Жонни фидо қилишга арзийдиган ОЛИЙ ҒОЯ
بسم الله الرحمن الرحيم
Жонни фидо қилишга арзийдиган ОЛИЙ ҒОЯ
Инсон учун энг бебаҳо, энг азиз ва ҳеч нимага алмаштирмайдиган нарсаси нима? Албатта бу унинг ҳаёти, яъни тириклигидир. Ҳаёт инсонга бир марта берилади, ўзига берилган умрни яшаб ўтгандан сўнг у бу дунёга қайта келмайди. Бу ҳар бир тирик жонга тегишлидир. Ҳар бир тирик жон ўлимни албатта тотиб кўради, буни ўзгартиришни умуман иложи йўқ. Аллоҳ Таоло айтади:
كُلُّ نَفْسٍ ذَآئِقَةُ الْمَوْتِ
– “Ҳар бир жон ўлимни тотгувчидир”. (Оли Имрон:185)
Кимдир бу дунёга келиб жуда ёш, ҳали ўзини таниб улгурмай ўлимни тотиб кўради, яна кимдир айни кучга тўлган пайтида, яна кимдир навқирон ёшда, яна кимдир қариб-қартайиб омонатини топширади. Хуллас ҳеч ким қачон, қаерда ва қандай ҳолатда қазо қилишини билмайди. Мана шуларнинг ўзи инсон учун ҳаётнинг, яшашнинг, тирикликнинг қадр-қиммати нақадар бебаҳолигини кўрсатиб беради.
Лекин шундай бебаҳо неъмат арзон-гаровга совурилиб кетиши ҳам мумкин. Бу худди олтин бўлаги билан ёнғоқ чақишга ўхшайди. Ёки бўлмаса фан доктори унвонига эга инсоннинг мардикорлик қилишига ўхшайди. Умрни арзимас нарсаларга сарфлаб юборилишининг энг катта сабаби инсоннинг ўз олдига тўғри мақсадни қўя олмаганлиги ёки ундан бехабарлиги ёки билса ҳам эътиборсизлик қилишидир. Тўғри мақсад, дейиш бу мақсад даражасини пастлатиб юбормаслиги учун уни бошқача қилиб ОЛИЙ ҒОЯ деймиз. Чунки инсон бу олий ғояга етиш йўлида муайян мақсадларни ўз олдига қўяди. Шу мақсадларга эришиб бориб охири олий ғояга етишади. Масалан, чой ичмоқчи бўлсангиз чойни тайёр ҳолатга келтиришгача муайян амалларни бажаришингизга тўғри келади, буларсиз чой ича олмайсиз. Аввал сув қайнатасиз, кейин чойнакка чой солиб, устидан қайнаган сувни қуясиз. Шундан кейингина чой ича оласиз. Оддийгина чой ичиш учун ҳам айнан мана шу амалларни бажаришингизга тўғри келяпти. Чунки чойни тайёр ҳолатга келтириш шу амалларсиз бўлмайди, бошқача қилиб айтганда, бу чой дамлаш тариқатидир. Шунинг каби олий ғояга етиш учун ҳам муайян амалларни бажаришингизга тўғри келади. Олий ғояга етишнинг ҳам ўзига хос тариқати, йўли бор.
Энди мусулмон одам учун олий ғоя қандай бўлишини кўпчилигимиз биламиз. Олий ғоя Аллоҳнинг розилигига эришишдир.
