот тилаётганини кўришимиз нақадар маҳзунли ва оғриқлидир! Хўш, бу иш ўз муаммоларини Яратувчи ва Бошқарувчи Зот томонидан улар учун танлаб берилган сиёсий тизим орқали ҳал қилган энг хайрли Умматга асло лойиқ келадими?!

Мана шу сабабли, мусулмонлар ўз азизликлари ва аҳволларининг ислоҳ бўлиши фақатгина Аллоҳнинг Шариатини ҳакам қилиш ҳамда мол-мулк, номус ва жонларни муҳофаза қилиш устига қад ростлайдиган, халққа ҳукмдорларни муҳосаба қилиш ҳуқуқини берадиган Исломий бошқарув – Халифаликни барпо этиш билангина бўлишини англашлари вожибдир. Исломда қонундан устун турадиган ҳеч бир шахс йўқдир, бунга Росулуллоҳ ушбу сўзлари тўлиқ тасдиқдир:

«Сизлардан аввал ўтганларни ҳалок қилган нарса фақатгина шу бўлдики, агар уларнинг ичида обрўли (шарафли) кимса ўғрилик қилса уни тек қўярдилар, ва агар ичида заиф кимса ўғрилик қилса унга нисбатан жазони (ҳадни) ижро этардилар. Аллоҳга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғрилик қилганида ҳам, мен албатта унинг қўлини кесган бўлар эдим».

Сўзнинг хулосаси: Ҳақиқий ўзгариш ва коррупциянинг барча шаклларини йўқ қилиш шунчаки танлаб олинган кампаниялар ва баъзи коррупциячиларни қурбон қилиш билан асло рўёбга чиқмайди, балки ушбу коррупцияни келтириб чиқарган бузуқ тизимни илдизи билан йўқ қилиш ҳамда Азизлик Роббиси фарз қилган ўша асл тизимни барпо этиш билан бўлади.

Устоз Аҳмад Ат-Тоий — Ироқ вилояти

Роя газетасининг 2026 йил, 8 июл, чоршанба кунги 607-сонидан