وَعَدَ اللّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
– “Аллоҳ мўмин эр ва мўмина аёлларга остидан анҳорлар оқиб турган жаннатларни, уларда абадий қолишни ва барқарорлик жаннатидан покиза масканларни ваъда қилди. Аллоҳдан бўладиган розилик эса, энг улуғидир”. (Тавба:72)
Умуман олганда, бу инсон эришиши мумкин бўлган энг юксак мартабадир. Айнан шунга интилиш орқали инсон ҳақиқий бахтли ҳаёт кечириши мумкин. Аллоҳ ўз бандасидан рози бўлиши эса, таърифлашга тил ожизлик қиладиган даражадаги буюк бахтдир. Бундай олий даражадаги мақомга эришиш ҳаёт мазмунига айланиши лозим. Шундагина инсон ўз олдига ҳақиқий маънодаги тўғри мақсадни, яъни ОЛИЙ ҒОЯни қўя олган бўлади. Бундан бошқача мақсад сари интилиш, юқорида айтганимиздек, ҳаётни бекорга совуришдир. Аслида, бизга берилган умр Аллоҳнинг розилигига эришиш учун бир имкониятдир. Биз буни тўғри англаб етган ҳолда бу берилган имкониятдан тўғри фойдаланишимиз ўзимизга қилган энг катта яхшилигимиз бўлади.
Аллоҳнинг розилигига эришишнинг ҳам ўзига яраша тариқати бор. Юқорида айтганимиздек, олий ғояга етиш учун муайян амалларни бажариш керак. Бунинг учун олий ғояга бехато олиб борадиган тариқатини билиш зарур. Бу тариқатни қандай биламиз? Яратувчимизнинг биздан қачон рози бўлишини фақат У Зотнинг Ўзидан билишимиз мумкин. Аллоҳ биздан қачон рози бўлишини ўзимизча белгилаб олишимиз мумкин эмас. Бу инсонни тўғри йўлдан оздиради, уни ўз ҳавойи-нафсига кўра иш кўришига олиб келади. Шунинг учун инсон ўз Яратувчисини рози қилишга астойдил бел боғлаган экан, У Зотнинг сўзларига қулоқ тутсин:
}فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلاَ يَضِلُّ وَلاَ يَشْقَى + وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَى + قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمَى وَقَدْ كُنتُ بَصِيرًا + قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آيَاتُنَا فَنَسِيتَهَا وَكَذَلِكَ الْيَوْمَ تُنسَى{
– “Бас, сизларга Мен тарафдан Тўғри Йўл келганида ким Менинг Тўғри Йўлимга эргашса, йўлдан озмас ва бахтсиз бўлмас. Ким Менинг Эслатмамдан юз ўгирса, бас, албатта унинг учун танг-бахтсиз ҳаёт бўлур ва Биз уни Қиёмат Кунида кўр ҳолда тирилтирурмиз. У: “Парвардигорим, нега мени кўр қилиб тирилтирдинг, ахир мен кўрар эдим-ку?!” деган эди, (Аллоҳ) айтди: “Шундай. Сенга Бизнинг оят-мўъжизаларимиз келганида уларни (“кўрмадинг”) унутдинг. Бугун сен ҳам ана шундай “унутилурсан””. (Тоха:123-126)
Демак, Аллоҳнинг розилигига эришиш учун У буюрганидек, Унга итоат қилиб яшаш керак экан. Инсон шу тариқатдан четга чиқмай ҳаракат қилиши лозим. Бу йўлда у кўп синовлардан ўтишига тўғри келади. Чунки Аллоҳ ҳеч бир бандасига синов бермай туриб уни жаннатига киргизмайди. Айнан шундай синовлар орқали инсоннинг Аллоҳга бўлган иймони синалади. Шунинг учун ҳам инсон яхши ёки ёмон кунларида буларнинг барчаси Аллоҳнинг синови эканлигини унутмаслиги даркор. Аллоҳнинг розилигига Унинг синовидан муваффақиятли ўтибгина эришиш мумкин. Бунинг учун инсон ҳар қандай вазият ва ҳолатларда ҳам Аллоҳнинг буйруқ ва қайтариқларига амал қилиши лозим. Бунга бериладиган мукофот ҳам шунга яраша бўлади. Шундай қилиб, Аллоҳнинг розилигига У Зотга итоат қилган ҳолда яшаш билан эришилади. Бундан бошқача йўл йўқ, айнан шу йўл олий ғояга етишнинг тариқатидир.
Хизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
12.11.2018
